Observaties van het hart en de Geest
door het Quantum Spectre heen

Een ander BOEK

Observaties van het hart en de Geest door het Quantum Spectre heen

hoogsensitiviteit, autisme, dyslexie, dyspraxie, het syndroom van Gilles de la Tourette, bipolariteit, ADHD (aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit).

Lijst van de stoornissen van het autismespectrum Een

eerbetoon aan AS-zelfstandigheid

‘Je moet de mens worden die je bent.’ Doe wat alleen jij kunt doen. ‘Word voortdurend wie je bent, wees de meester en beeldhouwer van jezelf.’ Friedrich Nietzsche, ook hij AS.

‘Vergeet wat je al weet, bekijk de dingen vanuit jouw unieke perspectief, stop met leren binnen het systeem, volg je passies, maak iets (word zelfstandig).’ Wat Jacob Barnett, Amerikaans wiskundige en astrofysicus, op elfjarige leeftijd zei (TED Talks), ook hij AS.

‘Niet meer worden, je bent al heel lang.’ Elisa Mijn, op onze trouwkaart, voor onze AS-familie, alweer lang geleden.

Het belangrijkste deel van je wezen wacht al sinds de eeuwigheid op je. Om het te ontmoeten, hoef je alleen maar de stap te zetten.’ Julespeter

Enkele positieve aanwijzingen over AS/ASS

1. Hyperconcentratie

2. Uitzonderlijke analytische vermogens

3. Begrijpt de samenleving als geheel.

4. Hyperintelligentie

5. Tunnelfocus (concentratie waarbij het overbodige wordt uitgesloten)

6. Vaak muzikaal begaafd

7. Zeer goed met cijfers en wiskunde.

8. Polyglot, het vermogen meerdere talen te leren.

9. Taalvaardigheid

10. Uitstekende manager en logistiek specialist,

11. Zeer goed in informatica.

12. Uitzonderlijke kok (AS-mensen hebben de smaakpapillen + de wil om iets uit te vinden)

13. Uitstekend in presenteren (spreker).

14. Goede acteurs/actrices

15. Musici, componisten

16. Choreografen

17. Uitzonderlijke ergonomische visie

18. Uitstekende troubleshooter (weten hoe problemen op te lossen).

19. Beheerst meerdere technieken met finesse.

20. Voortreffelijke koks en banketbakkers

21. Uitmuntend in de wetenschappen

22. Management

De stoornissen van het spectrum

1. Depressie

2. Cycli van slapeloosheid

3. Hoogsensitiviteit

4. Gebrek aan concentratie

5. Uitputting

6. Isolement

7. Stress

8. Tachycardie, hartritmestoornissen

9. Bowel syndrome

10. Hyperintelligentie / ongeduld / verveling

11. Mentaal disfunctioneren

12. Zenuwproblemen

13. Onevenwicht van neurotransmitters…

14. Atypische problemen bij mensen met een hoog potentieel

15. Psychopathisch gedrag (zelfs asociaal, egocentrisch)

16. Energievampirisme

17. Wilsstoornissen (de wil omzetten in handelingen)

18. Apragmatisme in bepaalde situaties

19. Obsessieve dwanghandelingen

20. Denkstoornissen

21. Obsessieve en opdringende ideeën

22. Obsessieve cycli

23. Wantrouwen, positieve schizofrenie

24. Waarnemingsstoornissen

25. Een waarneming die afwijkt van de norm

26. Derealisatie

27. Misofonie

28. Communicatiestoornissen

29. Stoornissen in de vorm en inhoud van taal

30. Logorroe

31. Gekunsteld taalgebruik

32. Functionele stoornissen

33. Mutisme

34. Autistisch terugtrekken

35. Gedragsstoornissen

36. Onrust

37. Fobisch gedrag

38. Stemmingsstoornissen

39. Terugkerende depressieve toestand

40. Euforie

41. Stemmingsstoornissen, toestanden van ontregeling, opwinding, depressie.

42. Stoornissen in de waakzaamheid

43. Lichte, blijvende vermindering van de waakzaamheid

44. Emotionele en affectieve stoornissen

45. Angst, beklemming

46. Twijfel

47. Affectieve onverschilligheid

48. Affectieve discordantie

49. Matige stoornissen

50. Angst of angstaanvallen die beheerst worden maar nadelig zijn voor de concentratie

51. Prikkelbaarheid

52. Agorafobie

53. Stoornissen in het omgaan met informatie

54. Stoornissen in het omgaan met informatie over anderen

55. Stoornissen in het omgaan met informatie over zichzelf

56. Stoornissen in het omgaan met niet-sociale informatie

57. Tekorten in sociale vaardigheden

58. Tekorten in de dagelijkse levensverrichtingen

59. Alexithymie

60. Identiteitsstoornissen

61. Persoonlijkheidsstoornissen

62. Obsessieve stoornissen

63. Stoornissen van de hyperconcentratie

64. Stoornissen in de lichaamswaarneming

65. Eetstoornissen

66. Gevolgen van glutenhoudende producten

67. Gevolgen van suiker

68. Gevolgen van zuivelproducten

69. Afwijzing van bepaalde texturen

70. Afwijzing van bitterheid en van voeding rijk aan zwavel en mineralen

Stoornissen in de tijd-ruimtelijke verwerking: 27 specifieke stoornissen

DTTS worden beschouwd als vroege en centrale neuropsychologische stoornissen, waaruit talrijke ontwikkelingsproblemen voortvloeien: de gedragsmatige, motorische en cognitieve verschijnselen bij autistische mensen. Bron: Bruno Gepner

1. Stoornissen in de verwerking van visuele beweging

2. Stoornissen in de waarneming van lipbewegingen (de bewegingen van de lippen)

3. Waarnemingsstoornissen van gezichts- en lichaamsemoties

4. Tekort in het zich inleven

5. Slecht zien van E-motion

6. Mentale blindheid (mentale blinde vlekken)

7. Executieve disfunctie en motorische stoornissen (volitie)

8. Stoornissen in de visueel-motorische integratie

9. Visuele proprioceptieve stoornissen (de waarneming van het eigen lichaam en voorwerpen in de ruimte)

10. Cognitieve stoornissen (het niet registreren van waarneming, geheugenopslag, redenering, emoties: fysiologische/neurologische oorsprong)

11. Imitatietekorten

12. Vertraging van de sensomotorische en cognitieve verwerking

13. Taalstoornissen

14. Tekort in motorische anticipatie (volitie)

15. Tekorten in de voorstelling van een intern model

16. Tekort in de verwerking van de proprioceptieve stroom (informatie over het eigen lichaam en de bewegingen ervan in de ruimte niet registreren)

17. Tekort in gedeelde aandacht (situaties waarnemen zonder ze tot een geheel samen te brengen)

18. Stoornissen in oogcontact

19. Tekort in het herkennen van de blikrichting

20. Tekort in de waarneming van oogbewegingen

21. Overgefocuste statische aandacht (oculaire ontkoppeling)

22. Verhoogde lokale waarneming

23. Zwakke centrale coherentie

24. Verhoogde grafische vaardigheden en ruimtelijk geheugen

25. Stoornissen in de categorisering van fonemen

Aanvullende vermelding: Tekort in de verwerking van de verbale stroom

26. Hallucinaties

27. Onsamenhangende spraak

Kortdurende psychotische stoornissen, 1 tot 3 dagen, waargenomen bij AS-mensen:

1. Schizofrenie

2. Bipolariteit

3. Neurosen

4. Psychose

5. Psychotische depressie

6. Waanideeën

7. Persoonlijkheidsstoornissen

ASS Beschrijving van de stoornissen van het autismespectrum

1. Depressie

Het kind is perfect, maar zijn weg door de wereld is moeilijk.

Ik ga ervan uit dat een AS-kind dat ter wereld komt perfect is, maar anders dan de norm. Theoretisch, zegt hij, ‘als de omgeving goed reageert en het kind goed begeleidt’, staat er na achttien jaar een volledig en harmonieus mens klaar voor het leven. Het heeft een ingebouwd kompas dat het naar de juiste haven leidt; alleen slecht weer en te veel obstakels doen het steeds verder afdrijven van de koers van een prachtig wezen vol mogelijkheden. Een mooi voorbeeld van een weg die werkt is Iris Grace: ‘Het kleine meisje dat zich dankzij een kat voor de wereld opent’. Haar ouders hebben de beste manier gevonden om haar te begeleiden. Een boek om te lezen voor ouders van AS-kinderen.

Wanneer ons ‘autistische kind van het hart’ depressief wordt

(AS = autismespectrum)

De maatschappelijke omgeving is niet ontworpen om autistische mensen te verwelkomen. Ouders weten vaak niet hoe ze met de situatie moeten omgaan, het onderwijssysteem is niet aangepast en de omgeving kan stress bij het kind oproepen.

In veel gevallen raakt het kind getraumatiseerd en geïsoleerd. Ik zeg niet dat het systeem verantwoordelijk is, maar eenvoudigweg dat de huidige manier van doen niet geschikt is voor autistische mensen en dat het resultaat vaak rampzalig is. Misschien nogal sterke woorden voor u, maar geleidelijk zult u zich bewust worden van een andere werkelijkheid en oplossingen vinden om dit te veranderen.

Volgens schema Figuur 1.1.01 van Valérie Gaus, PhD (en klinisch psycholoog in New York), leidt een reeks factoren het kind en ook de volwassene stap voor stap naar angst en depressie.

figuur 1.1.01 Cognitive-Behavioral Therapy for Adults with Autism Spectrum, Valerie Gaus, PhD, november 2018.

Die dag kwam hij thuis met een zwaar hart en een verward hoofd. In de klas voelde hij zich ongemakkelijk, niet in staat de vragen van de leraar passend te beantwoorden, terwijl om hem heen gelach opsteeg. In zijn hoofd dwaalde hij elders rond en zijn antwoord sloot helemaal niet aan, ondanks zijn perfecte kennis van het onderwerp. Een grijze sluier leek over hem neer te dalen en elk verlangen te verstikken, in een dagelijks leven waarin deze situatie zich onophoudelijk herhaalde. Het spotten en pesten door zijn klasgenoten werd ondraaglijk, terwijl het lawaai, de geuren en de veelheid aan indrukken hem verhinderden zich te concentreren. Elke ochtend ging hij met een knoop in zijn maag naar de klas. Al veel te lang kon hij niet meer slapen of zijn gedachten helder krijgen. Zich terugtrekken in zijn eigen wereld werd een strijd, en hij verlangde alleen nog naar vluchten, ontsnappen aan dat gevoel van machteloosheid, rennen zonder ooit om te kijken, definitief een einde maken aan dit lijden.

Het schema van Valérie Gaus laat in grote lijnen zien hoe het omgaan met en interpreteren van informatie kan ontsporen. In elke levensfase verschilt de invloed op de AS-persoon, maar uiteindelijk blijft het resultaat hetzelfde: depressie en angst nemen hun intrek.

Ook de invloed van fysiologische en genetische factoren is waarneembaar. Zo onderscheid ik verschillende vormen van depressie: sociale depressie, fysiologische depressie, spijsverteringsdepressie en aangeboren en genetische depressie.

Daarnaast zijn er depressie die verband houdt met stofwisseling en spijsvertering, cyclische depressie als gevolg van uitputting en een gebrek aan blootstelling aan licht, en ten slotte sociale depressie die samenhangt met de omstandigheden. Omdat er meerdere factoren zijn, zullen we de basisprincipes omschrijven en enkele oplossingen voorstellen.

Comorbiditeit

De combinatie van stoornissen veroorzaakt specifieke reacties die elkaar versterken. Er verschijnen meerdere verschijnselen die zorg en bijzondere aandacht vereisen. De classificatie van symptomen in de psychiatrie en psychologie blijkt soms ingewikkeld.

De behoefte van onze AS-persoon om in zijn eigen wereld te blijven wordt vaak verbonden met obsessief gedrag. Dit uit zich in een sterke belangstelling voor videospellen, herhaalde activiteiten, overmatig lezen en verschillende verslavingen, die tot uitputting leiden. Daarnaast kunnen overmatig eten, suiker en industrieel voedsel, slaaptekort, concentratieproblemen en prikkelbaarheid in sociale contacten tot depressie leiden.

Het is belangrijk op te merken dat comorbiditeit — het gelijktijdig voorkomen van meerdere psychische of lichamelijke stoornissen — de diagnose en behandeling van psychische problemen ingewikkelder kan maken.

Bij autisme is het niet ongewoon dat stoornissen zoals depressie, angst en obsessief gedrag optreden.

Volgens dr. Bruno Donatini, erkend darmspecialist, kunnen depressie en angst de darmflora veranderen, wat tot darmmalabsorptie en dysbiose leidt: een verstoring van de biodiversiteit van de darmflora. Dit onevenwicht uit zich in een afname van gunstige bacteriën en een toename van schadelijke bacteriën, wat het ontstaan van depressieve syndromen kan bevorderen. Het lijkt daarom van groot belang dat autistische mensen leren hun depressie en angst te hanteren en te beheersen om hun levenskwaliteit te verbeteren.

Methoden

De wil in al zijn aspecten ontwikkelen (psychosynthese, Roberto Assagioli en Piero Ferrucci) om stand te houden en eruit te komen.

Leren

Meditatie om contact te maken met de eigen intuïtie en rust te vinden. Technische ademhaling (pranayama) om de energiestroom in het lichaam te stabiliseren. Yoga, de zonnegroet, om houvast te vinden in geest en lichaam.

Doelen stellen in het leven

Leren alle soorten obstakels aan te gaan, zelfs de moeilijkste, zichzelf veranderen in dienst van anderen en dierbaren, en zo Dharma vinden, terwijl men levensdoelen ordent en een keten van waarden vormt. Bron: dr. K. (Alok Kanojia), Healthy Gamer, psychiater en verslavingsspecialist. Hij werkt aan Harvard Medical School, McLean Hospital en Massachusetts General Hospital, en ook rechtstreeks online via zijn Twitch-kanaal. Zijn project voor geestelijke gezondheid bereikt momenteel meer dan 200.000 mensen.

Geneeskrachtige planten: saffraan en sint-janskruid (let op wisselwerkingen met andere medicijnen), ashwagandha en curcumine. Een dosering die past bij de persoon en het moment is de sleutel tot succes.

In landen waar het legaal is, is psilocybine in microdosering een goed schokmiddel bij ernstige depressie (ook een goed middel tegen verschillende verslavingen), want ‘middelenmisbruik is zeer bekend bij AS-mensen’ om aan depressie en angst te ontsnappen.

2. Cycli van slapeloosheid

Hij had nooit goed geslapen. Toen hij nog een baby was, had zijn vader hem urenlang gewiegd met indiaanse dansen: ‘hahi héhéhé, héhéhé’, de hele nacht, tot zijn ouders uitgeput waren, maar hij schreeuwde tenminste niet. Later, toen hij ouder was, vanaf vier jaar, werd slaap een belangrijke reden om te laat in de klas te komen, een belangrijke reden om op school slecht aangeschreven te staan: ‘de leraren waren helemaal niet blij’, ze begrepen het niet. Geen rechtvaardiging, geen prettige reactie van de leraren. Om op goede voet te blijven moesten zijn ouders allerlei excuses verzinnen, wat veel hielp: ‘de leerling was briljant’.

De slapeloosheid bleef en werd een van de belangrijkste oorzaken van een echte beperking. Melatonine hielp hem, soms ‘heel veel’, maar op andere momenten wonnen de stress, de opwinding van videospellen en de angst, en kwam de slaap niet. Na drie dagen observatie door specialisten in het ziekenhuis concludeerden ze: alles is normaal, er is geen enkel probleem om naar huis te gaan! Dank u! ‘Dit kan u ook overkomen, blijf sterk.’ Er zijn methoden die werken en uiteindelijk gaat het vanaf achttien jaar beter, en anders: ‘hahi héhé, hahi héhé’.

Enkele ideeën om beter te slapen:

Intensief sporten, aangepaste voeding, eten binnen een korter tijdsvenster, niet meer eten na 18 uur, het licht van ledschermen filteren na 19 uur, zachtere lampen zonder uv, natuurgeluiden ’s nachts in de slaapkamer: stromend water, wind door de bladeren enzovoort. Met licht een duidelijk verschil tussen dag en nacht creëren.

Een dekbed verzwaard met glasparels, een psychiatrische oplossing die het lichaam omsluit, is ontwikkeld door Temple Grandin, een autistische Amerikaanse wetenschapper.

Natuurlijke producten: melatonine (de dosering is zeer belangrijk).

3. Hoogsensitiviteit

Hoogsensitiviteit kent verschillende niveaus bij de AS-persoon.

Het eerste niveau:

Het bekendste is dat van sterk ontwikkelde zintuigen. De eenvoudigste omschrijving is een gevoeligheid ‘buiten de norm’. Er zijn positieve en negatieve gevolgen. U kunt het zich voorstellen. Positief: intense waarnemingen zijn mogelijk, sterke en zeer verfijnde gewaarwordingen; alle zintuigen zijn zo gevoelig dat ze ons naar onbekende dimensies brengen, het luisteren naar omgevingsgeluiden met al die zintuigen. Het negatieve: gebombardeerd en overspoeld worden door geluiden, geuren, licht, texturen en te sterke smaken. De AS-persoon moet vaak bescherming dragen, een bril, een geluidswerende koptelefoon, zachte, speciale kleding die dicht op het lichaam zit om de temperatuur te regelen (een zeer ingewikkeld onderwerp). Gesprekken ver weg in huis horen, ze woord voor woord volgen, kleine geluiden horen, de vloer twee kamers verderop horen kraken, elk klein geluid horen dat anderen met hun mond maken: het kan eindigen in ‘misofonie’, geïrriteerd raken en haat en woede buiten alle proporties voelen opkomen.

Ik heb het geluid gehoord van de vleugelslag van een vuurvliegje en het geknetter van de pootjes van een mier die een boom beklimt.

Het omgaan met geluidsinformatie en de ultraconcentratie, het onderscheiden van dingen die een normaal oor niet opmerkt, maken de AS-persoon uitzonderlijk.

‘Op een dag, toen hij naar de sterrenhemel keek, drong de indruk van de diepten van het universum in al zijn dimensies en bewegingen via al zijn zintuigen en zijn bewustzijn in hem door, en voelde hij zich één met het universum.’ Hij was pas zeven jaar oud.’

Het tweede niveau:

de emoties van anderen voelen, omhuld en overspoeld worden door de emoties, verlangens, frustraties, gevoelens en stemmingen van anderen. Het onbewuste van anderen lezen, de lagen van de dromen van anderen.

Hij had een vrij wetenschappelijke kijk op de dingen; op de middelbare school waren het wiskunde en technische wetenschappen die hem echt boeiden. Wat moest hij met al die gevoelens en emoties van anderen die bij hem binnendrongen? Ze hadden geen plaats gevonden in zijn wereld. Hij las de emotionele problemen van bijna al zijn leraren op hun gezichten. Hij voelde ze op zijn huid en overal, als een vervuiling van de zintuigen. ‘Niets te beginnen met die rotzooi van overweldigende indrukken en informatie’; hij keek liever helemaal niet, wilde niets weten, hen niet kennen, de deur dichtslaan, wegvluchten, wissen, vergeten, al die indrukken in de diepste put gooien.’

Het derde niveau:

Het derde niveau is mentaal en omvat het vermogen gedachten en bedoelingen te lezen en te voelen.

Een verdomde berg informatie die de leefruimte van de AS-persoon in beslag neemt en waar hij niet mee om kan gaan. Want hij moet eerst zijn eigen gedachten en emoties denken en voelen voordat hij een plaats kan geven aan de beelden en mentale wolken van anderen en er correcte gegevens uit kan halen.

De gedachten van anderen waren verwarrend voor hem en brachten zijn eigen gedachten in gevaar: een overvloed aan meningen, visies en vage ideeën. ‘Als ze maar wat helderder, geordender en preciezer konden denken, zou dat minder problemen veroorzaken, maar niet die brij van gedachten die alle kanten opging, zoals een gesprek dat wordt onderbroken door woorden zonder reden…’ Zo moeilijk om zich te concentreren en de eigen gedachten helder te houden.

4. Gebrek aan concentratie

Voor een helder hoofd zijn passende omstandigheden nodig, maar vooral voldoende energie. Als sterke en storende factoren je energie opslokken, is die al verbruikt. De belangrijkste storende factoren: angst, geluiden, stress, depressie, het verwerken van interne en externe informatie, stress, het verwerken van sociale informatie.

5. Uitputting

Uitputting komt vaak voor; de hersenen van AS- en ADHD-mensen functioneren op een bijzondere manier. Het lijkt op een computer die op drieduizend toeren per minuut draait. De motor wordt heet en verbruikt veel brandstof; het hoofd wordt erg warm ter hoogte van de cortex boven op en achter aan de schedel. Het zenuwstelsel wordt maximaal belast door een teveel aan indrukken, lawaai, het omgaan met sociale complicaties en de obsessieve manier waarop onderwerpen en interesses worden behandeld. Dit kost te veel energie; de stofwisseling en het beheer en omzetten van brandstoffen in energie kunnen daardoor niet aan deze vraag voldoen.

Advies: een ander levensritme met meer rust en aangepaste voeding is hard nodig; suikers, industrieel voedsel en gluten moeten worden vermeden. Meer van Het voedingspatroon bestaat uit een derde plantaardige eiwitten, een derde groenten en fruit en een derde zetmeelrijke producten. Yoga voor de doorbloeding kan al op jonge leeftijd beginnen: ademhaling en meditatie om lichaam en geest weer in evenwicht te brengen.

6. Isolement

Isolement is een gevolg van uitsluiting door de samenleving en een gebrek aan gedeelde sociale referentiepunten met de omgeving. Wat anders is bij de AS-persoon wordt een echte beperking die als een pervasieve stoornis kan worden beschreven, omdat zij stap voor stap ontstaat en sociaal contact bijna onmogelijk wordt. De AS-persoon lijdt onder deze eenzaamheid. Sociale moeilijkheden zijn een stereotype van AS-mensen dat ik voor één keer kan bevestigen. Het wordt steeds moeilijker naar anderen toe te gaan wanneer de trauma’s van mislukte communicatie zich opstapelen. In sommige gevallen lijkt het op het Japanse hikikomori: de AS-persoon sluit zich op in zijn kamer, komt niet meer buiten; soms wordt een familielid toegelaten om eten te brengen.

Uit het isolement komen en sociale contacten hervatten tegen de stroom van angsten in, gemeenschappelijke interesses met anderen vinden en geleidelijk het vertrouwen opnieuw opbouwen. Gedragstherapie (CGT) is een waardevolle hulp, maar men kan beter een therapeut zoeken die men vertrouwt en met wie het goed klikt.

7. Stress

Stress heeft meerdere factoren die een verhoogde waakzaamheid oproepen en de uiting van een aantal positieve en negatieve signalen verminderen. Het is een veranderde bewustzijnstoestand (VBT) van hyperconcentratie. Bij sommigen stimuleert dit creativiteit, praktische intuïtie, lichaamskracht en wilskracht, maar het kost energie.

Ik heb iemand gekend, een AS-persoon die op allerlei gebieden op stress draaide, ’s morgens wanneer hij opstond en de angst hem in zijn buik greep. Alle hormonen die nodig waren voor een goede stresstoestand begonnen zich te verspreiden. Hij werd Superman. Daardoor kon hij snel douchen, ontbijten, heel hard naar zijn werk rijden, enorme taken uitvoeren, creatief en productief zijn en zijn bedrijf leiden terwijl hij nog allerlei andere dingen deed. Wanneer hij in een soort gelukstrance verkeerde, werd zijn stress gevoed door oxytocine; wanneer het psychisch slecht ging, werd die gevoed door adrenaline. Hij was zelden ziek, omdat zijn immuunsysteem door oxytocine en adrenaline werd versterkt. Hij was heel sterk, heel snel en heel robuust, obsessief en geconcentreerd, maar uiteindelijk kreeg de adrenaline de overhand. Op lange termijn is adrenaline niet gunstig, en de stress, in combinatie met andere stoornissen bij autisme, heeft hem jaren van zijn leven gekost. De les is dat we als AS-mensen veel moeten leren om evenwicht te vinden.

8. Tachycardie, hartritmestoornissen

Door zijn verhoogde gevoeligheid merkt de AS-persoon snel de werking van verschillende organen op. Hij voelt hun activiteit, vooral die van hart, lever, nieren en maag. Hij neemt ook veel meer waar. Dat kan snel hartritmestoornissen veroorzaken en veel angst oproepen. Uiteindelijk gaat het over.

9. Bowel syndrome, darmen

Er zijn verschillende redenen waarom het prikkelbaredarmsyndroom (Bowel) zo aanwezig is in het leven van een AS-persoon: hoofd en darmen zijn rechtstreeks met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar ingrijpend. Het is essentieel om het disfunctioneren van de darmen te begrijpen, met hun flora, poreuze wanden, cytokineniveau, productie van neurotransmitters, afvoer van gifstoffen en werking van de mitochondriën. De darmen spelen een centrale rol in verschillende fysiologische aspecten van AS, van autisme zelf. Een slecht functionerende darm raakt geïrriteerd; daarom is het essentieel te leren ervoor te zorgen en de do’s en don’ts van de voedingsleer te respecteren om hem te ondersteunen.

Bloedsuiker

Om de bloedsuiker in evenwicht te brengen wordt aangeraden aan het einde van de dag minder tarwe en fruit te eten, gluten en lactose te verminderen, meer groenten te eten (wat bij autisme ingewikkeld kan zijn) en betere eiwitten te kiezen. Alles biologisch, snoep en industrieel voedsel vermijden. Bij voorkeur zelf de maaltijden bereiden.

Gluten en AS

Gluten zijn een bom van glucosiden die een overdosis insuline veroorzaakt en de darmwanden opent. Een van de gevolgen zijn ontwikkelingsstoornissen; dit is vooralsnog niet erg bekend. Bij autismespectrumstoornissen wordt een gluten-, lactose- en caseïnevrij dieet aanbevolen, waarbij plantaardige melk met calcium en magnesium wordt aangevuld. Dit dieet vermindert deze stoornissen aanzienlijk. Elk ontstekingsbevorderend product (voor de darmen) moet worden vermeden!

De darmen moeten eerst in goede conditie worden gebracht voordat er resultaten zijn. Er zijn in Frankrijk voldoende getuigenissen die in deze richting wijzen. Mensen noemen aanvullende behandelingen, soms een gerichte antibioticakuur voor de darmen, anderen injecties met vitamine B12.

Nathalie Champoux schreef twee boeken over dit onderwerp: het eerste is een receptenboek (Santé, le guide pour toute la famille) en het boekje (Être ou ne plus être autiste).

De darmen zijn de sleutel en de klankkast van de hersenen.

Het ‘glymfatische’ systeem (de lymfatische verbinding tussen hersenen en darmen) moet worden ontgift, en dat geldt ook voor de darmen.

De darmen zijn de plaats waar serotonine en dopamine worden geproduceerd. Wetenschappelijk onderzoek aan de Universiteit van Virginia heeft bewezen dat dit de sleutel is om psychische stoornissen te verminderen (ook bekend in de ayurvedische geneeskunde).

Tijdens de slaap vinden veel ontgiftingsprocessen plaats en worden neurotransmitters geproduceerd. Zelfs de lichaamshouding tijdens de slaap is belangrijk voor een betere ontgifting: 25% van de mensen slaapt op de zij in plaats van op de rug of buik.

Elke ochtend stond hij om zeven uur op om naar de middelbare school te gaan. Door zijn sociale angst kon hij de school niet als een gastvrije leeromgeving zien, hoewel hij graag nieuwe dingen ontdekte en tot de besten van zijn klas behoorde. Nog voordat hij naar het toilet kon gaan, begonnen de krampen hem al te kwellen. Zodra hij daar plaatsnam, blokkeerde alles: er kon niets meer gebeuren, het was voorbij, verknald, voorbij. Hij kon niet op tijd komen en de gedachte een hele dag met die pijn door te brengen was ondraaglijk. Helaas waren de schooltoiletten het toneel geworden van echt sociaal terrorisme: een andere klasgenoot was al met zijn hoofd door de kleine duivels van de klas in de toiletpot geduwd, en er waren boeken in gegooid voordat er werd doorgespoeld. Zo kwam hij pas na elf uur ’s morgens aan, en bijna elke dag waren zijn ouders ten einde raad.

10. Hyperintelligentie / ongeduld / verveling / afkeer

We begrepen al vrij snel dat wanneer we normaal zijn, met een IQ van ongeveer ‘90’, de samenleving ons accepteert en alles redelijk goed verloopt. Maar zodra we intelligenter zijn, laten we zeggen met een IQ van ‘130’, worden we als buitenaardsen gezien. Begin maar niet over degenen die alle schalen doorbreken.

IQ en EQ ontwikkelen zich vanzelf wanneer we nieuwsgierig zijn. Zo lezen we veel boeken van allerlei soorten, omdat we de samenleving en haar werking veel observeren, omdat we geïnteresseerd zijn in filosofie, kunst, muziek, natuurkunde, scheikunde en zelfs sport, omdat we een natuurlijke drang hebben om te communiceren en talen te leren, omdat woorden en woordspelingen ons plezier geven, vooral omdat we structuren in verschillende talen beginnen te zien.

Het wordt ingewikkeld wanneer onze intuïtie, intelligentie en ons deductievermogen ons vanaf onze vroegste jeugd de mysteries van het leven en de samenleving onthullen. Alles wordt dan helder, en leugens, of ze nu onbeduidend of enorm zijn, gaan ons voortdurend tegenstaan. Zo keren we ons uiteindelijk van de wereld af.

11. Mentaal disfunctioneren

De hersenen kunnen slecht functioneren wanneer het biochemische systeem verstoord is. In wetenschappelijke termen zouden we zeggen dat stoornissen in de tijd-ruimtelijke verwerking (DTTS) zijn ontstaan. Het is belangrijk te begrijpen dat veel van deze stoornissen te maken hebben met de tijd en ruimte waarin we waarnemingen doen die verkeerd worden geïnterpreteerd. Ik geef hier enkele voorbeelden en verderop beschrijf ik de volledige lijst van 27 stoornissen die ik bij AS-mensen heb waargenomen. Een artikel op Cairn.info van Bruno Gepner van de Universiteit van Aix-en-Provence heeft mij geholpen deze observaties af te ronden.

Enkele voorbeelden: stoornissen in de verwerking van visuele beweging, de waarneming van lipbewegingen (de bewegingen van de lippen), gezichts- en lichaamsemoties. Hier bevinden we ons al midden in de problematiek van ASS.

Visuele proprioceptieve stoornissen (de waarneming van het eigen lichaam en voorwerpen in de ruimte). Cognitieve stoornissen (het niet registreren van waarneming, geheugenopslag, redenering, emoties: fysiologische/neurologische oorsprong). Stoornissen in oogcontact en onsamenhangende spraak.

Het is niet altijd blijvend; het kan van korte duur zijn.

Ik geef hier een recent voorbeeld uit de neurobiologie. De mythe dat dopamine alleen plezier zou geven na een inspanning is tegenwoordig onderwerp van veel discussie. Dankzij de aanhoudende aandacht van onderzoekers is een nieuwe rol van dit molecuul aan het licht gekomen. Dopamine registreert namelijk gebeurtenissen in de hersenen en sorteert ze op het moment van die registratie. Bij autisme kan dit mechanisme verschillende stoornissen veroorzaken, zoals het opslaan van onjuiste informatie, verkeerde interpretaties of zelfs het ontstaan van positieve symptomen van schizofrenie. Dit verschijnsel kan ook verband houden met andere disfuncties die onder DTTS zijn opgenomen. De observaties tonen echter aan dat dit effect gelukkig niet blijvend is.

12. Zenuwproblemen

Het zenuwstelsel is bij AS-mensen buitengewoon gevoelig. Vermoeidheid en overbelasting doen het geen goed. Ook neuroleptica, angstremmers en allerlei slaapmiddelen, kalmerende en stimulerende middelen moeten worden genoemd: zij beïnvloeden het zenuwstelsel onder de huid. De AS-persoon kan volledig ontregeld raken en ernstige zenuwcrises krijgen, zelfs door antihistaminica. Denk na voordat u medicijnen neemt of voorschrijft aan een AS-persoon; oplossingen zijn eerder te vinden in psychotherapeutische technieken. Het afbouwen en ontwennen van medicijnen kan langer dan een jaar of zelfs twee jaar duren.

13. Onevenwicht van neurotransmitters

Al ongeveer tien jaar observeren we de stoornissen die worden veroorzaakt door de verspreiding en ontvangst van neurotransmitters. Eerst raakten we bekend met gegevens uit de neurowetenschappen om het zien te begrijpen. Deze actuele en zich ontwikkelende wetenschappelijke benadering is bedoeld om die te vergelijken met onze gezinswerkelijkheid, vierentwintig uur per dag.

Veel AS-mensen hebben stofwisselingssystemen die cyclisch uit balans zijn: de schildklier, het immuunsysteem, het spijsverteringssysteem en het neuronale systeem. De hormoonspiegels zijn voortdurend ontregeld en veroorzaken verschillende stoornissen.

Een van de gevolgen is een verstoorde verspreiding van

● Serotonine

● Noradrenaline

● Remmende stoffen (zoals GABA)

● Dopamine (regelt onder andere emoties, stressreacties, slaap en eetlust)

● Melatonine (slaap, immuunsysteem)

● De cytokinen die actief zijn in het spijsverteringssysteem

● adrenaline (geeft kracht, maar ook agressiviteit), een beperkte kijk op de dingen (natuurlijk verdedigingssysteem);

● Cortisol (het stresshormoon dat intense reacties stabiliseert. Cortisol, het stresshormoon dat intense zintuiglijke reacties stabiliseert, verhindert ons te slapen om waakzaam te blijven. Een van de oorzaken van slaaptekort.

14. Atypische problemen bij mensen met een hoog potentieel (zebra’s)

Mensen met een hoog potentieel hebben een zeer krachtige geest die vooroploopt in hun emotionele en sociale ontwikkeling. Dit brengt spanningsvelden, frustraties en gevoelsreacties met zich mee. In hun jeugd worden AS-mensen vaak verward met hoogbegaafden of zebra’s, omdat zij veel gemeenschappelijke kenmerken hebben. Net als bij AS-mensen is de identiteit van de zebra een echt probleem. ‘Wie ben ik?’ Deze kinderen slaan regelmatig klassen over en worden omringd door kinderen die emotioneel en sociaal rijper zijn. Het gebrek aan identiteit, verwoord in de vraag ‘wie ben ik?’, lijkt een van de oorzaken van het probleem, evenals het anders zijn, dat bij allistische mensen afwijzingsinstincten oproept. Uiteindelijk kan de zebra, terwijl anderen hun identiteit opbouwen, onvoldoende in zijn identiteit investeren of relevante referentiepunten verzamelen. Het zebrabrein vertakt zich als een boom en werkt met beelden. Zodra deze manier van functioneren goed wordt begrepen, wordt zij een kracht om ideeën te ordenen, leren te vergemakkelijken, doelen te stellen en de eigen wereld op waarden te bouwen.

Persoonlijk geloof ik niet in het opbouwen van identiteit door IQ-tests te doen. Ik geloof dat we moeten groeien door doelen te stellen en waarden te scheppen. Dat is werk: obstakels overwinnen, de wil ontwikkelen, ‘goede wil’, welwillendheid, en vertrouwen vinden in de gemeenschap van zebra’s en AS-mensen door hun specifieke kwaliteiten te bestuderen.

15. Psychopathisch gedrag (ervaren als asociaal, egocentrisch)

Kinderen die ‘AS’ en ‘zebra’ worden genoemd, worden vaak als op zichzelf gericht en egocentrisch gezien. Ik had nog nooit kinderen waargenomen met zo’n intense concentratie en zulke uitgesproken obsessies. Zij lijken anderen buiten te sluiten en zich in elke beweging op zichzelf terug te trekken, zoals een paard waarvan de in één richting gefixeerde blik nog gevoeliger en aandachtiger lijkt voor wat er omheen gebeurt.

Hun hersenen en waarneming worden zozeer in beslag genomen door de eisen van overleven en dagelijks functioneren dat de aanwezigheid van de ander bijna niet bestaat. Daardoor stuit elke sociale interactie op grote frustratie bij degene die moeite doet om te communiceren.

Zonder een duidelijk gevestigde identiteit grijpen zij elke kans aan om hun talent te tonen. Dat talent vormt, net als hun passies, uiteindelijk de kern van hun wezen. Het omgaan met sociale informatie en het delen met anderen blijkt een moeilijk te beklimmen berg, een leerproces dat tijd kost. Toch leidt de veelheid aan emotionele reacties, versterkt door een vijandig klimaat dat verschillen buitensluit, vaak tot gedrag dat gekenmerkt wordt door wreedheid en overheersing.

Begeleiding van deze kinderen wordt dan een absolute noodzaak.

Toen ik mijn integriteit bedreigd voelde — door ziekte of door een trauma — en mijn onmacht ervoer om deze beproeving het hoofd te bieden, stelde ik bij mezelf een totaal disfunctioneren van mijn wezen vast. Deze ervaring ging gepaard met extreme paniek, een echte catastrofereactie.

Bron: Pierre-Alain JOSEPH, Universiteit van Bordeaux

In het algemeen zijn terugkerende uitingen van psychose in verschillende vormen en ernstgraden mogelijk.

Definitie: psychose/neurose

Een diepgaande verandering van het bewustzijn van de persoon (desorganisatie van het denken) en van diens relatie met de werkelijkheid.

In de neurobiologie is onlangs ontdekt dat de oorsprong zowel in dopamine als in over- en ondermethylering kan liggen.

16. Energievampirisme

Ik heb waargenomen dat energievampirisme zowel bij kinderen als bij volwassenen voorkomt.

Voorbeeld: een conflict uitlokken dat irritatie en een sterke emotionele reactie veroorzaakt; degene die het conflict uitlokt, absorbeert de vrijgekomen energie (vampirisme).

Dit soort problemen kan bij de AS-persoon uitgroeien tot herhaaldelijk compulsief en pervers gedrag en tot een blijvend negatieve benadering van situaties. De oplossing is duidelijk uit te leggen wat er gebeurt en een ‘ik-boodschap’ te geven (zeggen wat je in deze situatie voelt): dat dit gedrag jou pijn doet en ook het gezin. Als we in dit soort situaties niet snel genoeg ingrijpen, zal degene die lijdt zich steeds meer op het negatieve richten en steeds duisterder gedrag gaan vertonen.

CGT (cognitieve gedragstherapie) vraagt ons altijd om de negatieve situatie te laten zien en te tonen wat we in plaats daarvan aan positiefs kunnen doen of zeggen: een vorm van heropvoeding die drie weken duurt om de gedragsverandering te verankeren. Het werkt beter binnen het gezin, waar we veel meer aanwezig zijn dan een therapeut van buitenaf.

17. Wilsstoornissen (de wil omzetten in handelingen)

Wilsstoornissen uiten zich in moeilijkheden om het lichaam te beheersen en gewenste handelingen uit te voeren.

In deze passage belicht ik verschillende kernpunten van de psychosynthese:

1. Het trainen van de wil

Psychosynthese benadrukt het opvoeden en trainen van de wil, die wordt beschouwd als de beste kracht om de relatie tussen gedachte en beweging te harmoniseren. Met andere woorden: ook wanneer de intentie aanwezig is (‘het hoofd geeft opdracht’), volgen de bewegingen soms niet vloeiend door fysiologische verstoringen.

2. Verstoringen van de verbinding gedachte–beweging –

Bij de AS-persoon kunnen bepaalde bewegingen worden ‘ondermijnd’ door disfuncties in het circuit dat de gedachte met de beweging verbindt. Hoewel dit geen blijvend probleem is, kunnen deze verstoringen een aanzienlijke invloed hebben op het dagelijks leven.

3. Het effect van doelbewust trainen

Door de wil met meer intentie te trainen, past de biochemie van lichaam en hersenen zich aan om betrouwbaardere reacties voort te brengen, waardoor bewegingen beter kunnen worden beheerst.

4. De invloed van het spijsverteringssysteem

Ik denk dat veel problemen met coördinatie of het uitvoeren van bewegingen hun oorsprong kunnen hebben in een slecht functionerende spijsvertering. De neurotransmitters die nodig zijn om bewegingen te maken, worden geproduceerd in het spijsverteringssysteem, in de darmen.

5. Het aanpassen van de voeding wordt dan een noodzakelijk onderdeel om het algemene evenwicht te herstellen.

18. Apragmatisme in bepaalde situaties

Om dingen te doen, te koken, zich te wassen, alle handelingen van het leven uit te voeren, zijn veel werkende factoren nodig. Helaas zijn die verschillende factoren niet altijd op hun best. Stoornissen door een slechte verspreiding van neurotransmitters, samen met het ordenen en begrijpen van interne en externe informatie over zichzelf, maken een passende reactie niet altijd mogelijk. Het spectrum van handelingen is te breed om hier te beschrijven. In het algemeen kan echter worden gezegd dat bij fijne bewegingen of het toepassen van de wil in ingewikkelder situaties, het trainen van de wil in combinatie met het in goede conditie brengen van het spijsverteringssysteem de situatie kan verbeteren. Bij apragmatisme in de interpretatie van informatie helpt cognitieve gedragstherapie (CGT) om beter te begrijpen en te reageren.

19. Obsessieve-compulsieve stoornis (OCS)

Dit is waar de AS-persoon een voortdurende druk voelt die zegt: ‘Ik moet dit en dat doen.’ Het blijft zich herhalen. Veel AS-mensen functioneren hun hele leven met OCS. Toch slagen zij erin zichzelf te beheersen en hun obsessies met wilskracht en redeneren onder controle te houden. De AS-persoon kan zijn impulsen niet altijd beheersen, maar kan leren beter met de situatie om te gaan. Meditatie leren, ‘focusing’ en ‘mindfulness’, ‘defocusing’, aangevuld met een passend dieet om de fysiologische druk te neutraliseren en meer ontlading door sport, muziek of kunst, kan veel helpen. CGT is belangrijk om de eigen impulsen te begrijpen.

Lichamelijke dwanghandelingen, lichaamsbewegingen, dienen om de hersenen, gedachten, indrukken en emoties in evenwicht te brengen en te herstructureren.

20. Denkstoornissen

De AS-persoon wordt geboren met een VBT, ‘een veranderde bewustzijnstoestand’; die is er vanaf het begin. Het bewustzijn is anders, iets wat allistische mensen moeilijk kunnen bevatten. Dat betekent niet dat onze AS-gedachten verstoord zijn, maar de waargenomen informatie is anders. Er is veel aanvullende informatie die we tijdens ons leven kunnen leren interpreteren, verbonden met de sterker ontwikkelde en gevoeliger zintuigen van de AS-persoon.

Het is alsof je een bril met een andere sterkte krijgt: eerst is het vreemd, maar onze hersenen passen zich aan. ‘Wanneer we door een verrekijker kijken, zien we de dingen anders: gedetailleerder.’

Onze zintuigen sturen informatie via neuronen naar het centrum van onze hersenen. De informatie wordt verdeeld over toegewezen verwerkingsgebieden, waar ze wordt geïnformatiseerd, zoals de neurowetenschappen het noemen. De hersenen maken algoritmen om het proces te automatiseren; neurotransmitters dienen voor het vervoer van informatie. Het transport- en ontvangstproces vereist voldoende neurotransmitters die passen bij de taak en actieve ontvangstgebieden. Wanneer het proces uit balans raakt, raakt het hoofd verstoord of functioneert het niet goed.

Denkstoornissen bij AS-mensen worden momenteel onderzocht door de neurowetenschappen, die zich richten op saliëntie in de werking van dopamine (een neurotransmitter) in de hersenen. Dopamine registreert en sorteert gebeurtenissen op een bijzondere manier: saliëntie is de manier waarop een gebeurtenis wordt uitgelicht en gerangschikt. Veel denkstoornissen bij AS-mensen houden verband met de werking en verspreiding van dopamine. Dopamine kan ons informatie verkeerd laten interpreteren en er een onjuiste gedachte van maken. In het ergste geval wordt een verkeerd geïnterpreteerd informatiebestand opgeslagen.

Een veranderd bewustzijn geeft gedachten een andere interpretatie. Allistische mensen kennen VBT wanneer ze zogenaamde hallucinogene middelen nemen; die toestanden zijn vergelijkbaar met het natuurlijke bewustzijn van de AS-persoon, die een andere wereld waarneemt en van wie wordt gezegd dat hij andere bestaansvlakken ziet.

Het spijt mij oprecht voor iedereen die deze verschillende bestaansvlakken niet kan waarnemen. Het grootste deel van de mensheid kan ze niet zien, maar dat betekent niet dat ze niet bestaan. U ziet, op veel gebieden is de AS-persoon werkelijk anders: niet alleen in de waarneming via de zeven zintuigen, maar ook door een volledig andere omgang met informatie.

VBT is een belangrijke kracht in de kunstwereld: veel kunstenaars hebben een genetische AS-achtergrond.

21. Obsessies en obsessieve, opdringende ideeën

Waar komt obsessie vandaan? Laten we obsessie eerst als iets positiefs zien. Obsessie helpt ons onwaarschijnlijke doelen te bereiken en de grenzen van het mogelijke te overschrijden. Obsessies passen vaak niet bij de omgeving, orde en ‘goed’ gedrag, en de AS-persoon kent dat goed: er zijn veel obsessies en sommige zijn overweldigend.

Rafael Nadal, de uitzonderlijke tennisser, vertoont veel obsessieve trekken die zich uiten in een ware passie voor het spel. Zijn gedrag vertaalt zich in intensieve, energieke oefening, gekenmerkt door herhaalde en krachtige bewegingen. Hoewel deze aanpak zeer effectief is, geeft hij hem door zijn herhaling soms een spelstijl die wat spontaniteit mist.

Voor elke opslag controleert hij nauwgezet of zijn T-shirt en ondergoed perfect op hun plaats zitten. Hij raakt zijn gezicht bijna ritueel aan en zorgt er zo voor dat geen enkel detail zijn gebruikelijke, krachtige en precieze slag belemmert. In de loop der jaren zijn deze obsessieve impulsen een scheppende kracht geworden, waardoor hij zich kon ontwikkelen, nieuwe successen behalen en zich aanpassen aan tegenstanders die zijn spel probeerden na te doen.

Deze obsessie was dus verre van een beperking: zij vormde een echte motor waarmee hij blessures, tegenslagen en talloze uitdagingen overwon. Uiteindelijk kun je je afvragen of deze obsessies evenzeer een kracht als een last zijn. Wat denkt u?

De opdringende gedachten van het vertakkende, associatieve brein zijn te vergelijken met een oude Ajax-zoekmachine. Eén woord roept meerdere verwante onderwerpen op, en deze zoekmachine kan al die verbanden zichtbaar maken. Vervolgens kunnen we verschillende richtingen of takken volgen, waar we nieuwe associaties ontdekken. Wanneer iemand spreekt, raakt de AS-persoon, of zebra, overspoeld door meerdere mogelijkheden. Het saliëntie-effect van dopamine kan ervoor zorgen dat veel onderwerpen en emoties intens en overdreven worden opgeslagen. Die onderwerpen zetten het associatiesysteem opnieuw in gang en we bezwijken onder intense, opdringende gedachten.

— O mijn lieve AS, laat je niet overspoelen door je ideeën en gevoelens. Mediteer om waarheid van onwaarheid te onderscheiden en de intensiteit van je fixaties te temperen.’ Zo stop je die helse machine van opdringende gedachten.

Psychologische sleutels om over te mediteren:

● Mijn gedachten zijn beelden die ik zelf heb gemaakt.

● Ik heb geen neutrale gedachten.

● Ik zie geen neutrale dingen.

● Ik ben niet de enige die de gevolgen ervaart van wat ik zie.

● Ik ben niet de enige die de gevolgen ervaart van mijn gedachten.

● Ik ben vastbesloten te zien.

● Ik ben vastbesloten de dingen anders te zien.

22. Obsessieve cycli

Ik heb bij AS-mensen obsessieve cycli waargenomen. Gedurende perioden van wisselende lengte vindt de AS-persoon voldoening in een bepaalde activiteit of een onderwerp dat aansluit bij de behoeften van dat moment. Deze fasen kunnen tot drie jaar duren — een duur die ik als voorbeeld neem omdat zij mijn eigen ervaring weerspiegelt. Daarna volgt een tussenfase met depressie die elk enthousiasme verstikt, totdat een nieuwe obsessie opkomt.

Als begeleider is het daarom essentieel om altijd nieuwe ideeën voor het vervolg te overwegen, temeer omdat de voorbereidingstijd kostbaar is. De overgang tussen deze cycli is moeilijk, en pas met de tijd leert de AS-persoon omgaan met de depressie.

23. Wantrouwen, positieve schizofrenie

Er zijn subtiele aspecten verbonden met de biochemische ontregeling van het AS-functioneren, die verschillende oorzaken kunnen hebben en tot toestanden van micropsychose kunnen leiden. Eerst begint de stofwisseling onder druk, bij stress en angst en in een ingewikkeld sociaal klimaat te kantelen. Dopamine, serotonine, noradrenaline en adrenaline worden slecht verspreid en slecht ontvangen, net als remmende stoffen zoals GABA, die normaal kalmeren maar eveneens slecht worden ontvangen.

Na vele jaren van observatie van medicijneffecten ben ik tot een onmiskenbare conclusie gekomen: bij het toedienen van deze behandelingen aan een AS-persoon is uiterste waakzaamheid nodig. De resultaten zijn stelselmatig teleurstellend of zelfs rampzalig. Het effect is vergelijkbaar met verkeerde brandstof in een auto, die meteen of soms pas later een onevenwicht veroorzaakt. Bovendien worden deze medicijnen doorgaans binnen enkele dagen gemetaboliseerd (en gefilterd). Omdat het AS-brein, net als de stofwisseling, fundamenteel anders is, is het beter deze praktijk zo veel mogelijk te vermijden.

Hoe vaak heb ik deze toestand van micropsychose, het wantrouwen en de schizofrenie niet naar boven zien komen? De remedie bestaat uit goede sociale steun van een naaste, veel zachtheid, de AS-persoon onderbrengen in een geruststellende omgeving, met ook zachte aanraking en het vasthouden van de hand. Luisteren.

Positieve schizofrenie is licht vervormde opgeslagen informatie en beslissingen op basis van vervormde informatie.

24. Waarnemingsstoornissen

Waarneming is cruciaal voor de allistische persoon; waarnemingen afstemmen tot een gedeelde visie is een echt kenmerk van sociaal verlangen. De persoon met ASS deelt zelden een gemeenschappelijke waarneming. Hij neemt de dingen niet waar zoals u, maar met andere kenmerken. Zijn hersenen laten geen automatische waarneming of functionele automatische associaties toe.

Wanneer ik een witte muur fotografeer, overtuigen mijn hersenen mij er automatisch van dat die smetteloos is en dat het licht erop zuiver wit is. Maar wanneer ik de foto achteraf bekijk, blijkt de muur vol vlekken te zitten en heeft het licht een gele tint. Dit verschijnsel toont een automatische correctie door de hersenen, een subtiele aanpassing van onze waarneming. De AS-persoon ziet daarentegen meteen de lichttemperatuur en merkt deze onvolkomenheden feilloos op. Met andere woorden: zonder automatismen en zelfcorrectie zouden de hersenen een onbewerkte blik geven, zoals die van de AS-persoon.

Verstoorde waarneming is het moment waarop het AS-brein niet goed functioneert en de opbouw van gedachten, herinneringen en beelden niet goed op elkaar afgestemd raakt.

25. Een waarneming die afwijkt van de norm

De gegevens waaruit de waarneming van een AS-persoon bestaat, onderscheiden zich door hun authenticiteit, zelfstandigheid en onconventionele karakter. Het gaat hier niet om een verstoorde waarneming, maar om een verbeeldingswereld rijk aan informatielagen. Die gaat samen met een opmerkelijk efficiënt analytisch brein, een ongeëvenaard diepe observatie en uiterst scherpe zintuigen, die een verfijnde omgang met informatie mogelijk maken. Dit alles ontvouwt zich in een veranderde bewustzijnstoestand, aangevuld met extra variaties in de informatiestroom.

Een waarneming binnen de norm is eenvoudigweg onmogelijk. ‘Het is alsof je een reus dwingt in een dwergenhuis te zitten.’

> Andere waarnemingsanekdotes met de Reus

26. Derealisatie

We hebben allemaal weleens dat vreemde gevoel van onwerkelijkheid ervaren. Wanneer we met onze gedachten elders de weg op gaan, kunnen we onze oriëntatie verliezen. De neurowetenschappen leren ons dat onze hersenen steunen op patronen, modellen en vaste herkenningspunten, die al door een kleine afleiding kunnen worden verstoord. Vaak overvalt ons dan de paniek en herkennen we niet meer waar we zijn of welke richting we moeten nemen. De AS-persoon ervaart hetzelfde; midden in een situatie kan de werkelijkheid hem plotseling ontglippen. De weg terug lijkt soms eindeloos, omdat paniek en stress hem alle houvast doen verliezen. Volgens de neurowetenschappen is het beter rustig verder te bewegen tot de ‘kaart’ in ons hoofd, dus in onze hersenen, weer normaal wordt. De AS-persoon maakt, net als anderen, vaak lichaamsbewegingen om zijn oriëntatie terug te vinden.

27. Misofonie

Misofonie (etymologisch ‘haat tegen geluid’) is een zelden vastgestelde maar veelvoorkomende neuropsychische stoornis, gekenmerkt door zeer onaangename psychische toestanden (boosheid, haat, angst, razernij, afkeer) die door specifieke geluiden worden opgewekt. De geluiden kunnen hard of zacht zijn.

Ernstig en erg hinderlijk is deze geluidsirritatie door kleine geluiden van een buur of naaste, een krakende vloer, een piepende deur, een mondgeluidje, kauwen, piepende ademhaling. De prikkelbaarheid verandert in haat, een emotionele uitbarsting en woede, razernij.

Met zijn sterk ontwikkelde zintuigen kan de AS-persoon gemakkelijker misofonie ontwikkelen. Misofonie is moeilijk te hanteren of te genezen; het oefenen met het oproepen van een positief geluid of beeld en veel wilskracht kunnen de prikkel werkelijk vervangen. Dat kost veel tijd en oefening.

Therapeutisch voorbeeld: bij misofonie dagelijks één zin herhalen en erover mediteren.

● Ik ben van streek omdat ik iets hoor dat er niet is.

● Ik ben niet het slachtoffer van wat ik hoor en van wie het komt.

● Er is een andere manier om de geluiden die ik hoor te interpreteren.

● Ik hoor in plaats daarvan iets aangenaams (een geluid waarvan u houdt).

28. Communicatiestoornissen

Communicatie is geen mysterie. Het gaat om het op elkaar afstemmen van gedachten, symbolen en woorden, terwijl men nagaat of de boodschap goed wordt begrepen. Eenvoudig, nietwaar? Alleen de ideeën ordenen, helder formuleren, zich begrijpelijk maken, luisteren en de betekenis afleiden.

Bij mensen op het autismespectrum kunnen veel elementen dit proces verstoren. Maar zodra de AS-persoon alle benodigde informatie voor de uitwisseling heeft opgevangen, blijkt zij een uitzonderlijke communicator: een woordvoerder, iemand die ideeën uiteenzet, zelfs een voortreffelijke verkoper.

Zolang de uitwisselingen niet op het terrein van menselijke relaties en sociale interacties komen, gaat alles goed. In het beroepsleven is echter specifieke begeleiding nodig, zowel voor de AS-persoon als voor de omgeving. Marie Harder van de Universiteit van Bristol heeft hiervoor een beknopt boek gemaakt dat de AS-persoon op het werk kan verspreiden om het wederzijdse begrip te vergroten.

Een geïllustreerd boek van Marie K. Harder over AS, voor naasten en collega’s.

29. Stoornissen in de vorm en inhoud van taal

Er zijn momenten in de jeugd van AS-mensen waarop taal problemen kan opleveren. Er komt een moment waarop het verlangen om te communiceren en de techniek van spreken niet in evenwicht zijn. Geluiden maken en op passende wijze overbrengen, articuleren en woorden achter elkaar zetten vragen van de AS-persoon begrip van wat de ander kan interpreteren.

De adem is te zwak, of de woorden komen niet uit de mond; binnensmonds praten met het hoofd naar beneden, met een monotone stem zonder nuances: alles kan worden geleerd. Wees geduldig, begin te oefenen, luister naar mooie stemmen. AS-mensen kunnen gemakkelijk de uitspraak en intonatie van hun omgeving overnemen; het volstaat een voorbeeldige omgeving te creëren waarin de AS-persoon een eigen stemidentiteit kan vormen.

Al vanaf jonge leeftijd drukte ik me uit met verfijnde, verrassende zinnen, vol waardigheid en poëzie. Toch trok deze overvloed aan welsprekendheid onvermijdelijk spot aan, zowel van kinderen als van volwassenen, die niet aarzelden dat verwaande jongetje uit te lachen.

Dit is een veelvoorkomend maar weinig genoemd aspect van AS-mensen: gekunsteld taalgebruik, een van de verschillende kenmerken. Josef Schovanec heeft een Zwitsers-Duits accent aangenomen; hij heeft daar in zijn jeugd tijd doorgebracht.

30. Logorroe

Logorroe, een rivier van woorden, houdt verband met het obsessieve karakter van de AS-persoon (het ADHD-deel): de behoefte om de passies van het moment te delen kan overweldigend zijn. Met de tijd leert de AS-persoon zijn energie te richten, maar het delen van passies blijft.

In het Bretons duidt ‘Téodeg’ iemand aan die veel spreekt en in een voortdurende woordenstroom allerlei onderwerpen aansnijdt. De AS-persoon wordt daarentegen gekenmerkt door concentratie op één bepaald thema. Natuurlijk bestaan er ook AS-Téodegs, omdat de vertakkende en associatieve geest van het ene onderwerp naar het andere springt, levendig als van de ene straatsteen naar de andere of door de talloze takken van een boom. Veel AS-mensen krijgen een ADHD-diagnose.

‘Aanwezig zijn bij iemand is een waar geschenk.’ Het schenken van aandacht is misschien wel het kostbaarste en meest begeerde van alle geschenken, ook al beseffen we dat niet altijd. Woorden van Piero Ferrucci

31. Gekunsteld taalgebruik

Een AS-persoon die zich met een zekere gekunsteldheid uitdrukt, beschikt over een opmerkelijk verfijnde woordenschat. Toch lijkt hij vaak niet in staat toespelingen te begrijpen en sociale conventies te doorgronden. Sommige specialisten zien dit gekunstelde taalgebruik als een stoornis. Het weerspiegelt dan een niet uitgewerkte communicatie — een monoloog met precieze onderdelen die niet worden begrepen — en roept zo reacties en spot op.

Ik denk dat deze stoornis niet eenvoudigweg gekunsteldheid is, maar een communicatieprobleem. Pas op dat u deze impuls niet onderbreekt als u niet bereid bent mensen die afwijken te begrijpen. De AS-persoon benadert de dingen enigszins anders, in wiskundige berekeningen, in spreken en in denken. Van deze minderheid van vandaag kan het voortbestaan van de mensheid van morgen afhangen.

32. Functionele stoornissen

Er zijn veel redenen waarom de AS-persoon lichamelijke ziekten ontwikkelt. Oorzaak en gevolg spelen een essentiële rol. Veel van deze functionele stoornissen hangen samen met sociaal disfunctioneren. De AS-persoon kan somatiseren: stress, angst, isolement, ritme, druk, verplichtingen, spot, sociaal onbegrip, vermoeidheid.

33. Mutisme

Wanneer sociaal onbegrip ons het spreken ontneemt, uit angst of uit onvermogen, heeft die stilte vaak wortels in de kindertijd, waar diepe trauma’s blijvende littekens kunnen achterlaten.

34. Autistisch terugtrekken

Zich terugtrekken kan op elke leeftijd voorkomen bij AS-mensen, en de belangrijkste reden is een kwestie van energie. De omgeving vraagt zoveel energie dat het omgaan met informatie en interacties te veel wordt.

35. Gedragsstoornissen

In mijn ervaring wordt wat gewoonlijk ‘autistische gedragsstoornissen’ wordt genoemd vaak bekeken door de bril van allistische specialisten. Voor mij is elk gedrag echter een natuurlijke uiting van mijn wezen, ook al kan het in een omgeving die naar allistische maatstaven is gevormd als verstorend worden ervaren. Ik heb ontdekt dat veel van deze uitingen in werkelijkheid een innerlijke onrust weerspiegelen, waarvoor een beweging naar buiten nodig is — via rituelen of herhaalde bewegingen — om een essentieel evenwicht te herstellen.

● De autistische persoon zoekt eerst innerlijk evenwicht voordat er een sociale reactie komt.

● Verwerkt informatie stuk voor stuk, zonder automatismen.

● Elke gebeurtenis, indruk en informatie vraagt neurale verbindingen om haar in een context te plaatsen: eerst de informatie verwerken, daarna een passende reactie.

● De autistische persoon spreekt een andere taal. Eerder een visuele.

● Men moet hem niet leren normaal te zijn; lichaamsbewegingen hebben betekenis.

(Bron: Lise St Charles en Brigitte Harrisson)

36. Onrust

De AS-persoon kan zich krachtig uiten: onrust, schreeuwen, huilen, agressie tegenover anderen of zichzelf, de situatie vermijden, zich terugtrekken enzovoort.

Aan de oorsprong ligt het hamereffect, een flinke klap om een situatie van lijden te beëindigen, de kamer, de situatie te verlaten (bron: Hilde de Clercq).

37. Fobisch gedrag

Fobische reacties kunnen inderdaad bijzondere proporties aannemen. Dit hangt onder meer samen met de werking van dopamine, de manier waarop gebeurtenissen in de hersenen worden opgeslagen en het saliëntie-effect, dat het onderwerp van de fobie kan vervormen en versterken. Men kan in extreme toestanden van angst en stress raken. De manier waarop informatie in de hersenen wordt geregistreerd, via een computerachtig algoritme dat in dit geval vervormd is, leidt tot sterke reacties.

Cognitieve gedragstherapie (CGT), aangepast aan autisme, biedt oplossingen om een goed algoritme te herstellen en correcte, onvervormde informatie aan te reiken.

Zinnen die helpen vastgelopen onjuiste informatie in de hersenen om te zetten in iets positiefs:

● Nergens ter wereld ben ik in gevaar.

● Alleen mijn eigen gedachten beïnvloeden mij.

● Ik ben gekwetst omdat ik iets waarneem dat niet bestaat.

● Ik zie in plaats daarvan iets aangenaams.

38. Stemmingsstoornissen

In de cycli van depressie, angst, slaaptekort, stress, sociale druk en onbegrip zijn er genoeg elementen om de gevoelige toestand van de AS-persoon te doen omslaan. De stemming valt regelmatig buiten een bepaalde norm. De AS-persoon is zich daar zeer bewust van. De uiteindelijke oplossingen zijn:

Meditatie leren om contact te maken met de eigen intuïtie en rust terug te vinden. Technische ademhaling (pranayama) om de energiestroom in het lichaam te stabiliseren. Yoga, de zonnegroet, om houvast te vinden in geest en lichaam. Levensdoelen stellen om uit de tunnel te komen. Mindfulness beoefenen om de storende elementen van onze omgeving te aanvaarden.

39. Terugkerende depressieve toestand

Er treden lange en korte depressiecycli op; de depressie komt terug, maar we kunnen leren met deze toestand om te gaan en ons ervan te bevrijden. Zie onderwerp 1 over depressie.

40. Euforie

Euforie en depressie doen denken aan bipolaire stoornissen. Ik heb opgemerkt en vastgesteld dat deze twee uitersten bij AS-mensen doorgaans minder uitgesproken zijn, maar het is noodzakelijk een gespecialiseerde professional te raadplegen.

Wanneer we dagelijkse moeilijkheden ondervinden, zijn er momenten waarop onze toestand verbetert. Dan lijken het hormonale en neuronale systeem feest te vieren, terwijl ook de terugkeer naar depressie de gebruikelijke grenzen kan overschrijden. In de waarneming lijkt dit op bipolariteit, maar uiteindelijk is dat het niet (gelukkig), omdat het tijdelijk is (uitzonderingen daargelaten). De cycli bij iemand met een bipolaire stoornis zijn veel langer dan wat gewoonlijk bij AS-mensen voorkomt.

41. Stemmingsstoornissen 02, toestanden van ontregeling, opwinding, depressie

Stemmingsstoornissen uiten zich op vele manieren. De term is algemeen, want ontregelingen, stoornissen, opwinding en depressies hebben elk hun eigen aanleiding. Afhankelijk van ontmoetingen, verplichtingen, lichtsterkte, geluiden, lawaai en vele andere factoren verschillen de reacties aanzienlijk. Twintig jaar observaties hebben mij nooit voorbereid op deze verrassingen, soms negatief, maar soms ook positief.

‘Het is die beroemde doos bonbons: je weet nooit welke reactie volgt, soms heftig en soms licht.’

De AS-persoon is soms zeer aanwezig en helder, op andere momenten in een mist; dat lijkt niet op gedrag dat afwijkt van de norm.

42. Stoornissen in de waakzaamheid

Soms verlies ik de waarneming van mijn omgeving en laat ik een spoor van wanorde achter. Ik begin achtereenvolgens aan handelingen die nooit worden afgemaakt en de situatie bijzonder riskant maken. De oplossing is niet alleen blijven en af en toe de nodige hulp krijgen om de zaken weer op orde te brengen.

43. Een lichte, blijvende vermindering van de waakzaamheid

Volledig aanwezig en 100% helder zijn in zijn omgeving is voor de AS onmogelijk. Zijn aandacht is doorgaans gericht op een bepaald doel of onderwerp, terwijl een bredere blik een bewuste inspanning vergt om alles om hem heen erbij te betrekken. Je zou kunnen zeggen dat zijn waakzaamheid iets onder de norm ligt.

44. Emotionele en affectieve stoornissen

Dit betreft het omgaan met interne en externe informatie. Emoties binnen hun context begrijpen en ze de plaats geven die hun toekomt, is niet een van de sterke kanten van de AS. Dat leidt tot werkelijke emotionele problemen en intense, verwarrende reacties. Vriendelijkheid, luisteren en vergeving blijven essentiële sleutels.

45. Angst, beklemming

Angst kent zeer emotionele aspecten. Hoewel die mechanisch van aard is en met de neurowetenschappen samenhangt, komt zij tot uiting in het domein van de emoties. Bij angststoornissen komen tal van uitlokkende factoren samen: verontrustende sociale situaties activeren de reactie, en de biochemie van het lichaam treedt in werking om verschillende beschermende reacties voort te brengen.

De AS staat dan klaar om te vluchten, zich te verbergen, te schreeuwen, zijn stem te verheffen, lichamelijk te reageren of zelfs op tafel te slaan. Deze reacties leiden tot belemmerend sociaal disfunctioneren.

Aanhoudende angst is het chronische gevolg van angstervaringen en trauma's. Op biochemisch vlak brengt de productie van hormonen een toestand van hyperwaakzaamheid teweeg.

Deze toestand treft niet alleen de AS, maar ook zijn ouders, die eveneens getraumatiseerd zijn door een reeks incidenten, dag en nacht. De chronische productie van adrenaline blijkt bijzonder vernietigend voor het lichaam en leidt tot versnelde veroudering. Dit klimaat van hyperwaakzaamheid schaadt de sociale relaties, zowel voor de AS als voor zijn ouders.

Omgaan met acute en aanhoudende angst is een echte psychotherapeutische oefening, die een diepgaande gedragsverandering vereist.

● Nergens ter wereld ben ik in gevaar.

● Ik word alleen geraakt door mijn eigen gedachten en gevoelens.

● Ik ben van streek omdat ik iets voel wat er niet is.

● In plaats daarvan zou ik vrede kunnen voelen.

46. Twijfel

Twijfel lijkt op angst: in de eerste plaats een biochemisch verdedigingsmechanisme dat zich uit als een gevoel. Twijfel beschermt ons, maar wanneer hij chronisch wordt, verandert hij in een werkelijke beperking voor de AS, waardoor die het leven en anderen niet kan vertrouwen. Bij AS-personen is deze toestand een gevolg van hyperwaakzaamheid, stress en aanhoudende angst.

47. Affectieve onverschilligheid

Het geheel van angst, twijfel, stress en intense emoties is geen goede voedingsbodem voor affectiviteit.

Eerst wordt de ander een verstorende factor, zelfs een vijand, en later treedt emotionele onverschilligheid in. Zelfs de meest nabije mensen worden op afstand gehouden, en isolement en eenzaamheid komen boven op een pathologische toestand. CGT aangepast aan AS kan helpen om uit al deze verdedigingsmechanismen te komen.

● Ik heb anderen vertrouwd, die één zijn met mij.

● Ik zal nooit meer alleen zijn.

● Ik zal een ogenblik stil zijn en naar huis terugkeren.

● Ik kan vandaag vrij zijn van lijden.

● In plaats daarvan zou ik vrede kunnen zien.

48. Affectieve discordantie

Onder de druk van angsten, sociale ontregelingen en stress ontstaan oncontroleerbare uitingen en reacties, ongepaste mimiek, maniërisme en vervorming van verbale en emotionele expressie. Deze stoornis wordt een werkelijke beperking. Bij AS-personen komt dit minder vaak voor, maar het kan afhangen van de neurologische ontwikkeling. Enige Brain Gym of primitieve bewegingen kunnen helpen om weer een aanvaardbare situatie te bereiken.

49. Matige stoornissen

De AS vertoont ernstig beperkende stoornissen, maar de meeste ervan zijn goedaardig. Gelukkig verschijnen ze en maken ze er. Het leven van de AS is bijzonder, met voortdurende veranderingen, zoals seizoenen. Een van de redenen waarom klinische analyses informatie en gegevens missen.

50. Angst of angstaanvallen die beheerst worden maar nadelig zijn voor de concentratie

Concentratie hangt af van tal van factoren, waaronder energie. De AS verbruikt bijvoorbeeld grote hoeveelheden energie: de hyperactiviteit van de hersenen, een verstoorde spijsvertering en een angstige toestand vragen veel energie, wat tot een afname van de concentratie leidt.

Wanneer daarentegen de gedrevenheid en het enthousiasme aanwezig zijn, geeft oxytocine de energie en het hele systeem een impuls. Angst kan deze gedrevenheid echter volledig onderbreken en de positieve cyclus doen omslaan in een depressieve toestand.

In de loop van de tijd heb ik de ontwikkeling van de AS waargenomen, die zich aanpast om crises en verstoringen te overwinnen, terwijl hij zichzelf doelen stelt die zijn bestaan een diepe betekenis geven. Deze weg heeft mij laten zien dat een van zijn wezenlijke kenmerken ligt in de ontwikkeling van zelfbewustzijn, een vermogen om mijn wezen waar te nemen voorbij de contouren van louter de persoonlijkheid. Onderzoekers hebben deze eigenschap overigens aangewezen als een fundamentele diagnostische marker van AS. Voor mij bleek dit zelfbewustzijn de sleutel tot de psychosynthese, een benadering die ik bijzonder heilzaam vond.

51. Prikkelbaarheid

Prikkelbaarheid is een van de gevolgen van de comorbiditeit van alle stoornissen samen. Het gaat om een matige, regelmatig terugkerende stoornis. Advies: geef de AS ruimte en behandel hem of haar zacht en vriendelijk, want de reactie is verrassend.

52. Agorafobie

Agorafobie ontstaat uit een verhoogde gevoeligheid van de AS, gecombineerd met aandachtige observatie en de snelheid waarmee hij de kleinste veranderingen en bewegingen opmerkt. Zo wordt elk detail waarneembaar. Dopamine en het begrip saillantie kunnen de opslag van herinneringen in de hersenen veranderen, waardoor de spin steeds indrukwekkender en angstaanjagender lijkt. Psychotherapie kan helpen dit angstwekkende effect te verzachten en het proces van herinneringsopslag te corrigeren.

53. Stoornissen in het omgaan met informatie

De AS heeft veel tijd nodig om allerlei externe en sociale informatie te begrijpen, en midden in de actie komt die heel snel binnen, te snel. Tijdens ontmoetingen, in de stad, in het openbaar vervoer, op het werk, op school. Bij neurotypische mensen verloopt de informatieverwerking automatisch. Bij de AS is alles handmatig. Niets gaat automatisch, alles wordt voorbereid.

Zoals bij een auto met automatische versnellingsbak hoef je alleen het gaspedaal in te drukken en hij rijdt; de sensoren van moderne voertuigen meten de afstand, maken moeiteloos parkeren mogelijk en merken ook de voetgangers op die ons verrassen wanneer ze oversteken. Dit is de beschrijving van de allistische persoon.

‘En nu de AS: dat is de oude handgeschakelde auto. Alles moet met de hand gebeuren — de versnellingsbak, de koppeling, sturen zonder stuurbekrachtiging en dus heel zwaar, een spiegel links in plaats van de drie die je in moderne auto's vindt, en een motor die moeilijk aanslaat.’

De sociale wereld begrijpen blijkt een complexe onderneming die soms al mijn energie en vermogens als AS opeist. Sociale informatie dient zich vaak aan met een verwarrende intensiteit, te onmiddellijk, bijna te intiem: het vermogen om een veelheid aan persoonlijke details op te merken blijkt ontregelend. Zelf ben ik van nature terughoudend en heb ik weinig behoefte om bij al die elementen stil te staan. Maar vergis u niet: de meesten van ons kunnen gezichtsuitdrukkingen lezen, en nog veel meer, ook al kiezen we er instinctief voor om weg te kijken. Een gezicht ontcijferen betekent immers niet alleen de trekken ervan begrijpen, maar een heel universum verkennen, een volledig verhaal ontdekken. We zijn geen impulsieve wezens, gretig om elk snippertje informatie dat ons bereikt op te snuffelen.

54. Stoornissen in het omgaan met informatie over anderen

Veel informatie moet handmatig worden vastgelegd; meestal zijn de details vluchtig. Bij herhaalde ontmoetingen kan iemand belangrijk worden en een plaats krijgen. Toch blijven deze gegevens beperkt of onvolledig, zonder dat er een profiel, een gestructureerd referentiekader of een algoritme ontstaat. Deze interacties vragen dus aanzienlijk veel energie, en het omgaan met sociale situaties komt moeilijk op gang zonder een duidelijk doel of een concreet kader dat zo'n investering motiveert.

55. Stoornissen in het omgaan met informatie over zichzelf

Dankzij deze grote gevoeligheid worden veel signalen opgevangen, maar ze vinden geen plaats. Bij de AS komt de identiteit niet tot stand, en daardoor is er geen referentie om situaties, gevoelens of voorkeuren te vergelijken. Het gaat om een bewustzijn dat verankerd is in het huidige ogenblik, geconfronteerd met een stroom informatie die nergens heen kan. In het heden leven is de droom van velen, maar niet kunnen weten hoe te reageren maakt de situatie veel complexer.

56. Stoornissen in het omgaan met niet-sociale informatie

Niet-sociale informatie — bijvoorbeeld de weg vinden, zich oriënteren in een gebouw, begrijpen waar dingen zich bevinden of zijn pyjama en schone sokken terugvinden — kan al snel een echte puzzel worden. Dan vraagt men zich af:

● Waar ben ik?

● Hoe kom ik van A naar B?

● Waar kan ik mijn toevlucht zoeken?

● Waar kan ik eten?

De mentale kaarten in de hersenen

Elke plaats doet een beroep op specifieke oriëntatiemechanismen. We beschikken voortdurend over informatie over onze omgeving: de vorm, de afmetingen, de voorwerpen erin en de indeling van de ruimte. Deze gegevens worden verwerkt in bepaalde hersengebieden, waar neurotransmitters voor de overdracht zorgen. Vervolgens wordt de informatie omgezet in algoritmen en als een document in onze geest opgeslagen.

Oorsprong van de stoornissen

Oriëntatieproblemen kunnen verband houden met:

● Een tekort in het transport van informatie

● Het uitblijven van de vorming van ondersteunende algoritmen

● Een ongeschikte manier om informatie vast te leggen

Omgekeerd beschikken sommige mensen met autismespectrumstoornissen (AS) over uitzonderlijke navigatievaardigheden, zozeer dat deze overvloed aan informatie overweldigend kan worden.

Veel onderzoekers hebben zich over dit gebied gebogen, hoewel de stoornissen bij autisme nog altijd grotendeels onbekend blijven. Op grond van meer dan twintig jaar waarnemingen en kennis van de neurowetenschappen ben ik in staat om enkele voorlopige syntheses voor te stellen.

Auteur: jp

Bron: Massachusetts Institute of Technology (MIT), The Brain, door Nancy Kanwisher.

Therapeutische benaderingen

Voor de behandeling van deze stoornissen zijn verschillende benaderingen mogelijk:

● Biochemische en voedingskundige begeleiding

● Specifieke oefeningen

● Therapieën die het oriëntatieproces en het zelfbewustzijn stimuleren

57. Tekorten in sociale vaardigheden

Onvermogen om passend te reageren, situaties correct te interpreteren en zichtbare empathie te tonen. Ook wordt een gebrek aan luisteren en vooruitzien vastgesteld. Het gaat om het vermogen de bedoelingen van anderen te ontcijferen en te anticiperen op wat iemand zal zeggen, nog voordat die persoon spreekt. Daarnaast zijn er moeilijkheden bij het interpreteren van gebaren en het op een passende manier communiceren.

Raadpleeg voor verdere verdieping het boek van Marie Harder:

Een boek van Marie K. Harder over AS.

Oorsprong van deze stoornissen:

● Een tekort in de overdracht en ontvangst van informatie naar de betrokken hersengebieden.

● Het uitblijven van ondersteunende algoritmen en patronen in de cognitieve gebieden van de hersenen.

● Een verandering in de manier waarop informatie wordt onthouden en geactiveerd in het sociale proces.

Deze ontregelingen kunnen hun oorsprong vinden in verschillende factoren:

● Stoornissen door gifstoffen die niet door de hersenen worden afgevoerd.

● Verstoringen die verband houden met micro-ontstekingen in de hersenen.

● Een biochemische blokkade die de activiteit en rijping van cognitieve gebieden belemmert.

● Een gebrek aan adequate voeding van specifieke gebieden.

● Een disfunctie van de receptoren voor neurotransmitters.

De voorgestelde oplossingen zijn:

● Een algehele optimalisering van het spijsverteringsstelsel — met name de darmen — samen met voedingssupplementen om micro-ontstekingen te bestrijden. Een voedingssysteem dat micronutritie wordt genoemd.

● Ademhalingsoefeningen (pranayama) om de afvoer van gifstoffen uit de hersenen naar het lymfestelsel te stimuleren en de opname van koolhydraten en eiwitten te verbeteren.

● Meditatie en mindfulnessoefeningen om zijn omgeving beter te begrijpen.

● Praktische oefeningen om de basis van sociale gebaren op een geruststellende en doeltreffende manier te verwerven.

58. Tekorten in de dagelijkse levensverrichtingen

Een zeer belangrijk en al te vaak onderschat punt: onze dierbare AS, iemand met een opmerkelijke intelligentie en bekwaamheid, heeft niettemin moeite met dagelijkse bewegingen. Ze heeft zelfs problemen met het vinden van voorwerpen, kleding, opbergmogelijkheden of met het indelen van haar tijd; niets gaat automatisch. Toch kan alles met de tijd worden geleerd, dankzij veel inspanning, wilskracht en oefening. Ideaal zou een mannelijke of vrouwelijke metgezel van ongeveer dezelfde leeftijd zijn, of een aanvullende partner die iemand naast zich nodig heeft die op verschillende terreinen bekwaam is.

59. Alexithymie

Alexithymie wordt omschreven als moeite met het herkennen, onderscheiden en uiten van de eigen emoties, of zelfs met het begrijpen van die van anderen. Deze persoonlijkheidstrek wordt ook gezien bij sommige mensen met een autismespectrumstoornis.

60. Identiteitsstoornissen

De grootste uitdaging voor de AS ligt in het ontbreken van een eigen, duidelijk omschreven identiteit met referentiepunten, die elke informatie betekenis en een plaats zou geven. De meeste AS-personen vermijden het om naar het gezicht te staren, omdat dit zou betekenen dat ze een intieme ruimte betreden die ze liever niet binnengaan, al doet een minderheid dit toch. Bovendien interpreteert de AS gezichtsuitdrukkingen verkeerd en onthoudt hij er maar weinig van, want al die gezichten zijn hem onbekend: hij investeert er niet in en vergeet ze meteen. Kortom, hoewel de AS een veelheid aan informatie opvangt, blijft de verwerking ervan complex, en slagen weinig AS-personen erin een eigen identiteit op te bouwen en de communicatie te optimaliseren.

Identiteit, een werkelijk probleem voor de AS,

Voorbeelden:

Het soort vraag dat voor de AS niet werkt:

‘Wat vind je ervan?’ (de AS geeft doorgaans geen antwoord) ‘Wat wil je?’ is niet geschikt voor de AS, omdat de AS zich niet aangesproken voelt door het allistische begrip identiteit. Deze vragen moeten open worden geformuleerd, zonder ze aan identiteit te verbinden. Bijvoorbeeld: ‘Wat is op dit moment de beste maaltijd, de beste bestemming, de beste muziek?’ Tutoyeren moet worden vermeden als men een werkelijke dialoog tot stand wil brengen.

Bron: Véra Helleman

De toevlucht van de AS

De identiteit van de AS ligt in zijn passies: zij zijn zijn toevlucht, zijn vaste punt, zijn doel en zijn uitweg. ‘Ik ben de som van mijn passies, ik ben het verlangen naar kennis van mijn hart en mijn hoofd.’ Sommige passies zijn vluchtig, terwijl andere blijven bestaan, soms een leven lang.

De identiteitsvorming van allistische mensen verloopt anders. Ze berust op een reeks automatismen die verbonden zijn met meningen, overtuigingen, projecties van zelfbeelden, en met emoties en herinneringen, waarbij alles zich afhankelijk van de omstandigheden herhaalt. Ook zijn er centra van gemeenschappelijk denken en houdingen en gezichtsuitdrukkingen waarmee men zich aan situaties aanpast.

De AS beschikt daarentegen niet over deze automatismen. Zijn grootste kracht ligt in zijn vermogen om oorspronkelijke, zelfstandige gedachten voort te brengen en op een nieuwe manier te scheppen. Een AS-identiteit, als die al bestaat, kenmerkt zich dan ook door oorspronkelijkheid en zelfstandigheid. Om dit te illustreren, citeren we Jacob Barnett…

Jacob Barnett (AS):

‘Vergeet wat je al weet, bekijk de dingen vanuit je unieke perspectief, stop met leren, houd nooit op met denken, volg je passies en schep iets.’

In zijn jeugd belemmerde Jacobs extreme aandacht voor details zijn leerproces: hij had grote moeite met communiceren en zelfs met normaal functioneren. Op 10-jarige leeftijd werd hij ingeschreven aan Indiana University, zonder naar school te zijn gegaan, nadat hij erin was geslaagd zich in slechts twee weken het overgrote deel van het wiskundeprogramma van zijn instelling eigen te maken.

61. Kleine persoonlijkheidsstoornissen

Soorten persoonlijkheidsstoornissen

Elke stoornis onderscheidt zich door specifieke kenmerken. De paranoïde stoornis wordt gekenmerkt door overmatig wantrouwen en voortdurende achterdocht. De schizoïde stoornis uit zich in een uitgesproken gebrek aan belangstelling voor anderen. De schizotypische stoornis onderscheidt zich door excentrieke ideeën en gedragingen. Excentriek zijn is op zichzelf geen tekortkoming; het betekent alleen dat men de schijn weigert, wat veel energie kan kosten. Bovendien is de oorsprong van deze stoornissen bekend en ligt deze op het terrein van de biochemie en de neurowetenschappen, waarbij met name het disfunctioneren van dopamine betrokken is bij positieve schizofrenie.

62. Obsessieve stoornissen

Obsessieve-compulsieve stoornissen (OCS) bij de AS worden doorgaans behandeld met cognitieve gedragstherapieën. Bij de AS vormt deze OCS echter een manier om zowel interne als externe informatie te ordenen en te structureren. Het zou dan ook een ernstige fout zijn om dit dwangmatige gedrag te willen corrigeren: de AS zal op zijn tijd uiteindelijk zijn OCS corrigeren of niet, maar als hij die nog nodig heeft om rust te vinden, grijp dan niet in.

63. Stoornissen van de hyperconcentratie

De AS kent extreme aandacht voor detail, werk en schepping. Het is een gave, maar ook een sociale gevangenis waarin hij of zij opgesloten zit; hyperconcentratie maakt het mogelijk al het overbodige weg te filteren, maar sluit tegelijkertijd sociaal contact uit. De energie is niet altijd beschikbaar. Deze toestand kan dag en nacht duren wanneer hij wordt ondersteund door de verspreiding van oxytocine; men voelt een lichte euforie en onze concentratie en kracht nemen toe.

Wanneer hij zich in zijn concentratiebubbel terugtrok, was hij onbereikbaar; hij hoorde zelfs zijn naam niet en zag de incidenten vlak naast hem niet. ‘Het is niet eerlijk, het is niet hartelijk, het is niet beleefd en het is niet aardig’

(een citaat uit de serie Poldark), zegt een naaste die zich volledig buitengesloten en slecht behandeld voelt. Dit is geen zeldzame situatie, het gebeurt regelmatig.

Ik heb altijd extreem veel aandacht aan details besteed, zowel in mijn werk als in mijn creaties. Deze kostbare, bijzondere gave van AS-personen bleek ook een soort sociale gevangenis waarin ik me vaak opgesloten voelde. Mijn hyperconcentratie stelde me in staat alles wat overbodig was weg te nemen, maar isoleerde me tegelijkertijd van menselijk contact. Mijn energie was niet onuitputtelijk; deze toestand kon dag en nacht voortduren, vooral wanneer de vrijgekomen oxytocine me overspoelde, een lichte euforie teweegbracht en zowel mijn concentratie als mijn kracht versterkte.

64. Stoornissen in de lichaamswaarneming

De lichaamswaarneming van de AS is iets heel bijzonders en weinig bekends. Een aspect is het voelen van dingen die men ziet: wanneer men het gebaar ziet, moet het gevoel aangeraakt te worden werkelijk via het zien in het bewustzijn binnenkomen. Elke lichamelijke benadering moet van voren gebeuren, anders kan de vertraagde reactie voor een verrassing zorgen. Stress, paniek, aanhoudende angst.

Een ander weinig bekend aspect van de lichaamswaarneming is de mogelijkheid om de activiteit van de organen te horen en te voelen. De hartslag, de microbewegingen van druk en ontspanning in de lever, de milt, de galblaas, de nieren, de darmen, de toestand van de opperhuid.

65. Eetstoornissen

De bloedsuikerspiegel in evenwicht brengen, minder tarwe en fruit aan het eind van de dag, minder gluten, minder lactose, meer groenten (dat kan ingewikkeld zijn bij autisme), betere eiwitten. Alles biologisch, snoep en industrieel voedsel vermijden. De maaltijden bij voorkeur zelf bereiden.

Emulgatoren

De emulgatoren in industrieel voedsel tasten rechtstreeks het darmslijmvlies aan, waardoor verschillende schadelijke stoffen onmiddellijk worden opgenomen, zonder enige bescherming voor ons organisme. Deze gifstoffen circuleren vervolgens door het hele lichaam en verstoren de goede werking van de hersenen.

Hoe komt het dat we niet meer aandacht schenken aan wat we eten en drinken, en aan de gezondheid van onze naasten, onze kinderen en zelfs onze huisdieren?

66. Gevolgen van glutenhoudende producten

Gluten zijn een koolhydratenbom die een overproductie van insuline veroorzaakt en de darmwanden doet opengaan. Gliadine-α circuleert vrij in het bloed, en het is heel goed mogelijk dat dit aan de oorsprong ligt van neurologische ontwikkelingsstoornissen.

Veel onderzoek richt zich op glutenintolerantie, maar de onderzoekers ‘hebben de olifant in de kamer over het hoofd gezien’. Gluten hebben zoveel ingrijpendere verstorende factoren: ze veroorzaken micro-ontstekingen en overgewicht en verstoren het neurotransmittersysteem. ‘Soms weet ik niet of ik moet lachen of huilen om het gebrek aan bewustzijn.’

Bij autismestoornissen wordt aangeraden, in elk geval tijdelijk, een glutenvrij dieet te volgen, zonder lactose en zonder caseïne, en plantaardige melk aan te vullen met calcium en magnesium. Dit dieet vermindert de stoornissen van de AS aanzienlijk. Elk product dat ontstekingen veroorzaakt (in de darmen) moet worden vermeden!

Wanneer we koolhydraatarm gaan eten, merken we dat koolhydraten tot een onevenwichtige verdeling van energie leiden. Na het eten van koolhydraatrijk voedsel voelen we een opleving van energie, kort daarna gevolgd door een inzinking, die opnieuw de eetlust opwekt en de cyclus herstart: eten, verteren, stijgende energie en dan een plotselinge daling. Ons organisme raakt zo overbelast, als slachtoffer van een voortdurende belaging die een bijna verslavende ontregeling veroorzaakt.

Bovendien lijken gluten een overproductie van insuline te veroorzaken, die de gluten omhult en omzet in een vorm van lichaamsvet die moeilijk kan worden aangesproken.

Ik raad aan een harmonieus evenwicht te vinden tussen groenten, rijk aan langzame koolhydraten, plantaardige eiwitten en snelle koolhydraten. Om een smakelijk beeld te gebruiken: als onze voeding een taart was die in drie stukken was verdeeld, zou de combinatie van groenten en eiwitten meer dan de helft van die taart moeten uitmaken.

Tot slot is het beter fruit buiten de maaltijden te eten en het niet te combineren met granen of suikers.

67. Gevolgen van suiker

Tijdens mijn levensweg heb ik begrepen hoezeer suiker, die overal aanwezig is en ontstellend verslavend, ons dagelijks leven kan beïnvloeden. Deze verbinding, met name in de vorm van trisachariden, is veel meer dan alleen een genot voor de smaak: ze verstoort de concentratie, put de energie uit, bevordert een verkeerde vetopslag en ontregelt de stofwisseling. Voor degenen onder ons die leven met autismespectrumstoornissen, maar ook voor ‘zebra's’, hyperactieve mensen en in werkelijkheid voor iedereen, vormt dit stimulerende middel dat de hersenen en het hormonale systeem ontregelt een werkelijke uitdaging.

Ik heb vaak nagedacht over deze vicieuze cirkel van verslavingen die ons in een toestand van voortdurende consumptie houdt. Suiker, zout, glutamaten (die de hersenen prikkelen), alcohol, tabak, koffie, en niet te vergeten geraffineerd meel en granen en gluten vormen een keten die, hoewel ze voor sommigen onschuldig lijkt, diepgaand disfunctioneren veroorzaakt. Dit geldt vooral voor degenen die dagelijks strijden voor een waardig bestaan. Het lijkt me essentieel, vooral voor de betrokken mensen, om deze gewoonten te heroverwegen en zo zicht te krijgen op een evenwichtiger leven.

68. Over de gevolgen van zuivelproducten

Ik ontdekte dat melk niet het enzym lactase bevat, dat onmisbaar is om de natuurlijke suiker ervan te verteren. Toch verbaasde vooral de invloed van caseïnen me, die aan de oorsprong van veel verstoringen lijken te liggen. Deze melkeiwitten vertonen namelijk een opvallende gelijkenis met gliadine-α, een van de bestanddelen van gluten. Wanneer de darmwand te doorlaatbaar wordt, gaan deze moleculen vrij door het bloed circuleren en passeren ze de bloed-hersenbarrière, die normaal de hersenen en het centrale zenuwstelsel beschermt. Deze abnormale doorgang veroorzaakt lichte ontstekingen en verstoort de productie van neurotransmitters, wat kan leiden tot verschillende neurologische problemen, een onevenwichtige verdeling van neurotransmitters en stoornissen in de neurologische ontwikkeling.

69. Afwijzing van bepaalde texturen

De textuur van fruit en groenten kan de AS soms hinderen. Hoewel vezels essentieel zijn voor een goede darmwerking, is het verrassend dat wat de AS voor zijn gezondheid nodig heeft zo moeilijk te accepteren is. Het is van het grootste belang de AS vanaf de jongste leeftijd nooit te dwingen te eten; bied hem liever een grote verscheidenheid aan smaken en kleuren aan, zonder enige dwang.

Er zijn drie mechanismen die men moet kennen:

– Het vastleggen van ervaringen in bestanden in de hersenen,

– Het vervormen of overdrijven van informatie door het saillantie-effect van dopamine,

– Negatieve informatie kan op elk moment uit een bestand opduiken.

Zo kunnen de textuur en de smaak van prei, ui of kastanjepompoen naar boven komen en een geslaagde maaltijd bederven. Door het saillantie-effect kunnen vezels in de geest van de AS een onevenredig groot belang krijgen, wat zijn maaltijden jarenlang kan verstoren. De AS vrij nieuwe smaken laten ontdekken, zonder traumatiserende dwang, helpt op de lange termijn een werkelijk culinair plezier te ontwikkelen. Daarnaast wordt aangeraden rood vlees te vermijden vanwege de bacteriologische risico's en de belasting ervan voor gevoelige darmen.

70. Afwijzing van bitterheid en van voedsel dat rijk is aan zwavel en mineralen

Er doet zich een verschijnsel voor dat typisch bij de AS wordt waargenomen: alle smaken en producten die natuurlijke stoffen bevatten die essentieel zijn voor het goed functioneren en het welzijn van overbelaste organen, blijken stelselmatig moeilijk door te slikken. Bitterheid en groenten die rijk zijn aan zwavel en bepaalde mineralen — hoewel heilzaam voor de lever, de darmen en de bloedsomloop — worden afgewezen. Deze afwijzing is niet blijvend, vooral als u het advies volgt om onze ‘AS die ons na aan het hart ligt’ nooit te dwingen of onder druk te zetten.

Buiten de norm

Een cyclisch onevenwicht in de stofwisselingssystemen

Veel AS-personen vertonen een cyclisch onevenwicht in hun stofwisselingssystemen. De schildklier, het immuunsysteem, het spijsverteringsstelsel, het neuronale systeem en het hormonale systeem zijn voortdurend ontregeld, wat tot DTTS leidt.

Tot de gevolgen behoort een verstoorde verdeling van de volgende elementen:

● Serotonine

● Noradrenaline

● Adrenaline

● Remmende stoffen (zoals GABA)

● Dopamine (die onder meer emoties, stressreacties, slaap en eetlust reguleert)

● Melatonine (betrokken bij de slaap en het immuunsysteem)

● Cytokinen in het spijsverteringsstelsel

● Cortisol (het stresshormoon, dat de bloedsuikerspiegel reguleert en ook sterke zintuiglijke reacties afzwakt)

DTTS (stoornissen in de temporeel-ruimtelijke verwerking) Bruno Gepner

Afdeling kinder- en jeugdpsychiatrie, hôpital Montperrin, Université de Provence (Aix-Marseille 1)

1. Stoornissen in de verwerking van visuele beweging

Sommige autistische kinderen zouden moeite kunnen hebben met de visuele waarneming van bewegingen, zowel verplaatsingen in hun omgeving als bewegingen van het gezicht en het lichaam, met name die welke met emoties samenhangen.

2. Stoornissen in de waarneming van lipbewegingen

Lipbewegingen lezen en gezichtsuitdrukkingen herkennen is een vaardigheid die allistische mensen doorgaans beheersen. Met de tijd kunnen autistische mensen deze vermogens echter ook ontwikkelen.

3. Stoornissen in de waarneming van emoties in gezicht en lichaam

Het omgaan met emotionele informatie blijkt complex. Zonder een doeltreffende automatische verwerking door de hersenen is deze informatie moeilijk te integreren. Toch zou zij beter begrepen kunnen worden als gezichts- en lichaamsuitdrukkingen langzamer waren. Het deel van de hersenen van autistische mensen dat deze informatie automatisch verwerkt, is namelijk vaak onderontwikkeld. Therapeutische hulp, zoals Brain Gym, gecombineerd met cognitieve gedragstherapie (CGT), kan de neurologische ontwikkeling stimuleren en helpen emoties beter te begrijpen.

4. Empathietekort

De communicatie- en sociale moeilijkheden die bij autistische mensen worden waargenomen, zijn deels te verklaren door een verkeerde interpretatie van gezichts- en lichaamsuitdrukkingen en door een gebrek aan empathische expressie binnen het ritme van de communicatie. Deze neurologische ontwikkelingsproblemen belemmeren de interactie, communicatie en het gedrag.

Aan de oorsprong liggen een toestand van stress, de productie van adrenaline en een defensieve toestand. Adrenaline leidt tot een zwart-witwaarneming, zonder ruimte voor de subtiliteit van empathie.

5. Slecht zien van E-motion

Bij allistische mensen zijn emoties van referenties voorzien, waardoor een emotie kan worden herkend door haar te vergelijken met innerlijke ijkpunten — een beetje alsof men beschikt over een lijst emoticons (glimlach, woede, knipoog enzovoort) waarvan elke referentie automatisch wordt bevestigd. Bij autistische mensen bestaat dit automatische mechanisme voor het opbouwen van een emotionele identiteit echter niet, wat het lezen van emoties zeer moeilijk of zelfs onmogelijk maakt. Met de tijd, en op volwassen leeftijd, begrijpen autistische mensen uiteindelijk bepaalde nuances in het uiten van emoties, al blijft de verwerking ervan betrekkelijk traag om een hoog communicatieniveau te bereiken. Emoticons kunnen veel bijdragen aan het herkennen van emoties bij anderen.

6. Mentale blindheid (mentale blinde vlekken)

Ik ken voorbeelden van geestelijke blindheid. Zo lijken ook sommige wetenschappers aan deze blindheid ten prooi te vallen: ze richten zich op de nauwgezette studie van een onderwerp zonder het geheel ervan te willen begrijpen. Het is alsof men afgeschermd is van zijn omgeving en zich beperkt tot het focussen op minuscule details.

Een concreet voorbeeld: ‘Vaak, wanneer hij de keuken binnenkwam waar verschillende mensen de maaltijd bereidden, nam hij uiteindelijk de hele gootsteen in beslag zonder te merken dat hij de ruimte van anderen innam. Hij stelde vragen zonder te beseffen dat hij die al had gesteld. Daardoor werden we onzichtbaar. Later herinnerde hij zich zelfs onze aanwezigheid niet, noch het feit dat we zijn vragen hadden beantwoord.’

7. Executieve disfunctie en motorische stoornissen (wilsuitoefening)

Het toepassen van de wil bij het uitvoeren van motorische bewegingen kan worden belemmerd door fysiologische problemen in het circuit dat de gedachte met de beweging verbindt. Anders gezegd: ook als de bedoeling aanwezig is, wordt de beweging niet altijd uitgevoerd zoals gewenst. Executieve bewegingen zijn dagelijkse handelingen zoals gaan zitten, opstaan, tandenpoetsen, eten of zich aankleden, en berusten op zowel executieve vaardigheden als zelfredzaamheid. Doorgaans vergen deze handelingen geen bewuste overweging. De AS moet echter bijzondere inspanningen leveren, omdat zijn executieve functioneren onrijp is.

Om uitzonderlijke bewegingen uit te voeren die buiten de routine vallen, moeten we onze executieve en motorische functies inzetten en plannen. In deze situaties kunnen we stellen dat de AS over extra verworven vaardigheden beschikt.

8. Stoornissen in de visueel-motorische integratie

Leermoeilijkheden die samenhangen met de neurologische ontwikkeling en onrijpe hersenprocessen vinden een antwoord in Brain Gym, een methode die bedoeld is om die neurologische ontwikkeling te stimuleren. Deze benadering berust oorspronkelijk op het werk van Temple Sedgwick Fay, een Amerikaanse neuroloog en neurochirurg, wiens studies werden voortgezet door Harald Blomberg (RMT – Rhythmic Movement Training) en Béatriz Padovan (de Padovan-methode).

‘Het is niet mijn oog dat ziet, niet mijn oor dat hoort, maar mijn hele wezen dat ziet en hoort.’ Aristoteles

‘Een wetenschapper is een blinde die dingen begint te zien, een AS is een ziende die moeite heeft om alles wat hij ziet uit te leggen.’ jp

9. Visuele proprioceptieve stoornissen (de waarneming van het eigen lichaam en voorwerpen in de ruimte)

Proprioceptie is het zintuig waarmee we de positie van ons lichaam in de ruimte kennen. Wanneer het tekortschiet, lopen we het risico tegen open deuren te botsen, onze knieën tegen stoelen te stoten of onze elleboog tegen de tafel te slaan.

Het somesthetische — of somatosensorische — systeem verzamelt zintuiglijke informatie uit ons hele lichaam via receptoren in de huid, spieren, gewrichten en het skelet, en via receptoren in het hart, de longen, het spijsverteringsstelsel en het endocriene systeem. Onze receptoren bevinden zich inderdaad overal, en bij iemand met AS kan de informatie verstoord zijn: soms wordt zij versterkt of zelfs extreem waargenomen, en op andere momenten is zij onmerkbaar, vertraagd of afwezig.

Een verhelderend voorbeeld: als we een AS-persoon van achteren naderen en zijn schouder aanraken, merkt hij dit contact misschien niet onmiddellijk op, of voelt hij het juist te intens. Zo'n situatie kan een reactie van paniek en desoriëntatie veroorzaken. Het is daarom beter dat uw gebaar eerst zichtbaar is, zodat daarna het gevoel aangeraakt te worden kan ontstaan.

‘De waarneming van de AS is anders. Als we de waarneming van een allistische persoon vergelijken met die van een bij, een hond of een kat, zou de AS-persoon meer op een kat lijken, terwijl de allistische persoon vergelijkbaar zou zijn met een hond. We beschouwen de waarneming van de allistische persoon te vaak als de norm, terwijl we tegenwoordig een tijdperk van nieuwe waarnemingsnormen binnengaan: die van de AS.’

10. Cognitieve stoornissen (het niet registreren van waarneming, geheugenopslag, redenering, emoties: fysiologische/neurologische oorsprong)

Cognitieve processen omvatten alle mentale mechanismen waarmee een individu informatie of kennis kan ontvangen, verwerken, opslaan en gebruiken.

Een cognitieve stoornis wordt gekenmerkt door een geheel van symptomen — met name geheugen- en waarnemingsproblemen — die de AS beletten naar voren te treden en op het juiste moment passend te handelen.

Bij DTTS-stoornissen is het cognitieve functioneren aanwezig, maar wordt het niet normaal geactiveerd. Men moet een aandachtige waarnemer zijn om de uitlokkende factoren en cognitieve reacties bij de AS te herkennen.

‘Je moet AS zijn om alle subtiele cognitieve processen van de AS werkelijk waar te nemen.’

11. Imitatietekorten

Imiteren is voor het kind een manier van leren, waarmee het gebaren en reacties kan verinnerlijken. De AS slaat deze gedragingen aanvankelijk op zonder ze meteen na te doen, maar deze nagebootste gebaren komen later weer naar boven, soms veel later: maanden of zelfs jaren daarna. Op het juiste moment worden ze toegepast. Ondertussen vergissen onderzoekers zich, want leren door imitatie is wel degelijk aanwezig.

‘Je moet AS zijn om een andere AS werkelijk waar te nemen en die waarneming te onthouden om hem later te herkennen (het is bijna magisch).’

12. Vertraging van de sensomotorische en cognitieve verwerking

Bepaalde factoren vertragen de snelle informatieverwerking bij de AS. Andere processen verlopen daarentegen juist sneller op het gebied van obsessie en passie — of het nu gaat om sport, wiskunde, wetenschap, koken, muziek, choreografie of tal van andere gebieden.

‘Maar waar zit die beperking, die stoornis dan?’ Het antwoord ligt vlak ernaast: het is het professorsyndroom. Hij blinkt uit op het gebied van zijn professionele voorliefde, maar blijkt niet in staat de alledaagse kanten van het dagelijks leven te regelen.

13. Taalstoornissen

Taalstoornissen kunnen zowel het vermogen om te leren spreken als het vermogen om te communiceren aantasten. Hun vormen en oorzaken zijn zeer uiteenlopend. Zo onderscheidt men afasie (of mutisme), waarbij het vermogen om te spreken of taal te begrijpen verloren gaat, zowel schriftelijk als mondeling. Ook is er dysfasie, een taalontwikkelingsstoornis bij kinderen die zowel de geschreven als de gesproken taal treft.

We hebben al veel mogelijke verklaringen voor de oorsprong bij de AS verkend. Het is cruciaal te begrijpen dat alles van het moment afhangt. De verwachting is vaak misplaatst: een AS is anders, en oefen geen overmatige druk uit. De stoornissen kunnen snel verdwijnen als bepaalde regels worden nageleefd:

1. voedingskundige,

2. neurologische ontwikkelingsregels (primitieve bewegingen, Brain Gym en een stimulerende omgeving),

3. Een omgeving die de interesses prikkelt en betrokkenheid bevordert.

‘Allistische verwachtingen vormen het grootste obstakel voor de ontwikkeling van de AS’, omdat ze een ongeschikte, gedwongen en gespannen omgeving creëren.

14. Tekort in motorische anticipatie (volitie)

Motorische anticipatie vormt het fundamentele aspect van de wilsuitoefening, dat wil zeggen het vermogen de wil in te zetten om bewegingen uit te voeren. Soms vergelijk ik de AS met een astronaut op de maan of op een andere planeet, die op afstand een specifieke beweging moet aansturen om de robotarm van zijn pak te bedienen, maar bij wie de beweging niet werkt. Het gaat niet simpelweg om één afzonderlijk defect circuit, maar om een complex geheel van verbindingen, receptoren en opdrachten (hormonen) die niet worden geactiveerd.

Het therapeutische protocol berust op ‘heel veel geduld’ en het gebruik van neurologische ontwikkelingsbewegingen en primitieve bewegingen om het neuronale systeem te stimuleren.

15. Tekorten in de voorstelling van een intern model

De innerlijke voorstelling hangt samen met een veilig model dat de moeder of vader biedt en speelt een rol bij de vorming van de fundamentele identiteit waarin de AS rust en gehechtheid vindt. Identiteitsvorming is een mechanisme dat typisch wordt waargenomen bij neurotypische mensen en waarvan de afwezigheid bij de AS opvallend is, terwijl de gehechtheid toch tot stand komt.

16. Tekort in de verwerking van de proprioceptieve informatiestroom

Proprioceptie is het zintuig waarmee we de positie van ons lichaam in de ruimte kennen. Ze berust zowel op de informatie die receptoren opvangen als op de verwerking daarvan, die bij de AS verstoord kan zijn. Wanneer de informatiestroom te groot wordt, treden namelijk regelmatig verstoringen van buitenaf op.

17. Tekort aan gedeelde aandacht (situaties waarnemen zonder integratie tot een geheel)

Volgens de uitleg van van Dalen (AS):

Neem het voorbeeld van een hamer die op een tafel ligt. In eerste instantie neem ik het voorwerp niet als zodanig waar, maar alleen afzonderlijke elementen: een vierkant blok ijzer en vlak daarbij een houten stok, die onafhankelijk van elkaar aanwezig zijn. Kort daarna komen deze waarnemingen samen en roepen ze het beeld van een hamer op, en vervolgens kan ik het voorwerp benoemen: ‘HAMER’. Nog later leer ik dat dit voorwerp een bepaalde functie heeft, namelijk ‘SLAAN’.

Naar Hilde Clercq.

Evenzo, wanneer een vinger naar een voorwerp wijst en het kind alleen naar de vinger blijft kijken, is de gedeelde aandacht nog niet werkzaam. Het autistische kind (AS) richt zich op dit detail en bewondert het, zonder voorbij de aantrekkingskracht van de vinger te kunnen komen, en kan er nog geen geheel van maken. Dit soort moeilijkheden kan bij sommige autistische mensen tot in de volwassenheid voortduren en zich uiten als hyperconcentratie en een obsessie voor details.

18. Stoornissen in oogcontact

Snelle bewegingen van de oogbollen en van andere delen van het gezicht van de gesprekspartner (oogleden, wenkbrauwen, lippen enzovoort) kunnen een overbelasting aan informatie veroorzaken die voor de AS moeilijk te verwerken is.

19. Tekort in het herkennen van de blikrichting

Het is de gedeelde aandacht die niet werkt: de blikrichting is onmogelijk te volgen, en een oog dat in een bepaalde richting kijkt, geeft niet genoeg informatie om tot een synthese te komen.

20. Tekort in de waarneming van oogbewegingen

Een te grote hoeveelheid informatie is voor de AS moeilijk te verwerken. Ook is het moeilijk om de energie en de spanning van de blik van de ander te verdragen, met daarbij nog de emoties die uit de ogen stralen (ondraaglijk). In tegenstelling tot wat men denkt, vangt de AS veel meer informatie op dan allistische mensen; alleen levert de synthese van die informatie een ander resultaat op.

21. Overmatig gefocuste statische aandacht (ontkoppeling van de blik)

Wanneer mijn blik verstilt, merk ik dat mijn aandacht zich richt op onvermoede innerlijke sferen. Er ontstaat dan een subtiele spanning in mijn ogen, die de volle intensiteit van het waarnemen van mijn innerlijke wereld laat zien.

22. Verhoogde lokale waarneming: de sterke toename, of juist de afname, van de lokale concentratie vormt zowel een vermogen als een zwakte van de AS.

23. Zwakke centrale coherentie

Centrale coherentie houdt in dat men zich in de ander verplaatst om diens gedachten, overtuigingen, emoties en geestestoestand te begrijpen. Afhankelijk van de intelligentie en het analytische vermogen van de AS kan deze vaardigheid uitstekend of matig zijn. Eén ding is zeker: de conclusies en resultaten die door allistische conclusies worden verkregen, zijn bij de AS anders en komen niet op een automatische manier tot uiting. Toch zijn ze vaak positief, ondanks het bestaan van bekende stereotypen.

24. Verhoogde grafische vaardigheden en ruimtelijk geheugen

Bij AS-personen werkt bijna alles anders. Zowel bovengemiddelde vermogens als vaardigheden onder de norm worden waargenomen. Men moet op zijn hoede zijn voor stereotypen.

Het is essentieel eerst te begrijpen hoe de processen op neurowetenschappelijk niveau werken en te beseffen dat bij neuronale variaties alles en het tegendeel daarvan mogelijk is.

Vergeet niet dat vooral de tekorten worden genoteerd, terwijl normaal of bovengemiddeld functioneren vaak onopgemerkt blijft.

25. Disfunctioneren bij het categoriseren van fonemen

Classificatie en waarden kennen bij de AS andere normen; normaliteit bestaat niet, alles is uniek en de waarde van gebeurtenissen en dingen is noodzakelijkerwijs niet dezelfde als die van u.

Ter overdenking: de kwestie van het waarnemen en categoriseren van fonemen, met nadruk op het idee dat classificatienormen — dat wil zeggen de criteria waarmee men bijvoorbeeld het ene geluid van het andere onderscheidt — niet algemeen gelden. Hier volgen enkele kernpunten om dit te verduidelijken:

1. Variaties in classificatienormen:

De hoofdformulering wordt bij het categoriseren van uitingen als ‘normaal’ of ‘correct’ beschouwd, wat afhankelijk van de referenties kan verschillen. Ieder individu kan eigen criteria toepassen.

2. De eigenheid van waarnemingssystemen:

De uitdrukking ‘Alles is uniek en de waarde van gebeurtenissen of dingen is niet noodzakelijk voor iedereen dezelfde’ benadrukt dat het waarnemen en interpreteren van geluiden — en uitdrukkingen van dingen — berust op subjectieve mentale constructies. In bepaalde gevallen, zoals bij mensen met taalstoornissen of bijzonderheden in de neurologische ontwikkeling, kan de manier waarop deze geluiden worden gecategoriseerd verschillen en is er geen standaard.

3. Taalkundige implicaties en taalstoornissen:

Stoornissen in de categorisering van fonemen onderstrepen dat de ‘genormeerde’ of gestandaardiseerde allistische benadering niet altijd het meest geschikt is om ieder individu te begrijpen en te helpen. De gebruikte allistische ‘normen’ kunnen worden gezien als conventies die niet overeenkomen met de werkelijkheid van iemand die anders is, of met zijn waarnemings- of cognitieve systeem. Het functioneren van ‘de AS’ en zijn referenties wijken vaak af van de norm en variëren naargelang de specifieke context.

Kortom, deze passage belicht de betrekkelijkheid van categoriseringscriteria en herinnert eraan dat de uniciteit van de waarnemingservaring betekent dat er geen absolute normaliteit in de interpretatie bestaat.

26. Hallucinaties

De AS kan op elk moment andere dingen zien. Als deze waarneming verkeerd wordt begrepen, noemen we haar hallucinaties, terwijl de grootste specialisten in veranderde bewustzijnstoestanden, zoals Rick Doblin, stellen dat het gaat om een werkelijkheid die op andere niveaus wordt waargenomen.

27. Onsamenhangende spraak

De AS kan soms lichte symptomen van psychose vertonen, waaronder verwarde spraak. Deze verschijnselen zijn doorgaans van korte duur en komen voort uit onderliggende stoornissen. Zo kan slaapgebrek na ongeveer vijf dagen onsamenhangendheid en lichte psychotische verschijnselen veroorzaken. Ook depressie en andere matige psychotische symptomen kunnen optreden, zoals angstperioden. Het is belangrijk te benadrukken dat een werkelijke psychose aanzienlijk ernstiger en hardnekkiger is. In dit specifieke geval zijn de waargenomen lichte symptomen toe te schrijven aan de verdeling van dopamine en de effecten daarvan, zoals erkend door de wetenschappelijke gemeenschap.

Bron: World Psychiatry, februari 2016, ‘Dopamine and the aberrant salience hypothesis of schizophrenia’, Oliver D. Howes en Matthew M. Nour

De stoornissen in de temporeel-ruimtelijke verwerking, DTTS, maken deel uit van het onderzoek van Bruno Gepner

Université d'Aix-en-Provence

Wat als de problemen met interactie en focus van autistische mensen samenhangen met bijzondere manieren van waarnemen? Als hun atypische gedrag voortvloeit uit hun manier van zien.

DTTS worden beschouwd als vroege, centrale neuropsychologische stoornissen waaruit als in een kettingreactie tal van ontwikkelingsproblemen voortkomen, dat wil zeggen de gedragsmatige, motorische en cognitieve verschijnselen van autistische mensen of mensen op het quantumspectrum*.

Dit genetische spectrum manifesteert zich door de uitdrukking van talrijke variaties. Om een categorisering te maken heeft de wetenschappelijke wereld verschillende etiketten toegekend. Hoewel ze de werkelijkheid niet dekken, kunnen deze ideeën op zijn minst helpen een werkhypothese te formuleren.

Het lelijke eendje en zijn uitsluiting (de wereld van Hans Christian Andersen, ook hij AS)

De anderen pesten hem en doen gemene dingen door hem buiten te sluiten wanneer hij anders is. Omdat hij zich eenzaam voelt, trekt hij zich uiteindelijk terug in zijn eigen wereld.

Op een dag ontdekken we, met veel inspanning, de schoonheid en de buitengewone vermogens van de zwaan, die onder een vreemd verenkleed verborgen waren.

In het scenario van de Koreaanse serie It’s Okay Not to Be Okay,

‘Het is een drama dat mijn persoonlijkheid weerspiegelt, met haar bekrompenheid die er niet in slaagde de ander te erkennen en te omarmen, en die ervoor koos het op te geven, alleen maar om aan vooroordelen te ontsnappen.’

Bron: Jo Young, Koreaanse schrijfster

Het komt vaak voor dat mensen op het AS-spectrum persoonlijkheidsstoornissen ontwikkelen, soms zelfs tot het ontwikkelen van borderline.

Het autismespectrum kan over verschillende generaties worden doorgegeven. Wanneer ouders er niet in slagen hun kinderen goed te begeleiden, kan dit tot heel verschillende levenslopen leiden.

In mijn eigen naaste familie ontwikkelde mijn broer borderline omdat mijn ouders hadden afgehaakt. Een AS-puber kan bijzonder moeilijk te begeleiden zijn, en de offers die nodig zijn om hem te helpen, kunnen overweldigend zijn. We wisten dat mijn broer grote kwaliteiten had, evenals intellectuele en creatieve vermogens. Toch kon hij de wereld en de maatschappij waarin hij leefde niet verdragen, en hij deed alles om eraan te ontsnappen. Hij verwoestte zijn lichaam door drugsverslaving. Zonder begeleiding vindt een autistische persoon niet altijd een weg naar een vervullend leven.

In mijn familie komt van alles voor: AS-kinderen, mensen met ADHD, ouders met persoonlijkheidsstoornissen… en de uitkomst is niet altijd gelukkig. In zulke gevallen geven ouders vaak hun eigen neuroses en kwetsbaarheden door aan hun kinderen.

Maar er zijn ook zonnigere levenslopen, gelukkige situaties die tot onverwachte uitkomsten leiden. Soms slaat het lelijke eendje uiteindelijk zijn vleugels uit. jp

‘Moge een tuin vol wonderen bloeien, gedragen door de kracht van je ziel.’ jp.

De lucide droom, het wetende lucide bewustzijn, het wetende lucide wezen: wat toegankelijk is voor de AS

De lucide droom is de weerspiegeling van de nacht, terwijl het wetende lucide bewustzijn die van de dageraad is. Het wetende lucide wezen (‘lucid being’) vertegenwoordigt de manifestatie van het bewustzijn van de eeuwige ziel.

Het lucide bewustzijn uit zich in onmiddellijke antwoorden, zonder bedenktijd. De snelheid van de antwoorden is verrassend, en deze communicatie is direct en ogenblikkelijk van aard.

De trancetoestand van de sjamaan bevindt zich in het domein van het collectieve onbewuste. Daar wordt informatie onttrokken en naar het bewustzijn teruggebracht, waardoor bepaalde psychotische vermogens worden geactiveerd, zoals uitzonderlijke kracht, een grotere weerstand tegen pijn en een vertienvoudigd uithoudingsvermogen. Ook het zelfgenezende vermogen wordt gestimuleerd, al hangt de doeltreffendheid daarvan af van het interpretatievermogen van de sjamaan.

Het wetende lucide bewustzijn opent daarentegen de toegang tot een zeer intense multidimensionale waarneming, terwijl het lichaam passief blijft. Afhankelijk van de verschillende veranderde bewustzijnstoestanden zouden uiteenlopende fysieke ‘clusters’ worden geactiveerd.

Opmerking: het grootste gevaar voor de mensheid blijft de mens zelf. Daarom is het essentieel de werking van de menselijke psyche te blijven bestuderen, zoals Jung benadrukte. We weten nog te weinig over de mechanismen van onze eigen geest. De mens heeft zijn bewustzijn opgesloten binnen de grenzen van ruimte en tijd, terwijl we weten dat hij beschikt over vooruitziende vermogens, het vermogen om buiten zijn onmiddellijke gezichtsveld waar te nemen, en tal van andere buitengewone vermogens, al zijn ze zeldzaam en nog slecht begrepen.

Een idee uit de gedragstherapie:

ik ben niet mijn lichaam, ik ben niet mijn emoties, ik ben niet mijn gedachten.

Binnen de neurowetenschappen zijn veel experimenten uitgevoerd naar het op een afstandelijke manier waarnemen van zichzelf. Het observeren van de eigen emotionele toestanden vermindert de reacties die ze veroorzaken, waardoor de situatie beter beheersbaar wordt.

Het doel is niet een robot te worden, maar zich te bevrijden van bepaalde emoties, gedachten, lichamelijke gewaarwordingen of verslavingen, om er geen slaaf van te zijn. Het gaat erom zich los te maken van automatische en obsessieve reacties.

De AS wordt gekenmerkt door een van nature afstandelijke, gedesidentificeerde benadering, omdat alles verbonden is met het individu en zijn gedrag in een bepaalde situatie. De AS bouwt geen identiteit op de gebruikelijke manier op, en emotionele of gedragsmatige reacties zijn vaak vertraagd.

De krachtcentra van gedachten en invloeden

De krachtcentra van gemeenschappelijke gedachten zijn elektromagnetische velden waarin gedeelde ideeën over specifieke onderwerpen samenkomen en in de loop van de tijd sterker worden, vooral door herhaling. Deze centra slaan gedachten, begrippen en mentale algoritmen op — gestructureerde denkpatronen die werken als programma's die kunnen worden herhaald. Ze zijn betrekkelijk stabiel en ontwikkelen zich tot werkelijke groepsegregoren, en vormen zo invloedrijke krachtvelden.

Energievelden

Deze centra zijn nauw verbonden met onze geest, met onze voorouderlijke erfenis op cellulair en genetisch niveau en met ons bloed, dat een elektromagnetische dimensie heeft. Ze houden ook tradities in stand en beïnvloeden onze gedachten, in resonantie met de omgeving waarin we leven. Onze eigen gedachten en perspectieven dragen bij aan het voeden en in stand houden van deze energievelden.

De AS is bijzonder gevoelig voor de invloeden van gemeenschappelijke gedachten, maar weert ze af dankzij zijn onderscheidingsvermogen en zijn streven naar zelfstandigheid. De allistische persoon wordt daarentegen vaak gevormd door collectieve gedachten over onderwerpen zoals politiek, maatschappelijke gebeurtenissen, gezondheid, onderwijs en autoriteiten.

De emotionele krachtcentra en het verlangen

Emoties zijn voortdurend in beweging. Marketing steunt al lang op het onophoudelijk creëren van nieuwe emoties om impulsen en verlangens op te wekken.

We worden voortdurend geduwd of aangetrokken, maar aantrekking is het krachtigste mechanisme. Ze oefent een subtiel magnetisme uit dat ons onbewuste beïnvloedt. Neem een voorbeeld: ‘Ik heb zin in een Coca-Cola.’ Miljoenen mensen delen dat verlangen. Alleen al het zien van het logo, de fles of een glas vol belletjes en ijsblokjes is genoeg om het verlangen te versterken.

Wanneer een kracht ons duwt, zijn we ons daarvan bewust. De invloed van emoties kan daarentegen in ons binnendringen zonder dat we het merken.

De emotionele krachtcentra brengen collectieve bewegingen voort. Hun invloed werkt via al onze zintuigen en brengt ons ertoe onze emoties, verlangens, angsten en vreugden te delen. We reageren samen op gebeurtenissen.

Een jonge AS zal zijn onderscheidingsvermogen verfijnen en zijn emoties één voor één herkennen en benoemen, om er geen slaaf meer van te zijn.

Deze emotionele centra vormen ook egregoren, concentraties van energie die zwaar of licht kunnen zijn, afhankelijk van hun aard — of het nu om schoonheid, delen of een ingrijpende gebeurtenis gaat. Als mensen voeden we deze centra met onze emoties en stellen we ze zo in staat voort te bestaan. Deze emotionele centra zijn altijd op zoek naar nieuwe energiebronnen en hebben een kortere levensduur dan centra die met het denken samenhangen. Ze werken echter vaak op elkaar in en activeren elkaar in een proces

Bewustzijn als hulpmiddel

Intuïtie, onbewuste waarneming en zintuiglijke waarneming, gecombineerd met het bewustzijn van de ziel, vereisen een zekere beheersing van het bewustzijn om orde in de chaos te scheppen. Een intuïtief persoon heeft de neiging het contact met de werkelijkheid te verliezen en tussen verschillende werelden rond te dwalen, totdat hij plotseling hard met de werkelijkheid wordt geconfronteerd.

De AS (een hoogsensitief persoon) beschikt over een verfijnde zintuiglijke waarneming, verrijkt met een veelheid aan aanvullende informatie naargelang zijn vermogens tot hoogsensitiviteit. Met de tijd leert hij of zij zijn weg te vinden in deze voortdurend bewegende wereld.

Daarnaast kunnen affecten — die verborgen emotionele toestanden — ook onze waarneming van de werkelijkheid beïnvloeden.

Enkele aantekeningen van C. G. Jung over affecten (oncontroleerbare emotionele reacties)

Veel goden uit de oudheid zijn niets anders dan de belichaming van affecten; denk aan Mars, Venus, Eris, Eros en vele anderen. Er zijn talrijke personificaties van deze aard, zoals C. G. Jung benadrukte.

In de oudheid gebruikte men de uitdrukking ‘liefde als een blikseminslag’ om de pijlen van de liefdesgod aan te duiden. Evenzo werd woede gesymboliseerd door Eris, die de twistappel onder de mensen wierp.

Er bestaat een vierde groep: gedachteflitsen (intuïtie), die een positieve, bevrijdende doorbraak van het onbewuste kunnen zijn, of juist een negatieve, angstaanjagende uiting.

Wanneer iemand iets diep onaangenaams voelt, vermijdt hij doorgaans erover te spreken. In gezelschap geldt het als goede toon om niet uitvoerig over zijn psychische moeilijkheden te praten.

De AS gedraagt zich eerder stoïcijns. Niet praten om verwarring te vermijden. JP

Woorden zijn prikkels die associaties en affecten oproepen, CG Jung. Woorden die de ziel genezen en de verbinding met de wereld van de ziel tot stand brengen. JP

Jung interesseerde zich voor therapieën die woorden gebruiken om associaties in het onbewuste op te roepen. Hij merkte dat bepaalde woorden, verborgen in reeksen termen, emotionele reacties teweegbrachten en psychische toestanden bij patiënten zichtbaar maakten.

Door specifieke woordgroepen te selecteren op basis van hun associaties, bracht hij psychopathologieën binnen families aan het licht. Deze ontdekkingen versterkten zijn theorieën over het collectieve en familiale onbewuste. Zo stelde hij vast dat ongeveer 30% van de mentale toestanden binnen de onderzochte families op een vergelijkbare manier functioneerde. Om een wetenschappelijke benadering te behouden, ontwikkelde hij een zorgvuldig systeem waarmee overtuigende resultaten konden worden verkregen, teneinde de sleutels te ontdekken die de deuren van het onbewuste openen en de oorsprong van het menselijke lijden te achterhalen.

Als onderzoeker van het autismespectrum heb ik vastgesteld dat tal van gecombineerde factoren reacties konden uitlokken en emotionele toestanden bij de AS zichtbaar konden maken.

De therapeut moet luisteren met zijn hart, intelligentie, intuïtie en welwillendheid, en vervolgens met woorden helen. Bepaalde woorden, die voor ieder individu eigen zijn, hebben de kracht om de wonden van de ziel en de persoonlijkheid te genezen. Deze benadering is echter alleen doeltreffend als de therapeut zelf goed georiënteerd is en in ziel en geest in evenwicht verkeert.

Assagioli (een neuropsychiater en pionier van de Italiaanse psychosynthese) biedt een alomvattende en dynamische visie op de mens. Zijn benadering probeert de vier fundamentele dimensies van het wezen te integreren: het lichaam, de emoties, het mentale en de ziel.

Mijn eigen doel is de Geest, de Ziel en het lichaam binnen het menselijke bewustzijn in harmonie te brengen.

Veranderde bewustzijnstoestand (VBT)

Carl Gustav Jung heeft zijn leven lang, met regelmatige tussenpozen, verschillende veranderde bewustzijnstoestanden ervaren. Een van de opvallendste was een verschijnsel van automatisch schrijven, waardoor hij in slechts drie dagen Les Sept Sermons aux Morts [5] kon schrijven, een diep mystiek werk dat het begrip pleroma behandelt. Deze term, van Griekse oorsprong, duidt op volheid, of op de wereld van de zuivere geest.

Het niets is tegelijk leeg en vol…

Biedt de gevoeligheid die eigen is aan het autismespectrum (AS) een directere toegang tot dit pleroma? Kiezen voor een ontwikkeling naar een verder ontplooid bewustzijn is voor velen een lange, veeleisende weg. Ik ben ervan overtuigd dat de ontoegankelijkheid van de wereld zoals de doorsnee mens die waarneemt, mensen op het AS-spectrum ertoe aanzet deze dimensie van de geest verder te ontwikkelen — misschien een noodzaak die door overleving wordt ingegeven.

De verbinding tussen hersenen en darmen

Veel psychische stoornissen — depressie, concentratiegebrek, prikkelbaarheid, slapeloosheid en verschillende psychotische ontregelingen — houden vaak verband met een slechte toestand van de darmen. De relatie tussen de hersenen en de darmen vormt een van de essentiële sleutels tot een goede geestelijke gezondheid. De darmen leveren namelijk energie, liggen aan de basis van de productie en verdeling van neurotransmitters, spelen een rol in het glymfatische systeem (het communicatiekanaal tussen darmen en hersenen) en dragen bij aan de afvoer van gifstoffen.

Het is alleen aan u om de darmgezondheid, die van uzelf en die van uw kinderen, in eigen hand te nemen om de autistische conditie en die van allistische mensen te verbeteren.

Het is een concrete aanpak: uw eetgewoonten veranderen om werkelijke resultaten te bereiken.

De wil is een drijvende kracht.

Het is ook essentieel zich te verdiepen in het terrein van de wil, een werkelijk instrument voor verandering op verschillende gebieden van het leven. Inzicht in de werking van de hersenen stelt u in staat uw reacties te beheersen en te leren negatieve impulsen te overwinnen, zodat u zich niet opsluit in slechte gewoonten, maar die juist omvormt. Dat is niet onmogelijk; anderen zijn erin geslaagd, al vergt het aanzienlijke inspanning en wilskracht. Ik moet toegeven dat ik uw situatie onvoldoende ken om persoonlijk advies te geven, maar ik kan wel enkele wegen aanwijzen om te verkennen.

De freudiaanse/lacaniaanse psychoanalyse

De mechanismen en regels van de psychoanalyse zijn behoorlijk indrukwekkend. Ik denk dat het mentale aspect van deze discipline — met haar strenge regels en haar dogmatische, intellectuele oriëntatie — deuren kan sluiten voor de menselijke ontwikkeling, zowel voor de therapeut als voor de cliënt. Ik zeg dit omdat wij het in ons persoonlijke leven hebben ervaren.

Binnen deze psychiatrische dogma's uit de twintigste eeuw zijn er te weinig mogelijkheden voor de ziel om zich te uiten en het bewustzijn een ander niveau te laten bereiken. De freudiaanse/lacaniaanse methoden sturen ons naar een leven dat uitsluitend op het niveau van het Ik wordt geleefd, zonder werkelijk door de ziel bezield te zijn. Freud verklaarde ooit dat hij slechts één verdieping — het ‘Ik’ — in het gebouw van het bewustzijn behandelde (zo omschreef hij zichzelf).

Natuurlijk is het mogelijk meer schokelementen in een therapie op te nemen, zoals Lacan deed, die de sessie soms na belangrijke onthullingen onderbrak om het bewustzijn van de cliënt nog verder op verborgen affecten te richten.

De schokmethoden van psychospirituele bewegingen

Er zijn altijd psychospirituele bewegingen en leiders geweest die hun leerlingen door elkaar schudden, zoals Gurdjieff, Andrew Cohen of Osho, die op de weg schokkende beproevingen oplegden om de ontwikkeling van een spiritueel bewustzijn te bevorderen.

De vraag blijft: waar brengt een therapie ons werkelijk? Kan zij het leven een diepere betekenis geven? Bouwen we onze ziel in de diepte op of blijven we alleen om onze eigen navel draaien?

Onuitgesproken liefde

Onuitgesproken liefde, afgewezen liefde, verandert in ziekte (volgens Serguei Lazarev, vanuit het perspectief van karmische diagnostiek). Volgens mijn visie moet de therapeute zich uiten en haar cliënt met haar hele ziel ondersteunen, waarbij zij haar intellect alleen als hulpmiddel gebruikt. De oriëntatie van de therapeut vraagt om een werkelijk bewustzijn van de ziel en een spirituele benadering.

Van ziel tot ziel

De ontmoeting tussen de therapeut en de cliënt is een ontmoeting van ziel tot ziel, die authentiek contact mogelijk maakt zonder de ongewenste effecten van overweldigende overdracht. Dit vergt veel werk aan zichzelf voordat de therapeut er werkelijk klaar voor is.

Ik heb allerlei therapeuten waargenomen die gevangen zaten in hun eigen, door het mentale gestuurde verlangen, steunden op logische mechanismen en zo dogmatische rechters over hun cliënten werden. Hoe kan de ziel zich onder zulke omstandigheden werkelijk uiten?

De psychoanalyse kan ook worden geleid en verrijkt door de sleutels van de ziel: vriendelijkheid, schoonheid, harmonie, samenhang, vrede, sereniteit, macht, delen, empathie, evenwicht, bescheidenheid, barmhartigheid, mededogen, opoffering, genezing, eenheid, liefde, humor, bevrijding, vrijheid, juistheid, het hart, intuïtie, waarheid, inspiratie, gevoeligheid, fijnzinnigheid, subtiliteit, kracht, positieve, opbouwende en eerlijke energie, plichtsbesef, werkelijke intelligentie, een zonnige uitdrukking vol leven, vitaliteit en ademhaling, de levensadem, welwillendheid en het goede.

Voor mij moet therapie zich naar de ziel richten. Tegelijkertijd kan zij helpen de duistere aspecten van het ‘Ik’ op te ruimen — die impulsen, verlangens, aantrekkingen en overweldigende stoornissen. Therapie kan zo de duisternis verlichten dankzij een bewustzijn in ontwikkeling, een deur openen, een nieuwe weg voorstellen en ervoor zorgen dat affecten hun greep verliezen doordat ze niet meer worden gevoed.

Ik denk dat de beste begeleiding van de AS bestaat uit het helpen vinden van zijn zielenbewustzijn. De ziel brengt het individu naar harmonie, evenwicht en vreugde.

Waarom kan psychoanalyse niet werken voor autistische mensen?

Zelfs de meest wijze therapeute staat voor het onbekende wanneer ze met iemand op het AS-spectrum werkt. De traditionele dogma's en mechanismen van de psychoanalyse berusten namelijk op onjuiste aannames en interpretaties zonder stevige referenties, die nauwelijks overeenkomen met de werkelijkheid van deze individuen. AS-generaties, met hun eigen genetische achtergrond, reageren niet zoals allistische mensen, en zulke interpretaties of oordelen kunnen grote schade aanrichten.

Daarnaast vormen de familiegeschiedenis en de ouderlijke invloed een afzonderlijk verhaal, dat van generatie op generatie wordt doorgegeven. Het gaat niet om één enkel verhaal, maar om duizenden verschillende verhalen, elk gevormd door de kenmerken die eigen zijn aan ieder individu.

Voortdurende ontwikkeling

Een autistisch persoon is een wezen in voortdurende ontwikkeling, dat elke dag van zijn leven verandert. Om werkelijk met hem te communiceren, moet men met zijn ziel in gesprek gaan, wat vraagt om een diep bewustzijn daarvan. Zodra dat bewustzijn echter is verworven, verdwijnt de wens om psychoanalyse te beoefenen, en dat vormt een groot obstakel.

Voor de AS gaat het niet om psychoanalyse, maar om psychosynthese. Het onbewuste verkennen via verschillende technieken komt erop neer dat men het onbewuste aan de identiteit verbindt.

Die identiteit doet zich voor als een geheel van herhalingen en automatismen die verschillende hersengebieden aanspreken en aanzienlijke energie vereisen. Zoals Nadila zingt in ‘Parle à ta tête’, is dit de identiteitslus.

Een identiteit cultiveren is normaal voor een allistisch individu.

Geleidelijk cultiveren allistische mensen een identiteit die gevormd is door hun voorouders, levenservaring, keuzes, smaken en gevoelens. De energie-investering in het ‘ik’ is aanzienlijk: uiterlijk, gedachten, overtuigingen en persoonlijke cultuur vormen een dagelijkse routine.

De AS beschikt eveneens over al deze informatie, maar ordent haar niet en verbindt haar niet voortdurend met de gegevens die in bepaalde delen van zijn hersenen zijn opgeslagen. Hij heeft er zelden toegang toe, omdat dit te veel energie kost en te intiem is. Opgaand in zijn passies heeft hij moeite zijn onbewuste te verkennen en beweegt hij zich in een parallelle wereld, een parallel bewustzijn, waar informatie op een andere manier binnenkomt. U bent niet werkelijk voor hem aanwezig, behalve wanneer het om het huidige ogenblik gaat, want uw rol verschilt van de rol die u gewoonlijk vervult.

Allistische mensen hebben moeite zelfstandig te denken. Ze verbinden hun ideeën namelijk met hun identiteit en met groepen collectieve gedachten, laten zich onvermijdelijk daardoor beïnvloeden, delen die ideeën en waken ervoor van hun identiteit af te wijken. Wie stuurt de wereld dan een andere richting op, of zelfs naar vernieuwing? Degenen die de vrijheid hebben buiten de gebruikelijke kaders te denken.

Het therapeutische werk dat met AS-personen moet worden gedaan

De AS is een vrije denker, en zelfs zijn onbewuste oefent minder invloed op hem uit. Maar waar komen dan al zijn vrees en angsten vandaan? Veel angsten van AS-personen komen rechtstreeks voort uit het recente onbewuste, dat wil zeggen uit het heden, uit de opgeslagen ervaringen in het middelste onbewuste. Omdat de grens tussen het heden en het onbewuste oneindig dun is, komen ze des te dichterbij. Het werk met AS-personen bestaat er daarom in het middelste onbewuste door wilskracht en visualisatie in het heden te beheersen, om het angstaanjagende beeld te corrigeren.

ACIM-therapie

‘Ik zie op dit moment niets werkelijks.’ ‘Er bestaat een andere manier om de wereld waar te nemen.’ ‘In plaats daarvan zou ik vrede kunnen waarnemen.’

De grootte van de spin

De overdreven grootte van een spin is een van de bewijzen van een overmatige registratie door dopamine in de hersenen. De spin kan zo reusachtig worden! Een buitenproportionele werkelijkheid. Ook herinneringen aan beleefde momenten kunnen bij het vastleggen worden vervormd. Deze versterkte registratie in het geheugen wordt dopaminerge saillantie genoemd. Bij verschillende uitingen van het AS-spectrum en psychopathieën speelt dopamine een belangrijke rol.

Verborgen kenmerken van AS

Overal ter wereld blijven veel mensen binnen het AS-spectrum op de achtergrond, niet uit dwang, maar omdat ze niet bijzonder graag op de voorgrond treden. Toch worden ze gewaardeerd om hun uitzonderlijke creativiteit, hun filosofie, hun kennis, hun zelfstandigheid en hun buitengewone prestaties, en niet om hun AS-gerelateerde bijzonderheden.

Persoonlijk ben ik vaak ontroerd wanneer ik een AS-kenmerk herken: het is alsof ik een lid van mijn familie of een dierbare vriend of vriendin terugzie met wie ik een sterke band heb. Je wilt hen in je armen nemen en dat moment ten volle beleven. Het is bovenal een emotie van genegenheid, een krachtig gevoel niet langer alleen te zijn.

‘Ken je dat moment van eenzaamheid waarop het leven ingewikkeld lijkt, waarop je met al je wilskracht alleen vecht, zonder iemand die je steunt?’ laat sporen achter, een onuitwisbaar merkteken dat zichtbaar is.’

De familie van het AS-spectrum of QS Quantum spectrum

Wij, leden van de familie van het AS-spectrum of QS Quantum spectrum (dat nog breder is), zijn tamelijk complex: een familie die, uitzonderingen daargelaten, moeilijk samenleeft. We zijn gevoelig en beschikken over een radar waarmee we elkaar onbewust kunnen opsporen. Voor sommigen van ons is de AS-signatuur kristalhelder. Ik groet enkele verborgen AS'ers, onder wie Aurora Aksnes, Lady Gaga, Taylor Swift, Kit Harington en zoveel anderen!

Aan deze hele gemeenschap van zielen, met alle mogelijke variaties van het spectrum, die ondanks hun verschillen een eenheid vormen: wij zijn de AS'ers! Ik draag jullie in mijn hart! JP

Werken in je eigen tempo

De AS'er oefent tijdens een uitwisseling of gesprek vaak een zekere druk uit. ‘Blijf in je eigen ritme.’ Laat je niet uit je evenwicht brengen! Om resultaten te bereiken, is soms meer tijd nodig. De ‘tijd van de AS'er’ kan langzaam lijken en je onder druk zetten, omdat het antwoord niet meteen komt. Wees geduldig: zodra de basis is gelegd, kunnen het beheer en de verandering aanzienlijk versnellen. Daarom spreken we van de tijd van de AS'er!

Idiosyncrasie

Idiosyncrasie (dat wil zeggen een bijzonder temperament) is een van de kenmerken van AS. De manier van spreken, denken en zich uitdrukken is daarbij uniek en ongewoon.

Het innerlijke verhaal

Veel onderzoek toont aan dat innerlijke spraak (soms ‘privéspraak’ of ‘geheime innerlijke spraak’ genoemd) essentieel is voor het uitvoeren van complexe cognitieve taken zoals nadenken, plannen, onthouden en problemen oplossen, zowel bij kinderen in ontwikkeling als bij volwassenen. Kleuters worden vaak gezien (en gehoord) terwijl ze hardop tegen zichzelf praten, vooral wanneer ze voor een moeilijke taak staan of een probleem proberen op te lossen. Dit vertellen vergemakkelijkt het uitvoeren van de taak of het oplossen van het probleem. Men neemt aan dat deze ‘openlijke privéspraak’ geleidelijk wordt verinnerlijkt en rond de leeftijd van 7 jaar overgaat in innerlijke spraak

Bron: Williams, Happé en Jarrold, 2008.

Wanneer oudere kinderen voor een bijzonder complexe probleemoplossende taak staan, kunnen ze soms fluisteren, hun tong uitsteken of hun lippen bewegen alsof ze praten. Dit gedrag verdwijnt grotendeels met het ouder worden, hoewel sommige onderzoeken aangeven dat openlijke privéspraak bij bepaalde volwassenen blijft bestaan, vooral tijdens moeilijke activiteiten. Vaak beseffen ze niet eens dat ze het doen.

Bron: Duncan en Cheyne, 2002.

Ik heb nooit longitudinaal bewijs gevonden dat precies aantoont hoe en wanneer innerlijke spraak zich bij AS-kinderen ontwikkelt. Toch is duidelijk dat deze kinderen — en bij uitbreiding AS-volwassenen — innerlijke spraak niet met hetzelfde gemak gebruiken voor cognitieve taken als hun allistische leeftijdgenoten. Deze vaststelling is voor mij overigens bevestigd door verschillende onderzoeken (Whitehouse, Maybery & Durkin, 2006; Wallace et al., 2012; Williams, Bowler & Jarrold, 2012), en ik heb kunnen waarnemen dat hun prestaties bij die taken daardoor achteruitgaan. Bovendien lijken degenen met minder ontwikkelde verbale en communicatieve vaardigheden nog sterker in het nadeel dan degenen die deze vaardigheden beter beheersen.

Schizofrenie heeft raakvlakken met AS.

In de loop van mijn ervaringen heb ik vastgesteld dat patiënten met schizofrenie in veel opzichten verrassende overeenkomsten vertonen met mensen met AS. Ik heb met name waargenomen dat beide profielen moeilijkheden ondervinden op het gebied van sociale cognitie, wat hun manier van omgaan met anderen beïnvloedt. Daarnaast getuigt hun idiosyncratische taalgebruik van een temperament dat zowel bijzonder als uniek is. Ten slotte onderscheiden hun overtuigingen en denkwijzen zich door een geheel eigen originaliteit.

De neiging om gedrag dat samenhangt met bipolaire stoornissen of schizofrenie te vergelijken

Vaak bestaat de neiging om gedrag dat samenhangt met bipolaire stoornissen of schizofrenie te vergelijken met de stoornissen die bij AS'ers worden waargenomen. Daarbij moet worden verduidelijkt dat de bipolaire stoornis wordt gekenmerkt door lange cycli van twee tot drie maanden, waarin iemand een euforische of een depressieve fase doormaakt. Schizofrenie vestigt zich daarentegen blijvend in het individu. AS kan daarentegen perioden van emotionele schommelingen veroorzaken door een onevenwicht in de verdeling van neurotransmitters en hormonen, maar deze schommelingen blijven altijd van korte duur.

Informatie over bipolariteit en de bijbehorende cycli: dr. Alok Kanojia, Amerikaanse psychiater en verslavingsspecialist (Healthy Gamer).

Ik wil benadrukken dat het genetische AS-spectrum geen aandoening is die je oploopt; we zijn AS omdat het om een genetisch bepaalde conditie gaat. De expressie van genen geeft de AS'er een verschil ten opzichte van de allistische norm, met een zeer breed spectrum aan variaties.

Een ontmoeting met een AS'er kan kort zijn.

De duur van een uitwisseling, de hoeveelheid gedeelde informatie en de geïnvesteerde energie zijn immers beperkt. Dat verklaart waarom zulke ontmoetingen vaak kort duren en maakt het moeilijk om duurzame vriendschappen op te bouwen. Gezamenlijke activiteiten kunnen daardoor vrij abrupt eindigen.

Ik herinner me fietstochten van mijn zoon met vrienden die plotseling ophielden: hij zei ‘Ik ga naar huis’, waarna hij zonder uitleg verdween. Zo is het, en daaraan moet je wennen: er is geen bijzondere reden, en vriendschappen worden niet altijd hechter. Zoals men zegt: ‘Als je om die persoon geeft, moet je volhouden; het gebeurt niet expres en het is niet persoonlijk bedoeld.’

Een intense blik

De intense verbinding tussen oog en hersenen

Bepaalde specifieke kenmerken kunnen wijzen op de aanwezigheid van een autistische (AS-)persoon. Normaal gesproken is het oog verbonden met verschillende hersengebieden, afhankelijk van de activiteit en de omgeving.

Een van de opmerkelijke aspecten bij de autistische (AS-)persoon is de intensiteit van de verbinding tussen het oog en bepaalde neurale gebieden. Een intense en enigszins starende blik keert zich daardoor vaak naar binnen en getuigt van zeer aanhoudende innerlijke activiteit. Deze overwegend mentale activiteit kan gepaard gaan met een uitstraling van de ziel, die zichtbaar wordt naarmate het bewustzijn zich ontwikkelt.

Deze bijzonderheid komt voor bij autistische (AS-)mensen, maar ook bij bepaalde kunstenaars, musici, schilders en andere personen met een intense activiteit, een opmerkelijke concentratie, een uitzonderlijk luistervermogen en een buitengewoon visualisatievermogen. Ze zou daarmee een van de aspecten vormen van een bijzonder en opmerkelijk genetisch profiel.

De allistische persoon heeft daarentegen een eerder naar buiten gerichte, sociale blik; wanneer die zich naar de innerlijke wereld keert, uit de blik zich echter met een heel andere zachtheid en dynamiek.

Hoe gaan de hersenen om met complexe gebeurtenissen?

De hersenen registreren, filteren en combineren informatie. Daarbij komen vragen naar voren als: waar bevonden we ons, hoe namen we de gebeurtenissen waar, op welke manier werden ze vastgelegd en in welke hersengebieden werden ze opgeslagen? De neurowetenschappen hebben de hersenen uitvoerig bestudeerd om de intensiteit van reacties in actieve gebieden te meten en opslagplaatsen te identificeren. Complexe gebeurtenissen die dicht bij elkaar in tijd en ruimte plaatsvinden, kunnen bijvoorbeeld voorbewerkte gegevens opleveren, waardoor het causale systeem — bestaande uit de hippocampus in wisselwerking met de cortex — informatie met behulp van verschillende markers kan scheiden en filteren, met vermelding van tijd en ruimte. Dit causale systeem, dat ontstaat doordat de cortex en de hippocampus samen een informatiecircuit vormen, werkt als een processor die gegevens kan ophalen, ordenen en interpreteren om er een conclusie uit te trekken.

Verkeerd geadresseerde en verkeerd geïnterpreteerde boodschappen

Onrijpe of verstoorde hersenen kunnen informatie ophalen en omvormen, waardoor een onjuiste boodschap en een verkeerde conclusie naar het bewustzijn worden gestuurd. In de psychiatrie wordt dit verschijnsel in het Engels aangeduid als ‘An Ill Posted Message’. Zo wordt een gebrekkige boodschap overgebracht.

‘De AS'er lijdt om verschillende redenen onder deze vervormde boodschappen.’ Gelukkig kunnen we leren deze vervormingen waar te nemen en te corrigeren, om zo de boodschappen in onze hersenen recht te zetten! We moeten de dialoog met onze hersenen aangaan!

De hersenen gebruiken meerdere gebieden om deze informatie tweedimensionaal op te slaan. Ze leggen zowel de kenmerken van een voorwerp of persoon als diens positie in ruimte en tijd vast. Het combineren van deze gegevens levert antwoorden op en verduidelijkt de conclusie. Die verandert vervolgens in een algoritme dat kan leiden tot automatismen, het ontstaan van routines en automatische herkenning.

De sociale ruimte, een gezichtspunt en markers van de oorspronkelijke informatie.

De hersenen leggen ons een structuur op om de wereld waar te nemen.

Waarnemen gebeurt vaak door een richtinggevend raster, waarbij de hersenen beelden vastleggen via een vaste structuur die vergelijkbaar is met een schoenendoos. Het oog vangt de tegenoverliggende hoeken op door een gat in de hoofdwand, langs diagonalen die naar die hoeken lopen. Alles wat scheef lijkt, wordt gecorrigeerd en uitgelijnd met het raster. De hersenen werken alsof ze beschikken over een vooraf gerichte verrekijker die de informatie door dit raster projecteert. Verwarring ontstaat wanneer het samenvoegen van informatie verstoord raakt en de gegevens voor de berekening onvolledig zijn, met een gebrekkige eindsynthese en een gevoel van leegte tot gevolg. De AS'er heeft regelmatig last van dit soort verstoringen. Paradoxaal genoeg kunnen de AS-hersenen met grote scherpte veranderingen of de aanwezigheid van nieuwe en afwijkende voorwerpen opmerken. ‘Wat is dat voor ding daar?’

Schoonheid intens ervaren

Schoonheid oefent een diepgaande invloed uit op onze psyche en onze ziel. Schoonheid waarnemen heeft invloed op ieder van ons. Het is essentieel de waarneming van de ander te respecteren, want schoonheid is een veranderlijk en subjectief begrip.

Haar invloed op ons wezen is opmerkelijk: afhankelijk van wat we aanschouwen, kunnen we onmiddellijk vrede, kalmte en vreugde ervaren.

‘We voeden ons lichaam met voedingsstoffen, maar onze ziel voedt zich met schoonheid, en in ruil daarvoor omhelst ze ons en wiegt ze ons in liefde en vrede.’ De ziel is onze beste therapeut.

Het is van het grootste belang te beseffen dat kunnen waarnemen, luisteren en vreugde voelen fundamenteel is om onze ziel te voeden, in harmonie met haar te leren leven en haar een plaats in ons leven te geven. Schoonheid intens ervaren, haar met al onze zintuigen indrinken, is niet altijd eenvoudig. Ik heb meermaals mensen ontmoet die op prachtige plekken woonden — aan zee, bij een bos of in de bergen — en zelden de tijd namen om hun omgeving te bewonderen.

Schoonheid wanneer we in de stad wonen

In de stad dient zich een veelheid aan artistieke en ambachtelijke uitingen aan: kunstwerken, opmerkelijke architectuur, voorstellingen, dans of muziek, allemaal gelegenheden om dagelijks schoonheid te waarderen. Wie beseft dat de tijd nemen om dit alles waar te nemen een sleutel is tot welzijn en het voeden van de ziel? Bewust leven met deze schoonheid, zo dicht bij ons, geneest onze wonden, herstelt onze barsten en geeft ons onze glans terug.

In elk tafereel van het leven schuilt schoonheid, en je ziel zal je helpen die steeds gemakkelijker te ontdekken. Aangetrokken door deze nectar zul je van bloem naar bloem vliegen en je geluk met anderen delen.

‘Schoonheid is geen gril, maar een levensbehoefte.’ (Piero Ferrucci)

Het hedendaagse leven, met zijn technologische prikkels, onophoudelijke communicatie en verschillende vervoermiddelen, heeft de wereld kleiner en toegankelijk gemaakt. We worden voortdurend, intens en herhaaldelijk gebombardeerd met informatie. We zijn slaven geworden van een ongeremde wedloop, gevangen in het verstikkende stadsverkeer; als zombies dwalen we door verlaten winkelcentra en worden we schimmen in onze relaties, overspoeld door een stroom prikkels die ons uiteindelijk zo sterk afleidt dat we afwezig raken.

‘Dit is de armoede van de rijken: het pijnlijke gebrek aan betekenis, waarden en schoonheid. Het is het braakliggende terrein waar de ziel buitengesloten is.

‘We denken dat we alles kunnen hebben, maar uiteindelijk voelen we dat we niets zijn.’ (Piero Ferrucci)

Een van de sleutels tot harmonie en geluk ligt in de kunst om de schoonheid om ons heen waar te nemen en deze houding van aandacht voor alle vormen van schoonheid aan onze kinderen door te geven: het licht, de natuur, maar ook gebaren, woorden, muziek… Zoveel schoonheid om te ontdekken.

En jij, weet jij je te doordrenken met de nectar van schoonheid om je ziel te voeden?

Leren schoonheid waar te nemen, haar binnen te laten en er ruimte voor te maken, is een hele kunst. Het betekent deze schoonheid intens in je opnemen om haar vervolgens te kunnen doorgeven aan onze kinderen. Schoonheid vormt een deur in het bewustzijn die we elke dag moeten openen, zodra we kunnen, hoewel we maar al te vaak opgaan in duizend zorgen.

Verkeerd geconditioneerd

We zijn niet geconditioneerd om schoonheid te aanschouwen: het kind, van nature gericht op een beperkte en volwassen wereld, lijkt niet te mogen dromen of uit het raam te kijken, behalve in uitzonderlijke gevallen waarin verlichte volwassenen het begeleiden in de zoektocht naar schoonheid. Het kind van vandaag heeft niet geleerd schoonheid te eren of er dankbaarheid voor te uiten, en ze wordt vaak als overbodig beschouwd.

Schoonheid en de gulden snede

De architectuur van de natuur is opgebouwd volgens de gulden snede, dat volmaakte en onberispelijke beginsel dat het oog en de hersenen rust en leermogelijkheden biedt. De ziel vindt er vrede dankzij een kalmerende structuur, terwijl de kleuren en geluiden van de natuur de geest ontspannen. Schoonheid eren betekent verbinding maken met de bijna onzichtbare structuur van ons universum en onze miasmen, barsten en verstoringen herstellen. Schoonheid verbindt ons met de matrix van ons wezen, met de wiskunde van het universum waarvan we gescheiden zijn geraakt, maar die een essentieel onderdeel blijft van de architectuur van ons lichaam en onze geest.

Schoonheid is therapeutisch.

Schoonheid werkt door tot op het niveau van ons DNA en kan een verstoord systeem bijsturen. Ze roept inderdaad emoties op, vaak zo intens dat ze verslavend worden. Lelijkheid daarentegen verstoort ons diepgaand. Zoals schoonheid geneest, verstoort, vernietigt en ontmantelt lelijkheid onze innerlijke structuur en veroorzaakt ze disharmonie en onevenwicht. Ze uit zich vaak in daden van overheersing en agressie, in het gebruik van kracht, seksueel geweld of manipulatie, waardoor het individu in een depressie terechtkomt en diens identiteit en intimiteit worden gebroken.

Het herkennen van schoonheid is een vorm van intelligentie die zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld.

Verderop beschrijf ik de piramide van Maslow ondersteboven. Een verlangen tilt ons op naar waarden en schoonheid, opent ons bewustzijn en verbindt ons met onze ziel. De hersenen zijn namelijk geprogrammeerd om volmaakte esthetiek te herkennen. Neurowetenschappelijke onderzoeken aan de Universiteit van Londen hebben aangetoond dat het bekijken van voorwerpen en beelden die volgens de gulden snede zijn ontworpen een intensere neurale activatie teweegbrengt dan het bekijken van dezelfde beelden in een licht vervormde versie. Er bestaat dus een sterke samenhang tussen wat we waarnemen en onze reactie op schoonheid of lelijkheid, waarbij ons hele zenuwstelsel overeenkomstig reageert.

De gevoelige (AS-)persoon kan rust en structuur vinden door esthetische schoonheid als therapievorm te gebruiken, bijvoorbeeld door beelden te visualiseren, geuren terug te halen of kleuren te waarderen. Neuro-esthetiek, een nieuwe tak van de neurowetenschappen, laat zien dat de empathie die we bij een voorwerp van schoonheid voelen wordt verklaard door de activatie van onze spiegelneuronen.

Hoe ontwaakt onze esthetische intelligentie in ons?

Empathie komt tot uiting wanneer we verwantschap voelen met het voorwerp of de handeling die we waarnemen. Tijdens een tenniswedstrijd kunnen de bewegingen van de spelers ons bijvoorbeeld ontroeren en ons de schoonheid van beweging als een innerlijke ervaring laten beleven. Op dezelfde manier laten ballet of muziek ons meetrillen met de schoonheid van het huidige moment. Zodra onze esthetische intelligentie in ons ontwaakt, ontvouwt ze zich en stelt ze ons in staat dagelijks momenten van schoonheid te beleven.

Herstructurerend en herstellend

Elk van deze intense momenten kan uit verschillende bronnen voortkomen, afhankelijk van onze persoonlijke smaak. Voor de AS'er zijn deze momenten herstructurerend en herstellend. Afhankelijk van onze voortgang in de piramide van Maslow (jp 2020) worden we aangetrokken door verschillende uitingen van schoonheid of lelijkheid: het voorwerp van onze bewondering kan ons verheffen of verlagen. Ervaringen, eigen aan het menselijke leven, verklaren vaak ons verlangen om dichter bij schoonheid te komen als reactie op donkere en negatieve episodes. De oplossing ligt in afstemming op wat helder en licht is.

Je donkere kant ontmoeten hoort bij het leven, evenals de gevolgen ervan leren begrijpen.

De piramide van duistere verlangens

De omgekeerde piramide verbindt ons met lelijkheid en het onvermogen om onze bestemming in schoonheid te volbrengen. We slaan een zelfdestructieve weg in, waarbij we soms anderen meeslepen, om de pijn en frustraties uit onze levenservaringen uit te wissen. Lelijkheid en negativiteit veranderen dan in een behoefte, een onverzadigbare dorst naar verachtelijke daden. Deze destructieve zoektocht vindt haar oorsprong vaak in geweld en verwondingen die al in de jeugd — of later — zijn ondergaan, of in de onbereikbaarheid van vurige verlangens.

We maken allemaal op een bepaald moment negatieve ervaringen mee; ze maken onlosmakelijk deel uit van de mensheid en de wereld waarin we leven. Deze bijna onvermijdelijke beproevingen confronteren ons met onze eigen duisternis, versterken ons, maken ons completer en leiden ons uiteindelijk naar een onderscheidingsvermogen waarmee we kunnen herkennen wat werkelijk licht en positief is.

En de AS'er in dit alles?

Waarom deze onderwerpen bespreken? Omdat de AS'er deze dynamieken moet begrijpen om zijn plaats in het leven te vinden, zich te oriënteren en situaties te herkennen, zodat hij er ongedeerd uit kan komen.

Je voeden met allerlei emoties.

Ons emotionele universum bestaat uit meerdere lagen, een ware architectuur van onze innerlijke wereld. Sommige emoties, afkomstig uit het domein van de schoonheid, vervullen ons met verwondering, terwijl andere, donkerder en zwaarder, ons terneerdrukken. De mens voedt zich met emoties en wekt ze op om zichzelf te onderhouden, en de mediawereld werkt als een machine die deze gevoelens oproept. We laten ons meevoeren door de emoties die ons op dat moment goeddoen en trillen zo intens mee op het ritme van het leven. Film, muziek, televisie, sociale media, sportwedstrijden, spelletjes en zelfs politiek: al deze werelden zijn bronnen van emoties.

‘Nee, dank je!’ kunnen zeggen

Door onze gevoelens te leren herkennen, kunnen we voorkomen dat we worden overspoeld en onze aandacht richten op wat voor de AS'er werkelijk telt. Dan kunnen we op tijd ‘nee, dank je!’ zeggen. Laten we nadenken over de verschillende emotionele lagen, die zich uitstrekken van opperste schoonheid tot absolute lelijkheid. Het gaat er niet om af te wijzen wat in ons leeft, maar te kiezen op welke emotionele wateren we willen varen.

Waar willen we naartoe? Wie zijn we werkelijk?

Zo bied ik je een blik op de architectuur van onze emotionele wereld, een uitnodiging om je plaats te bepalen, een wat abstracter perspectief in te nemen en een uitgesproken psychologische oriëntatiemethode te volgen.

De waargenomen waarnemer worden

AS'ers, en vooral AS-meisjes, zijn gefascineerd door het nauwkeurig observeren van de wereld om hen heen. Zo veranderen ze in ware micropsychologen — zoals Sarah Hendrickx (Verenigd Koninkrijk) benadrukt — in hun zoektocht naar een eigen identiteit. Helaas werpt deze aanpak voor de AS'er slechts zelden vruchten af.

In rust leven binnen het AS-spectrum

Sommige mensen binnen het AS-spectrum hebben tegenover Valérie Gaus, een New Yorkse psychiater, regelmatig verklaard dat ze zo anders waren dan allistische mensen dat je hen als een andere soort zou kunnen beschouwen.

Dat is niet verwonderlijk, want die beschrijving past ons wonderwel. Maar hoe ontvangen we dan deze ‘buitenaardse wezens’? Openen we alle deuren bij hun aankomst? Moeten we bang zijn, barrières opwerpen of zelfs de ruimtes desinfecteren die ze bezoeken? Hebben ze een hart en zitten al hun organen op dezelfde plaats bij elkaar? Zijn ze intelligent? Misschien zelfs intelligenter dan wij? Komen ze ons binnenvallen? Moeten we hen als intelligente dieren behandelen, of zelfs in een kooi zetten? En vooral afstand houden, want je weet maar nooit!

Zoeken naar wat we gemeen hebben.

Toch richten wij, leden van de gemeenschap van het AS-spectrum — zowel professionals als AS'ers — ons vaak op het onderscheiden van onze verschillen. Zo vergeten we regelmatig dat ieder mens op het spectrum, voorbij die contrasten, één fundamenteel punt met allistische mensen deelt: we behoren tot dezelfde soort en hebben dezelfde oorsprong. We blijven mensen en ook al werken onze hersenen en onze gevoeligheid anders, onze menselijkheid begeleidt ons voortdurend op het pad van de evolutie.

De sleutels die ons helpen onze moeilijkheden in de samenleving te overwinnen zijn:

wilskracht, moed, realisme, rationaliteit, veerkracht, het vermogen om welzijn en plezier ten volle te beleven, begrip, vooruitziendheid, optimisme, verantwoordelijkheid, het aanvaarden van onze authenticiteit, een doel hebben, doorzettingsvermogen en compassie.

Ze helpen ons te voorkomen dat we als weirdos (vreemde mensen) worden gezien wanneer onze omgeving ons er voortdurend aan herinnert dat we anders, of zelfs gebrekkig zijn.

Songtekst van Nirvana (grungeband):

Wanneer de lichten uitgaan, wordt alles minder stressvol. Eindelijk zijn we samen en genieten we ten volle van dit moment. Ik voel me tegelijk dom en ongelooflijk besmettelijk.

Nu staan we tegenover onszelf. Een mulat, een albino, een mug (een AS'er).

Bij tegenslag doe ik mijn best. Wat deze gave betreft, voel ik me gezegend.

Zanger Kurt Cobain, zelf ook AS,

Al onze vooroordelen en projecties, zowel tegenover onszelf als tegenover anderen, sluiten ons op. JP

Kracht vinden in je eigen bijzonderheden

Het is essentieel uit onze verschillen te putten om er een unieke kracht aan te ontlenen. Ons waarnemingsvermogen stelt ons in staat te begrijpen hoe anderen hun verwachtingen op ons projecteren, die percepties opnieuw te definiëren en er zo sterker uit te komen.

Neem de tijd om een lijst met persoonlijke sleutels te bekijken. Bepaal welke je al beheerst en vraag, indien mogelijk, je naasten te helpen herkennen welke een onlosmakelijk deel van je persoonlijkheid vormen. Die blik van buitenaf is waardevol om jezelf beter te leren kennen.

◊ wilskracht (opgebouwd door inspanning en doorzettingsvermogen) ◊ moed (door deze angsten te overwinnen) ◊ realisme (door dingen te aanvaarden zoals ze zijn) ◊ rationaliteit (de logica, het mechanisme, de reden vinden) ◊ veerkracht (weer opveren om je doel te bereiken) ◊ doorzettingsvermogen (onder alle omstandigheden volhouden) ◊ het vermogen om welzijn en plezier ten volle te beleven ◊ begrip (het vermogen om te begrijpen en begrepen te worden, de situatie, de ander en jezelf) ◊ vooruitziendheid (het vermogen te begrijpen en te voorzien wat er gaat gebeuren) ◊ optimisme (het vermogen de goede kant van dingen te zien en vertrouwen te hebben) ◊ verantwoordelijkheid (je rol en de gevolgen ervan op je nemen) ◊ authenticiteit (onder alle omstandigheden jezelf blijven) ◊ een doel hebben (je doelen verwezenlijken en bereiken) ◊ compassie (de ander en diens lijden begrijpen)

Zelfs als je maar één positieve oplossing vindt, zal deze ontdekking je helpen vooruit te komen. Vergeet niet dat niemand al deze eigenschappen bezit; ze zijn de vrucht van werken aan jezelf!

Bepaal voor elk vastgesteld probleem een doel, herken de obstakels en kies positieve oplossingen om de moeilijkheden te overwinnen en je leven aan te passen.

Dit is een van de sleutels om depressie te overwinnen, je zelfwaardering te vinden en van jezelf te houden.

Aan het werk, dit gaat iedereen aan, AS'ers en allistische mensen!

Persoonlijke notitie over de moeilijkheden van communiceren en verbinding maken.

‘Vaak sta ik aan de oever van een rivier en spreek ik iemand of een dierbare aan de overkant aan. Plotseling hoor ik die niet meer, en die persoon loopt weg.’ Is het uit gebrek aan belangstelling? Het is het verhaal van mijn leven. Ben ik degene die is weggelopen, of is het de ander? Spreek ik een vreemde taal? Draagt mijn stem niet ver genoeg?

Problemen leren oplossen

Strategieën om problemen op te lossen stellen je in staat rationeel en stap voor stap te handelen in een situatie die anders overweldigend of ontregelend zou kunnen lijken. Wanneer je diep van streek bent, wordt het immers moeilijk objectief te blijven en kan je beoordelingsvermogen worden aangetast. Door deze aanwijzingen te volgen, kun je je gedachten verhelderen en je krachten inzetten om passende oplossingen te vinden.

Stap voor stap problemen oplossen om je situatie te verbeteren:

● Herken en benoem je emoties.

● Orden je gedachten.

● Breng structuur aan in je leven.

● Pas je omgeving aan.

● Plan en organiseer je tijd.

● Gebruik technologie om je weg te vinden (smartphone)

● Creëer een ruimte die welzijn en ontspanning bevordert

● Leer anderen beter te begrijpen.

● Communiceer doeltreffend (gebruik een smartphone)

AS beter begrijpen

Het is essentieel te weten hoe de hersenen, de zintuigen en de emoties werken, moeilijkheden te herkennen en te proberen ze systematisch op te lossen, stap voor stap. Het gaat erom je eigen hersenen en hun werking te begrijpen om zwaktes in krachten om te zetten.

We beschikken over vragen die obstakels zichtbaar kunnen maken. Positieve psychologie helpt om die te veranderen. Toch kan elke AS'er dit werk zelfstandig doen. Hulp van buitenaf kan het proces versnellen, mits die objectief en neutraal is.

Belangrijke adviezen

De AS'er heeft een warme, niet-autoritaire omgeving nodig. Vaak beschikt die over een zeer ver ontwikkelde intelligentie en ontwikkelt die zich in veel gevallen verder dan wat therapeuten aanbieden.

Onderschat de AS'er niet, want daarmee breng je de vraag om de hulp die die werkelijk nodig heeft in gevaar. Stel de juiste vragen!

Onderschat evenmin de ouders van de AS'er: zij delen dezelfde genetische oorsprong en hebben duizenden uren besteed aan het observeren van hun kind, 24 uur per dag. Stel de juiste vragen!

Aan de therapeuten,

‘Je komt met je gereedschapskist, die je individueel aan elk AS-geval moet aanpassen.’

Je kunt niet vertrouwen op één enkele methode of verwachten dat een aanpak onvermijdelijk tot een bepaald resultaat leidt. Op deze manier leren handelen vraagt vele jaren ervaring.

Het belangrijkste is de AS'er onvoorwaardelijk in je hart te verwelkomen, met volledige toewijding. Je zult leren van de AS'er te houden zoals die is, volledig te luisteren, zonder bang te zijn voor enig risico op overdracht. Zo word je een integraal onderdeel van het universum van de AS'er, die je zal aanvaarden en opnemen, waardoor je inspanningen werkelijk betekenis krijgen.

Een situatie om je in te verplaatsen

Ik vroeg me voortdurend af: hoe kan ik vechten tegen deze depressie die me overspoelt, hoe kan ik omgaan met tijd die me steeds ontglipt? Ik vertrok altijd te laat, kwam steevast te laat aan. Alleen al het idee om te moeten wachten, zelfs maar één minuut, was ondraaglijk.

Elke afspraak veranderde in een onoverkomelijke beproeving. De aanwezigheid van onbekenden maakte me ongemakkelijk en het beeld van een onbekend gezicht bleef me achtervolgen. Het minste geluid, die kleine klanken die op de achtergrond zouden moeten blijven, viel me onophoudelijk aan. Mijn geluidwerende hoofdtelefoon, die me moest beschermen, bleek volstrekt ontoereikend, en de frustratie steeg in me op tot ik iets wilde slaan om mijn woede kwijt te raken.

Ik merkte dat ik me vragen stelde over het gedrag van anderen: ‘Waarom doen ze zo?’ Wat moeten ze nog doen?’ Alles leek mijn onbehagen te vergroten, van de misselijkmakende geur die me binnendrong ondanks mijn pogingen me ertegen te beschermen tot de benauwdheid van de ruimte die me verpletterde. Ik vroeg me af of iemand anders dezelfde nood voelde, of ze verdrietig of boos waren, of dat ze me uitlachten.

Overvallen door mijn eigen woorden en gebaren voelde ik dat ik geen plaats meer had in deze wereld. De vreemde blikken van anderen overspoelden me, en elk belsignaal, elke verstreken minuut ontnam me weer een beetje meer van mijn rust.

Uiteindelijk kreeg de vermoeidheid de overhand: een slapeloze nacht, vijf extra uren in een draaikolk van machteloosheid, zonder energierepen of iets anders om mijn dorst naar verlichting te lessen. De crisis steeg in me op en ik ontplofte vanbinnen, gedreven door een onbedwingbare behoefte om weg te gaan, te ontsnappen, zonder te weten waarheen.

Psychologische aandoeningen:

een hypothese over hun oorsprong vanuit de neurowetenschappen, neurobiochemie en psychologie

De opeenstapeling van elementen die onze waarneming vormen

De waarneming van perspectief en diepte ontstaat uit de verschillende gezichtspunten die onze twee ogen bieden. In de hersenen wordt informatie in verschillende gebieden opgeslagen, afhankelijk van haar aard. Eerst wordt ze geregistreerd door de neuronen van het oog, waarna ze wordt gesorteerd, opgesplitst en geanalyseerd — bijvoorbeeld om gezichtsdetails te herkennen, een voorwerp in ruimte en tijd te plaatsen of contouren en kleuren te onderscheiden — voordat ze automatisch wordt vergeleken met vooraf vastgelegde algoritmen. Zo wordt elk gegeven, evenals de combinatie ervan, ingedeeld volgens diepte en belang, en wordt een algoritme, met of zonder intensiteit, op een specifieke plaats of een combinatie van plaatsen opgeslagen.

Vanaf de embryonale fase

De hersenen beheren duizenden statische en dynamische gegevens over allerlei onderwerpen — voorwerpen, mensen — die ons bestaan een dimensie van diepte geven, zowel in literaire als in filosofische zin.

Sinds ons verblijf, als een ruimtevaarder, in de buik van onze moeder verzamelen we gegevens die de fundamenten, pijlers en referentiepunten van onze geestelijke gezondheid vormen.

Biochemische versterking

Bepaalde informatie en gewaarwordingen worden om verschillende redenen biochemisch versterkt door neurotransmitters en zo met een wisselende intensiteit vastgelegd.

Naast deze pijlers die een stevige basis vormen, kunnen bepaalde ingrijpende gebeurtenissen het mentale evenwicht verstoren. Soms komt een neuronale ontlading, als een pistoolschot, bestanden in verschillende geheugengebieden veranderen of wissen.

Hoe kan deze opbouw worden aangetast?

● Een gebrekkige registratie

● Een gebrekkige verwerking van informatie

● Een kwetsbare mentale opbouw, die al vanaf de kindertijd verstoord is

● Paradoxale informatie

● Een ontoereikende verdeling van neurotransmitters

● Het gebruik van drugs en geneesmiddelen

● Heftige emoties

● Microletsels in de hersenen

● Verstoringen van de zintuigen

● Een onevenwicht in de stofwisseling of spijsvertering, of een slecht werkende schildklier

Enkele voorbeelden die de stevige structuur van onze geestelijke gezondheid verzwakken:

● kindermisbruik

● incest (die de rollen van ouder en kind ontwricht)

● geweld

● scheiding

● verliezen

● oorlogen

● hongersnood

● vergiftiging

● echtscheiding

Alles wat schokt en het mentale evenwicht verstoort, evenals sociale en mentale druk. De fundamenten verzwakken en het omslagpunt komt dichtbij.

Om de geestelijke gezondheid van een kind of volwassene te beoordelen, is het essentieel de stabiliteit van diens pijlers en referentiepunten te onderzoeken, zoals:

● de toestand van het onbewuste (beladen of onbeschreven)

● het bewustzijn van het huidige moment

● de opbouw van de identiteit

● de plaats die het individu in zijn leven inneemt

● vertrouwen

● de uitdrukking van liefde

● het vermogen zich een toekomst voor te stellen

● het tonen (of ontbreken) van vreugde

● het vermogen zich te ontspannen

Ook de executieve vermogens en de oorspronkelijke vaardigheden en praktische kennis moeten worden gemeten.

Hoe kunnen we dit evenwicht herstellen? Moeten deze pijlers opnieuw worden opgebouwd? Hoe past autisme, met al zijn verscheidenheid, in deze synthese? Welke verschillen nemen we waar?

Wat is dit ‘bouwvierkant’ van evenwicht in de geestelijke gezondheid?

● Een evenwichtig gezinsleven, in alle mogelijke vormen

● Een harmonieuze en passende omgeving

● Een verlichte kijk op het leven

● Vrijheid van meningsuiting

Dagelijks beheer en in vorm komen

Expressie

Je stem bevrijden, geluiden maken, zingen, goed ademen, meditatie, je gedachten structureren, bewegingen maken, je bloedsomloop verbeteren, je wilskracht oefenen, je voeding aanpassen, sporten, contact maken met de elementen, de natuur, de aarde, het water, de lucht, de ruimte.

Verstoringen

Waar ontstaan blokkades? Waar lopen dingen vast? Te intense en te intieme emoties worden systematisch opzijgezet. Wat voeding betreft, veroorzaakt een slechte afvoer van gifstoffen uit de hersenen en darmen micro-ontstekingen die de hersenen en de spijsvertering verstoren en verhinderen dat het zenuwstelsel tot rust komt.

De vraag naar energie

Het transport en de productie van energie verstoren een harmonieuze werking, zowel lichamelijk als psychisch.

Omgaan met emoties

Prikkelbaarheid, vervorming van informatie, obsessie, depressie, een slechte integratie van informatie en een werkgeheugen dat wordt verstoord door een overdaad aan informatie uit de omgeving.

De schildklier

Het disfunctioneren van deze grote regelaar van energie, spijsvertering, hormonen en neurotransmitters — de schildklier — zoekt en verliest zijn evenwicht.

Wat kunnen we doen om uit een onevenwicht te komen?

Om doeltreffend te handelen, is het essentieel het geheel te begrijpen. Eerst moeten we uitgaan van een alomvattende visie op de mens, geïnspireerd door de ayurvedische geneeskunde, die rekening houdt met zijn verschillende bestanddelen. De mens is bovenal een geest, een hoger zelf. De ziel vormt de energetische interface van die geest, terwijl het lichaam de fysieke interface is. Deze drie elementen moeten volmaakt verbonden zijn.

Om een harmonieuze werking te herstellen, moet elk van deze elementen stap voor stap worden behandeld. Het ‘voertuig’, dat wil zeggen het lichaam, moet worden gezuiverd en opnieuw gestructureerd. Tegelijk moet het communicatievermogen — de ziel — opnieuw worden bedraad en verbonden. Zodra deze intuïtieve communicatie tussen lichaam en ziel tot stand is gebracht, kan de grote beheerder van ons wezen subtiele boodschappen beginnen te sturen.

In plaats van ons te laten overspoelen door angst die voortkomt uit het onbewuste of uit gebeurtenissen van buitenaf, kan een harmonieuze verbinding met de ziel zo een stabiele basis vormen, die vreugde biedt in de plaats van angst.

Het is belangrijk te benadrukken dat elk van deze drie elementen een eigen invloed uitoefent en zowel harmonie als wanorde kan bevorderen. Om welzijn te bereiken, moeten deze componenten samensmelten tot een samenhangend geheel, een integratie van de losse delen. Hoewel dit proces natuurlijk is, belemmeren de beperkingen van de wereld om ons heen soms de verwezenlijking ervan.

Lijden en eenzaamheid moedigen ons aan de weg van integratie te bewandelen, die van de psychosynthese. Door beproevingen heen kunnen we zo de sterren bereiken (Piero Ferrucci).

De verstoringen die voortkomen uit disharmonie tussen deze drie niveaus beïnvloeden de werking van het lichaam sterk.

Onlangs stelde een Amerikaanse psychiater en wetenschapper dat bepaalde specifieke yogatechnieken veel doeltreffender en toegankelijker blijken dan conventionele psychiatrische methoden. Deze oefeningen maken het mogelijk de neurotransmitters op natuurlijke wijze weer in evenwicht te brengen, terwijl geneesmiddelen vaak ongewenste bijwerkingen veroorzaken.

Analyse van de autistische hersenen in de neurowetenschappen

In de neurowetenschappen weten we dat de hersenen vanaf de geboorte functioneren: er is al een uitgebreid neuraal netwerk aanwezig, met ‘algoritmen’ voor gezichtsherkenning, navigatie, waarneming van ruimte en tijd, het onderscheiden van klanken en lettergrepen van alle talen en het onderscheiden van kleuren, gedurende ten minste de eerste zes maanden van het leven van het kind.

Na de geboorte vermeerderen ervaringen het aantal zenuwvezels, versterken ze de bedrading en vergroten ze de verbindingen tussen het lichaam en de verschillende hersengebieden. Het kind begint dan primitieve bewegingen te maken — schuiven, kruipen enzovoort — die de grondslag vormen voor zijn motorische ontwikkeling en de interne coördinatie van de hersenen.

De corticale lagen worden geleidelijk dikker. Een netwerk van fijne slagaders voorziet de hersenen van glucose, de belangrijkste energiebron, terwijl het lymfestelsel zorgt voor voeding, onderhoud en de afvoer van gifstoffen. In elk hersengebied komt de informatieverwerking op gang en ontstaan nieuwe ‘hersenalgoritmen’.

Het evenwicht tussen neurotransmitters en remmers komt langzaam tot stand en verschillende ‘processoren’ in de hersenen ordenen de gegevens steeds verfijnder. Om de verbinding tussen hersenen en lichaam te versterken, speelt de schildklier een centrale rol: ze regelt de energieproductie, het evenwicht van klieren en organen en dat van neurotransmitters en remmers.

Welke elementen kunnen deze ontwikkelingsprocessen verstoren?

De hersenen zijn dus vóór de geboorte klaar. Bij de autistische persoon die ‘savant’ wordt genoemd, vormen deze hersenen in zekere zin het hoogtepunt van de genetische en lichamelijke evolutie: ze zijn buitengewoon verfijnd en krachtig, maar ook zeer kwetsbaar en uitzonderlijk energieverslindend. Dankzij hun neurale verbindingen en overontwikkelde zintuigen hebben ze toegang tot meerdere informatieniveaus: een werking die is ontworpen voor een ander universum dan dat van de allistische mens. Hun ultrasnelle ‘processoren’ verwerken gegevens in microseconden, op een vertakkende en associatieve manier: elk gegeven zet een breed scala aan vooraf opgeslagen en samengevatte gegevens in beweging. Deze complexiteit vraagt veel energie en de integratie van deze meerlagige informatie vereist een grondig leerproces.

De ontwikkeling van AS-hersenen

De vorming en rijping van zulke complexe hersenen en een zo complex neuraal systeem, eigen aan het AS-spectrum, vergen meer tijd, voedingsstoffen en evenwicht. Het spijsverteringsstelsel, het hormoonstelsel en het zenuwstelsel, vaak nog onrijp, zijn nog niet klaar om deze kolossale taak te volbrengen.

Weten hoe je het (AS-)kind verwelkomt

Vanaf de geboorte staat het hele organisme onder spanning en raakt het snel uit evenwicht.

Vroeger beschikte men in veel beschavingen over de kennis en de juiste handelingen om voor een pasgeborene te zorgen. Het kind werd tot een bepaalde leeftijd op de rug gedragen en alles was geregeld: voeding, leefomgeving, leren en dagelijkse handelingen.

Tegenwoordig komt het kind terecht in een lawaaierige wereld, met vaak onevenwichtige voeding, ongeschikte begeleiding en leermethoden die niet bij het kind passen. De moeder die haar kind draagt, is zelf afhankelijk van koolhydraten en wordt blootgesteld aan pesticiden en zware metalen. Het zenuwstelsel van de ouders staat onder grote druk, die doorwerkt op het kind. Onze AS'er, met zijn uiterst verfijnde en gevoelige hersenen, krijgt zo al vanaf het prenatale leven met talrijke verstoringen te maken.

Eeuwenlang bleven AS'ers buiten het blikveld van wetenschappelijk onderzoek: als zichtbare stoornissen ontbraken, werden ze genegeerd, en als er moeilijkheden ontstonden, werden ze vaak voor mensen met een handicap aangezien of ‘gek’ verklaard.

AS'ers, we hebben hun talenten aanvaard. We hebben hun moeilijkheden uit het zicht gehouden.

Ik begreep al heel vroeg dat de samenleving de talenten van AS'ers bewondert en tegelijk hun moeilijkheden verwaarloost. ‘AS'ers’ hebben de wereld altijd met hun gaven verwonderd: Mozart, die tegelijk geniale en excentrieke geest wiens muziek ons nog altijd ontroert; Newton, Da Vinci of Tesla, zo geobsedeerd door hun onderzoek dat ze soms de wereld om hen heen vergaten; en dichter bij onze tijd Lionel Messi of Albert Einstein, ieder gevangen in zijn eigen bijzondere universum, maar in staat de grenzen van het mogelijke te verleggen.

Om een hoogbegaafd kind te helpen al zijn vermogens te ontplooien, moeten we de begeleiding vanaf de allereerste levensfasen opnieuw doordenken:

● Tijdens het prenatale leven een sfeer van rust scheppen en zorgen voor aandachtige opvolging.

● Bij de geboorte een zachte, veilige ontvangst bieden om het gevoel van vertrouwen te versterken.

● In de eerste maanden het eigen ritme van het kind respecteren en elke handeling aan zijn gevoeligheid aanpassen.

● Tijdens de opvoeding leren zien als een boeiend avontuur, opgebouwd rond duidelijke projecten.

Maar dat volstaat niet; we moeten veel verder gaan dan de gebruikelijke opvoedpraktijken:

1. Een hechte band met het kind opbouwen, waarin het gesprek zowel formeel als zacht is, zoals je tegen een vriend praat;

2. Bijna voortdurend aanwezig zijn — werkelijk voor 200% beschikbaar zijn;

3. Gevarieerde culturele, muzikale, artistieke en filosofische prikkels aanbieden, zonder ontdekken ooit in een verplichting te veranderen;

4. Individuele sporten introduceren (zwemmen, fietsen, klimmen…) om een passie te laten ontstaan, geen louter opgelegde oefening;

5. De voeding verrijken met ervaringen rond gezond eten: samen koken, het effect van smaken, kleuren en ingrediënten begrijpen;

6. Ruimschoots boeken en verkenningsmateriaal aanbieden;

7. Positieve wilskracht ontwikkelen, zelfontdekking begeleiden door meditatie, volle aandacht of yoga;

8. Technische nieuwsgierigheid aanmoedigen: mechanica, elektronica, natuurwetten en menselijke psychologie.

Intensieve begeleiding

Deze intensieve begeleiding is echt dagelijks werk, veel veeleisender dan wat een kind gewoonlijk wordt aangeboden. Ze mag echter nooit worden opgelegd: leren moet plezier blijven. Ouders geven bovenal het voorbeeld met hun natuurlijke en zorgzame gedrag.

Tijdens het schrijven van dit boek kwam mijn zoon met AS mijn werk overigens talloze keren onderbreken; hij heeft me ook waardevol geholpen bij het vinden van specialistische informatie, een levend bewijs dat uitwisseling de grootste rijkdom blijft.

Wat is wetenschap?

Ik heb me vaak afgevraagd: wat is wetenschap? Voor mij is het in de eerste plaats een theoretisch kader dat bedoeld is om het bestaan aan te tonen van wat ons omringt.

Toch hoeft het bestaan van iets niet bewezen te worden voordat het een gunstig effect kan hebben.

Vooral de therapeutische wetenschap boekt vooruitgang door haar resultaten nauwgezet waar te nemen.

Woorden: een instrument van zorg

Woorden zijn functies van de geest. Ze wekken emoties op en brengen trillingen voort die de omringende ruimte raken. Dankzij woorden kunnen begrippen en ideeën buiten onze gedachten leven, vorm krijgen en, eenmaal uitgesproken en in trilling gebracht, duizend handelingen verrichten: ze kunnen ons raken, kalmeren, genezen… of ons soms kwetsen.

Kortom, woorden vormen de gereedschapskist van elke therapeut.

Informatie en indrukken: waarlangs ze de hersenen binnenkomen en hoe ze worden verwerkt.

De allistische hersenen hebben een vierkante en begrensde structuur, terwijl de AS-hersenen zich bewegen in een oneindige baan die voortdurend met informatie wordt gevoed.

Vanaf ons embryonale leven zijn we geprogrammeerd met een geheel aan fundamentele beginselen die ons stabiliteit en vertrouwen geven. In onze vroege kindertijd proberen we deze innerlijke referentiepunten en fundamenten buiten onszelf opnieuw op te bouwen.

Sommige elementen stammen uit de prenatale periode, toen we in de vrede en rust van de baarmoeder dreven. Gewiegd door liefde werden we daar gevoed, volop in ontwikkeling en groei, en beschermd door die gesloten cocon. Bij de geboorte en tijdens de postnatale periode komen er andere factoren bij die het evenwicht van deze basis versterken.

Het is vergelijkbaar met het bouwen van een huis, vierkant of rond, op de bodem van onze genetica.

De AS-hersenen worden opgebouwd volgens een multidimensionaal (bolvormig) waarnemingsvermogen.

De allistische hersenen zijn daarentegen eerder ‘een kubus’: hun blik op de wereld is begrensd en gestructureerd. Dat is geen tekortkoming: informatie komt langs vaste assen binnen, dankzij een eenvoudige maar stevige structuur. In deze metafoor heeft het allistische huis vier ramen — oost, west, noord en zuid — waardoor informatie binnenfiltert, of die nu van de grond (de aarde) of van de hemel (het plafond) afkomstig is.

De AS'er ontwikkelt zich binnen een bol, een omloopbaan: informatie stroomt er van alle kanten binnen en vormt een multidimensionale stroom met wisselende intensiteit. Deze ongestructureerde informatiestroom is in het begin ingewikkeld.

De hersenen moeten eerst een structuur opbouwen voordat ze hun evenwicht vinden; deze fase is zowel kostbaar als kwetsbaar.

Eerst zijn er prenatale referentiepunten, in de baarmoeder: een beschermde verbinding met de buitenwereld. Na de geboorte komen de externe referentiepunten — de ouders, de familie, de vrienden — en daarna die uit de samenleving. Alle informatie dringt ons bewustzijn binnen via een directe indruk; we worden door deze informatie overspoeld.

Referentiefiguren, de fundamenten van de kindertijd

Elke vorm van disharmonie zet het kind ertoe aan beschermende reflexen te ontwikkelen die het verder verwijderen van zijn oorspronkelijke, volmaakte en harmonieuze model. Naast dit basismodel bestaat een aangepaste en vervormde versie: agressies en micro-agressies brengen door hun opeenstapeling het neurobiologische systeem van dit kleine, gevoelige wezen heel gemakkelijk uit evenwicht.

De referentiefiguren — vooral de ouders — nemen dan een cruciale plaats in: zij zijn de pijlers van een stabiel en constant beschermend veld. Door met hen een gezinsmicrokosmos te vormen, vindt elk lid zijn juiste plaats en helpt het het algemene evenwicht te bewaren. Deze referentiefiguren dienen ons als voorbeeld om te worden wie we zijn.

De hersenen, het lichaam en de emoties van het kind vragen om intensieve en kostbare begeleiding. Het volstaat te denken aan bepaalde werkelijkheden van onze huidige samenleving, vaak verre van ideaal, om te beseffen hoe sterk ze het prenatale en postnatale evenwicht kunnen verstoren.

Het is de taak van de therapeut terug te gaan naar de oorsprong van deze onevenwichtigheden. Bij bedreigingen en verstoringen past de stofwisseling van het kind zich aan om het gevaar het hoofd te bieden, en vormt zijn psyche zich om het ergste te voorkomen.

Aan de ene kant is er de genetische basis die samenhangt met het autistische spectrum; aan de andere kant een omgeving en een samenleving die soms gek en giftig zijn geworden voor een hoogsensitief kind. Is het verwonderlijk dat dit blijvende gevolgen heeft?

Toch blijft een weg van therapeutisch herstel mogelijk. Die is lang en moeizaam, maar wordt haalbaar dankzij inzet en passende methoden. Met de juiste informatie en geschikte begeleiding kun je werkelijk vooruitkomen.

Geen gids voor goede praktijken.

Ik geef het toe: ik heb zelf veel fouten gemaakt door gebrek aan goede informatie en begeleiding. Geen enkel handboek beschrijft de juiste handelingen en timing, afgestemd op elke leeftijd en situatie, terwijl die essentieel zijn. Ook al heb ik vandaag de indruk dat mijn uitleg precies is, de werkelijkheid is heel anders: ik heb deze ervaring opgedaan door te doen en rechtstreeks waar te nemen.

Mijn vrouw herinnert me er regelmatig aan: ‘Hoe kun je deze principes aan anderen onderwijzen als je je eigen zoon niet van zijn videospelletjesscherm hebt kunnen loskrijgen?’ Een waarschuwing die me eraan herinnert dat de weg naar evenwicht voortdurend werk blijft.

Hier volgt een voorstel voor een herschrijving in verzorgd Frans, met behoud van de oorspronkelijke betekenis:

Wat we waarnemen is niet de wereld zoals die is, maar een model van de wereld dat door onze hersenen is opgebouwd.

— Corine Sombrun, over de werking van de hersenen

De hersenen van autistische mensen bouwen voorstellingen op die niet altijd met de werkelijkheid overeenkomen. Deze constructies hebben tot doel een positief effect teweeg te brengen. De hersenen analyseren graag en stellen zich een universum voor op basis van een combinatie van algoritmen, beelden en begrippen. Zodra die synthese is gemaakt, kunnen ze het geheel onthouden.

Afhankelijk van de stabiliteit van deze hersenwerking kunnen de synthese en de conclusies volledig onjuist zijn. Dat geldt voor ieder van ons. Bovendien zijn we beïnvloedbaar door ideeën van buitenaf. Bij sommige autistische mensen kan deze neiging zulke begrippen heel ver voeren, ook al zoeken velen naar een absolute, zwarte of witte waarheid tot in de kleinste details.

Binnen het autistische spectrum zien we grote verschillen tussen mensen met zeer analytische, bijna wetenschappelijke hersenen en mensen wier creatieve geest zeer gedetailleerde beelden kan projecteren of zelfs een glimp van de toekomst kan opvangen. Het ontwikkelen van intuïtie wordt dan een belangrijke troef.

Wat we moeten onthouden, is dat de biochemische werking van de autistische hersenen uitzonderlijke vermogens kan bieden, maar ook bijzonder beperkende stoornissen kan veroorzaken. In alle gevallen is het essentieel snel het eigen referentiekader terug te vinden en op een praktische, kalmerende manier uit deze ‘buitengewone’ toestand te komen. Carl Jung noemde dit ‘je referentiepunt vinden’.

Ten slotte is trance — een toestand van grote ontvankelijkheid van de hersenen — voor de meeste autistische mensen eveneens gemakkelijk toegankelijk.

VBT, een veranderde bewustzijnstoestand

Trance is een VBT: de hersenen komen dan onder de overheersing van de meer intuïtieve rechterkant, terwijl de frontale cortex licht wordt geremd. In deze toestand kunnen de AS-hersenen (volgehouden aandacht) spontaan in trance raken, met een maximale betrokkenheid bij de activiteit van dat moment als gevolg. Ze vereenvoudigen de processen van synthese en conclusie en versnellen, zoals Corinne Sombrun benadrukt, hun eigen werking. Angst, gepieker en hoofdrekenen worden terzijde geschoven; de hersenen worden een raket die recht op zijn doel afgaat.

Voordat we in deze veranderde bewustzijnstoestand duiken, is het belangrijk onze vragen, intenties en doelen duidelijk te formuleren. Natuurlijke trance is een buitengewoon doeltreffend hulpmiddel voor AS: ze stimuleert creativiteit en verfijnt sociaal begrip en zelfs wetenschappelijk onderzoek, dankzij directe waarneming op verschillende bestaansniveaus. Deze toestand is op klaarlichte dag toegankelijk, mits we over een rustige omgeving beschikken, en kan worden vergemakkelijkt door muziek, het luisteren naar ritmes of het waarnemen van de natuur.

Om deze toestand te bereiken, beginnen we in ons bewustzijn een innerlijke plek van rust in te richten, gemarkeerd door onze persoonlijke referentiepunten. Dit innerlijke referentiepunt biedt ons een gevoel van veiligheid, een ruimte waar we helemaal onszelf en gelukkig kunnen zijn. Uiteindelijk leidt trance ons naar onze diepe waarheid, brengt ze onze ziel dichterbij en helpt ze ons op harmonieuze wijze te doen wat we te doen hebben.

Sociale verbinding: deel worden van het universum van de AS'er

Heb je het principe van AS begrepen en de manier om ‘zijn wereld binnen te gaan’? De AS'er heeft eerst een lange observatieperiode nodig om gemeenschappelijke interesses te herkennen; pas daarna kan een echte sociale verbinding ontstaan. De ander hoeft niet in alles op jou te lijken; die kan je ook aanvullen door zijn verschillen.

Wat deze relatie in gevaar brengt, is je ideeën en je wil krachtig opleggen, of je zo uiten en handelen dat er angst over zijn toekomst ontstaat. Dan word je afgewezen of eenvoudigweg niet aanvaard: je wordt iemand die zijn leven en persoonlijke bubbel bedreigt. Je benadering roept instinctieve reacties op, de angst nestelt zich en de sociale verbinding breekt in duizend stukken.

Intelligentie

De samenleving heeft moeite om werkelijk intelligente mensen te verwelkomen; ze worden gezien als een bedreiging, als concurrentie, als te onafhankelijk.

‘In onze samenleving worden we opgevoed om niet intelligent te zijn; je kunt het niet zijn zonder jezelf te kennen.’ Albert du Pontel

Enkele kenmerken van intelligentie

● Levendig en creatief: een hart in beweging, bron van intuïtie en inspiratie.

● Intuïtief: ze weet de essentie van dingen te vatten nog voordat ze worden uitgelegd.

● In dienst van het hart: de geest werkt om emoties en empathie te voeden.

● Gevoel voor humor en relativering: ze kent de lichtheid en ieders plaats in de wereld.

● Vermogen tot synthese: ze verbindt sociale en culturele dynamieken om er betekenis uit te halen.

● Verbinding met de natuur: ze neemt de natuurlijke omgeving waar en begrijpt die, zich bewust van haar invloed.

● Lichaamsbewustzijn: waakt over gezondheid, preventie en vooruitziendheid.

● Muzikaal en esthetisch: schoonheid is een van haar pijlers, die ze bewondert en schept.

● Universele logica: ze begrijpt de wiskundige opbouw van het universum.

Vormen van intelligentie (geïnspireerd op meervoudige intelligenties)

1. Linguïstisch: de juiste woorden kiezen om een idee uit te drukken.

2. Intrapersoonlijk: je emoties en verlangens kennen, jezelf begrijpen.

3. Ruimtelijk: de wereld in drie dimensies visualiseren en je erin oriënteren.

4. Kinesthetisch: het lichaam met de geest coördineren.

5. Interpersoonlijk: de drijfveren en gevoelens van anderen waarnemen, je empathie ontwikkelen.

6. Naturalistisch: levende wezens en ecosystemen begrijpen.

7. Muzikaal: klanken onderscheiden, ritme, timbre en structuur beheersen.

8. Logisch-wiskundig: kwantificeren, hypothesen formuleren en toetsen.

9. Existentieel: betekenis zoeken in leven en dood, doelen en waarden bepalen.

Houdingen die menselijke intelligentie laten zien

● Nederigheid

● Vermogen om te vergeven

● Dankbaarheid

● Erkentelijkheid

● Delen

● Aanwezigheid in het moment

● Waardering voor eenvoudige dingen

● Veerkracht: de kunst om weer op te veren

● Beheersing van de wil

Zuiver mentale intelligentie — zoals we die bij sommige autistische savants of mensen met een hoog intellectueel potentieel (HPI) vinden — is waardevol, maar het is essentieel al haar dimensies te ontwikkelen. Het echte werk bestaat erin verbinding te maken met het hart, dat ‘de baas’ moet blijven, terwijl het hoofd slechts een hulpmiddel is dat soms te veel ruimte inneemt.

Deze negen vormen van intelligentie leren en beleven, en de bijbehorende houdingen cultiveren, maakt ons tot wijze, geleerde en welwillende mensen.

‘De intelligente mens kent de waarde en de kracht van liefde.’ jp

Executieve functies bij het kind (allistisch of autistisch)

Het werkgeheugen

Het werkgeheugen beheert voortdurend een stroom informatie in de hersenen en verdeelt de opslag ervan over specifieke gebieden. Het bepaalt wat nu nuttig is, wat later nuttig kan zijn en wat meteen terzijde kan worden geschoven. Bovendien ontwikkelt het interne ‘algoritmen’ die meerdere gegevens samenbrengen en zorgt het ervoor dat langetermijnherinneringen op het juiste moment toegankelijk zijn. Dankzij het werkgeheugen kunnen we complexe taken uitvoeren, die stap voor stap volgen en steunen op opgeslagen ervaringen uit het verleden. Het helpt ons ook ons eigen gedrag te bewaken en alle mogelijke oplossingen te overwegen voordat we er een kiezen.

Wanneer het werkgeheugen zwak presteert, zien we vaak moeilijkheden op andere gebieden: concentratie, het vasthouden van aandacht, onvoldoende remming of het onvermogen een plan op te stellen. Het is niet altijd eenvoudig de precieze oorzaak van het probleem vast te stellen.

Executieve functies volgens Céline Alvarez

Céline Alvarez, onderzoeker in op onderwijs toegepaste neurowetenschappen, groepeert de executieve functies (EF) in drie grote domeinen:

● Inhibitiecontrole (of zelfbeheersing) omvat persoonlijke discipline, omgaan met afleiding, het vermogen op je beurt te wachten om te spreken of te handelen, emotieregulatie en doorzettingsvermogen.

● Cognitieve flexibiliteit omvat creativiteit en maakt het mogelijk je ideeën te herordenen bij nieuwe informatie, van strategie te veranderen wanneer een aanpak niet werkt en je fouten te herkennen.

● Het trainen van het werkgeheugen komt overeen met het vermogen een samenhangende redenering vast te houden.

Concreter helpt het werkgeheugen om instructies te onthouden, je gedachten te structureren en de betekenis te onthouden van woorden die je zojuist hebt gelezen.

Waarom zijn executieve functies essentieel? Nog voordat het schoolse leren (lezen, schrijven, rekenen) aan bod komt, staat het verwerven en versterken van executieve functies voorop. De periode van 3 tot 5 jaar — die in Frankrijk overeenkomt met de kleuterschool — is bijzonder cruciaal: in deze jaren bestaat een ‘window of opportunity’ om zelfbeheersing en aandacht te leren en bewust informatie te onthouden. Bron: Céline Alvarez.

De rol van de ouders Als ouders kunnen we kinderen, allistisch of autistisch, de ervaringen en activiteiten bieden die nodig zijn om deze vaardigheden thuis te ontwikkelen.

Belangrijke executieve functies voor autistische kinderen

1. Inhibitie (zelfdiscipline)

2. Planning

○ Een plan opstellen

○ Je tijd en activiteiten organiseren

○ Vooruitdenken

3. Mentale flexibiliteit

○ Je aanpassen aan nieuwe omstandigheden

○ Starheid vermijden en een soepele geest ontwikkelen

Lijst van executieve functies (EF)

● Selectieve aandacht: je aandacht richten op relevante informatie en je niet laten afleiden. Je op één element concentreren en de rest negeren.

● Inhibitie (denken voordat je handelt): het vermogen na te denken voordat je handelt en impulsen te weerstaan.

● Werkgeheugen: informatie in het geheugen vasthouden en bewerken terwijl je complexe taken uitvoert.

● Emotionele zelfregulatie: je emoties beheersen om je doelen te bereiken, een taak uit te voeren of je gedrag onder controle te houden.

● Volgehouden aandacht: geconcentreerd blijven ondanks afleiding, vermoeidheid of verveling.

● Taakinitiatie: een project zonder uitstelgedrag, op tijd en doeltreffend beginnen.

● Planning en prioriteiten stellen: de stappen bepalen om een doel te bereiken en beslissen wat belangrijk is en wat minder belangrijk is.

● Organisatie: elementen structureren of indelen volgens een samenhangend systeem.

● Tijdbeheer: inschatten hoe lang activiteiten duren, je tijd verdelen en deadlines halen.

● Doorzettingsvermogen: je blijven inspannen totdat een doel is bereikt, zonder je te laten ontmoedigen door concurrerende behoeften of interesses.

● Cognitieve flexibiliteit: je plannen aanpassen bij een obstakel, een onverwacht resultaat of nieuwe informatie.

● Metacognitie: afstand nemen om de situatie en je eigen functioneren te bekijken, jezelf te beoordelen en je strategie bij te stellen.

Wanneer zijn executieve functies nodig?

Don Norman en Tim Shallice hebben vijf soorten situaties vastgesteld waarin de automatische activering van gewoonten niet volstaat en executieve functies onmisbaar zijn:

1. Planning en besluitvorming

2. Gedrag aanpassen en fouten corrigeren

3. Nieuwe handelingspatronen leren

4. Gevaarlijke of technisch moeilijke situaties

5. Diepgewortelde gewoonten doorbreken

Soms valt het handelen stil doordat de EF ontbreken die nodig zijn om een probleem op te lossen. Iemand die ‘goed wordt begeleid’ beheerst zijn executieve functies, terwijl iemand die ze mist regelmatig pijnlijke momenten beleeft, zijn zelfvertrouwen ondermijnt, stress en angst opwekt en kan afglijden naar een depressie.

Allistisch versus AS: de identiteit

Voor een AS-persoon steunt de identiteit uitsluitend op de prestaties en vermogens van het moment. De stoornissen vormen een grote beperking: zoals een briljante acteur op het toneel plotseling stilvalt door een geheugenblokkade, kan de AS-persoon verlamd raken en een angstaanval krijgen. ‘De AS-persoon bestaat via zijn talenten en passies, zonder zich een beter “morgen” voor te stellen; alles kan in één moment van zwakte instorten.’

Een allistisch persoon ziet zijn identiteit daarentegen zelden vernietigd door een moment van twijfel: hij beschikt over automatische hulpbronnen en goede herinneringen waarop hij kan steunen, zelfs bij een tijdelijk onvermogen. De AS-persoon kan echter lang lijden onder deze uitwissingen en deze onzekerheid.

‘Geloof me, executieve functies zijn de sleutel tot een beter leven voor AS-personen.’

Executieve functies aanleren

Ouders en opvoeders spelen een essentiële rol: hoe eerder men EF aanleert, hoe beter. Tussen 3 en 5 jaar is de ideale leeftijd; daarna is het moeilijker, maar nog steeds mogelijk. Passie levert de energie om elke executieve functie één voor één te ontwikkelen. Positieve wil — dat wil zeggen het vermogen om motivatie vast te houden — blijft de belangrijkste EF om een leven lang te ontwikkelen.

Een experiment in Nederland

In Nederland test het ROC onder leiding van Silvester van Dooremaalen een systeem waarin EF de cijfers vervangen als beoordelingscriterium. Het idee: een egalitarisme creëren dat beperkingen compenseert en het vermogen tot sociaal en professioneel functioneren waardeert, los van diploma's.

Van beperking naar ‘handicap’

Tegenwoordig zijn onze waarden gebaseerd op diploma's, waardoor het onvermogen van sommigen om een opdracht of baan te vervullen verborgen blijft. Met de juiste EF kan iemand uitblinken op een gebied zonder de hoogste diploma's te hebben. Net als bij golf, waar de handicap het verschil meet tussen een ideale score en het werkelijke resultaat, kan men beoordelen welke EF nodig zijn om een taak zonder ‘handicap’ uit te voeren. Zo wordt een nieuw evenwicht in vaardigheden mogelijk.

Laten we tot slot bedenken dat AS-kinderen, hoogbegaafde kinderen en kinderen die vroeg trauma hebben meegemaakt vaker executieve problemen vertonen: het is essentieel hen beter te begrijpen en te ondersteunen.

Executieve functies spelen een doorslaggevende rol in schoolsucces, soms zelfs meer dan intelligentie. Ze maken gedrag mogelijk dat vastberaden op een doel is gericht. Je kunt briljant zijn, maar als je je laat afleiden door elke externe prikkel (geluiden, bewegingen in de klas) of interne prikkel (aan iets anders denken), wordt leren veel moeilijker voor de AS-persoon.

Deze functies zijn des te onmisbaarder in nieuwe situaties. De school is nu juist een plek waar je voortdurend met nieuwe kennis wordt geconfronteerd: je executieve functies zijn er dus cruciaal. Zoals Horeweg (2021) benadrukt, helpen routines in de schoolomgeving om deze functies te ontlasten en het leren beter te ondersteunen.

Zwakke executieve functies: hoe te handelen in de klas

Executieve functies spelen een grote rol in schoolsucces. Wanneer een leerling op dit vlak moeilijkheden heeft, is passende ondersteuning essentieel. Veel onderwijspraktijken dragen al bij aan de ontwikkeling van deze vaardigheden; door hun nut te begrijpen kun je hun effect maximaliseren.

1. Pas de taak en de omgeving aan

○ Bied korte, expliciete en ondubbelzinnige oefeningen aan.

○ Geef gedetailleerde instructies, vul die aan met een mondelinge of visuele voorstelling van de taak en controleer vervolgens kort of alles goed begrepen is.

○ Gebruik ‘stappenplannen’ of schema's om het verloop van activiteiten te ondersteunen.

2. Breng een stabiele structuur aan

○ Zorg voor een vaste routine: een zichtbaar rooster, duidelijke rituelen aan het begin en einde van de les.

○ Zet de klas in rijen met het gezicht naar het bord; dit beperkt afleiding en bevordert de aandacht (Barkley, 2013; Dovis et al., 2016; Gremmen et al., 2016).

3. Verminder bronnen van afleiding

○ Zorg voor een rustige omgeving: minder prikkels op de werkplek helpen leerlingen om zich te concentreren (Schmeier & Horeweg, 2018).

4. Verduidelijk de doelen

○ Leg het doel van elke les duidelijk uit, zodat de aandacht van leerlingen gericht wordt op wat ze moeten leren.

5. Bespreek vooraf het verwachte gedrag

○ Bespreek vóór het begin met de klas welke houding en werkregels je wilt zien (Horeweg, 2020; 2021).

6. Activeer voorkennis

○ Doe een beroep op wat leerlingen al over het onderwerp weten om hun werkgeheugen te activeren (Didau & Rose, 2019).

7. Leer plannen

○ Laat hen kennismaken met vooraf nadenken, bijvoorbeeld met behulp van checklists: deze hulpmiddelen vergemakkelijken de organisatie en voorkomen vergeetachtigheid.

8. Analyseer fouten en zoek oplossingen.

○ Ga na een struikelblok (zoals huiswerk dat thuis is blijven liggen) in gesprek om te begrijpen wat er misging en ontwikkel samen strategieën om herhaling te voorkomen, in plaats van te berispen.

9. Gebruik gerichte hulpmiddelen

○ ‘Gesprekskaarten’ over executieve functies kunnen gesprekken begeleiden en de metacognitie versterken.

Door deze principes toe te passen, bied je leerlingen met zwakke executieve functies een omgeving die hun ontwikkeling en succes bevordert.

Het ‘goede’ moment is altijd het moment waarop we goed in ons vel zitten: het hangt volledig af van de huidige toestand van de autistische persoon (AS). We kunnen ons immers vergissen bij het inschatten van ons eigen functioneren. Tijdens een periode van depressie, angst, concentratieverlies of vermoeidheid kan een AS-persoon tijdelijk niet in staat zijn zijn executieve functies in te zetten. In de toekomst zal hij, gesterkt door zijn ervaring, leren de momenten te herkennen en te kiezen waarop hij zich werkelijk goed voelt om zijn hulpbronnen voor een activiteit in te zetten.

Aandachtsregulatie

Sommige AS-personen hebben moeite om soepel over te schakelen van de ene taak naar de andere: ze kunnen op één punt vastlopen ten koste van andere belangrijke elementen. Waar allistische hersenen over een ‘draaiknop’ beschikken om hun aandachtsniveau nauwkeurig af te stellen, lijken autistische personen soms met een aan-uitschakelaar te werken.

Informatie organiseren

Andere AS-personen hebben moeite om gegevens te sorteren en in categorieën onder te brengen, wat zich uit in vaak ongeorganiseerde leefruimtes: portemonnee, handtas of rugzak, auto, bureau, of zelfs een hele kamer in huis kunnen eronder lijden.

Sociale cognitie

Onderzoekers naar sociale cognitie hebben vier stappen voor succesvol sociaal gedrag vastgesteld:

1. Relevante informatie verzamelen

2. Deze informatie analyseren

3. Een oordeel vormen over hoe te handelen

4. De passende reactie uitvoeren

Functioneren met ‘handmatige besturing’

De AS-persoon doorloopt elk van deze stappen met ‘handmatige besturing’. Wanneer hij ervaren is, kan hij in een lichte trance raken om de mentale activiteit te verminderen en meer ruimte te geven aan intuïtie: de rechterhersenhelft (intuïtief) neemt de overhand op de linkerhersenhelft (rationeel), dankzij een matige remming van de frontale cortex. Om deze trance te bereiken, moet men eerst innerlijke rust hervinden — of soms een toestand van vreugde — vergelijkbaar met wat niet-autistische (allistische) personen ervaren wanneer ze vanzelf overschakelen op de intuïtieve automatische piloot.

Het verkeerd interpreteren van signalen en uitspraken komt vaak voor. De betrokken personen (AS) weten dat ze sociale onhandigheden begaan, omdat ze de ongunstige reacties van hun omgeving waarnemen en moeite hebben hun persoonlijke sociale doelen te bereiken.

Enkele van de meest voorkomende aanwijzingen:

● Genegeerd worden.

● Vage of indirecte opmerkingen krijgen (bijvoorbeeld: ‘Je bent ongevoelig’ of ‘Dat was ongepast’) zonder concrete details.

● Regelmatig boze of vijandige reacties ondervinden.

Ook ziet men een gebrek aan bevredigende vriendschappen en weinig mogelijkheden om mensen te ontmoeten, terwijl deze reacties juist nuttige signalen zijn om sociale fouten te herkennen. Ze leveren echter niet de informatie die nodig is om vooruitgang te boeken en sociaal succesvol te zijn. Verbetering is mogelijk, maar we blijven AS-personen.

Tot slot blijft genegeerd worden erg moeilijk om mee te leven: antwoorden krijgen en nagaan of je iets goed hebt begrepen kost veel energie.

Sociale verschillen: mijn aanwijzingen

Vink de uitspraken aan die overeenkomen met je eigen ervaringen en die je als aanwijzingen voor je sociale verschillen zijn genoemd:

● Ik heb vaak het gevoel in een groep genegeerd te worden; de anderen gedragen zich alsof ik niet besta.

● Ik heb moeite om in een groep te passen.

● Men heeft me gezegd dat ik te stil was en meer moest praten.

● Men heeft me verweten dat ik te veel praat.

● Men heeft me gezegd dat ik te veel meningen had.

● Anderen lijken gefrustreerd door mijn gedrag en ik begrijp niet waarom.

● Ik ben arrogant genoemd.

● Men heeft me gezegd dat ik te weinig emotie toonde.

● Ik heb moeite om met anderen op te schieten; ik maak vaak ruzie.

● Men heeft me vaak ongepast gedrag verweten.

● Meerdere keren heeft men me verteld dat ik mensen ongemakkelijk maakte.

● Soms zeg ik op het verkeerde moment het verkeerde.

● Men heeft me aangeraden meer aandacht voor anderen te hebben.

● Ik heb niet zoveel vriendschappen — en ook niet zulke goede vriendschappen — als ik zou willen.

● Ik heb geen liefdespartner, terwijl ik die wel zou willen.

Problemen met oordeelsvorming in een sociale situatie

Personen op het autismespectrum (AS) hebben vaak moeite om sociale informatie te verzamelen en te analyseren, wat hun vermogen beïnvloedt om te beslissen wat ze moeten zeggen of doen. Wanneer er een ongepaste reactie optreedt, noemt men dat een ‘sociale fout’.

Er bestaan veel soorten sociale fouten:

● Slecht omgaan met sociale informatie: een verkeerde interpretatie leidt tot ongepaste beslissingen en onhandig gedrag.

● Niets doen of verlamd raken: in tegenstelling tot een allistisch persoon, die fouten kan maken zonder dat dit zijn ‘identiteitszekerheid’ aantast, blijft de AS-persoon onzeker en heeft hij moeite zijn handelen te laten gelden.

● Onbewust grof zijn: de AS-persoon kan uitspraken doen of gebaren maken die als onbeleefd worden beschouwd zonder de gevolgen ervan te beseffen, waardoor een spiraal van onbegrip en ongemak ontstaat.

Voorbeeld: iemand die verliefde gevoelens heeft en wat terughoudend is, probeert zijn emoties te verbergen. Zijn woorden ontsnappen hem en hij belandt in een uiterst gênante situatie, overspoeld door emoties en gedachten, met maar één verlangen: hard wegrennen.

Welkom in de wereld van de AS-persoon! Vluchten is geen optie: de enige uitweg is begrijpen wat er gebeurt en je weer op je gemak voelen.

Non-verbale communicatie verwerken

Personen op het autismespectrum beschikken vaak over sterke verbale vaardigheden en steunen vooral op gesproken of geschreven woorden. Ze hebben daarentegen meer moeite om non-verbale aanwijzingen te ontcijferen — stemtoon, volume, stembuigingen (hoge en lage tonen) en prosodie (ritme, duur, melodie).

Anderen lezen

Autismeonderzoekers hebben verschillende soorten problemen bij het ‘lezen’ van anderen vastgesteld. Elk van deze dimensies van sociale waarneming is onderzocht:

1. Sociale signalen herkennen en interpreteren

2. Afleiden wat anderen denken

3. Empathie tonen bij sociale signalen

Sociale aanwijzingen missen

Sociale aanwijzingen vallen onder sociale cognitie. Om een sociale situatie te analyseren, is het cruciaal aandacht te besteden aan de algemene context, de woorden, de houding en de gezichtsuitdrukkingen van anderen. Zonder deze informatie is het onmogelijk goede gevolgtrekkingen te maken en relevante oordelen te vormen over hoe te handelen.

Personen op het autismespectrum missen deze aanwijzingen vaak op twee belangrijke manieren:

1. Selectieve blindheid (onoplettendheid) voor signalen: sommigen nemen een bepaald soort aanwijzing niet waar, alsof ze blind zijn voor een ontstemde gezichtsuitdrukking.

2. Het belang onderschatten: anderen merken het signaal op (bijvoorbeeld een geïrriteerde blik), maar houden geen rekening met het belang ervan voor de lopende interactie.

Door deze mechanismen te begrijpen, wordt het mogelijk sociale uitwisselingen beter te leren ontcijferen en hanteren, en zo de angst en fouten die met deze moeilijkheden samenhangen te verminderen.

Gedachten lezen

Proberen te raden wat een ander denkt of voelt, heet ‘gedachten lezen’, of het standpunt van een ander begrijpen. Het gaat niet om helderziendheid of buitenzintuiglijke waarneming; het is gewoon het proces waarbij je een hypothese vormt over wat de ander denkt of voelt door je in zijn plaats te stellen.

Brutaal eerlijk

Personen op het spectrum worden door hun omgeving vaak als ‘brutaal eerlijk’ en zwart-witdenkend gezien, omdat ze hun gedachten uiten zonder de impact van hun woorden in te schatten.

Psychiatrische opmerking

Wanneer ons lichaam adrenaline vrijgeeft, wordt ons denken meer binair: we reageren op gevaar in de stand ‘alles of niets’, met minder nuance en reflectie.

Empathie

Empathie is het vermogen om de emoties van een ander te begrijpen en te delen, ook als die emoties van de onze verschillen.

Advies voor AS-personen

1. Stel je in de plaats van de ander: stel je voor wat hij doormaakt.

2. Bepaal welke emotie hij voelt en waarom.

3. Probeer een deel van die emotie te voelen.

4. Toon je begrip door de ander te zeggen dat je je kunt voorstellen wat hij ervaart.

Opmerking: sommige AS-personen zijn uitstekende acteurs en kunnen emoties zeer intens weergeven.

Verschillen in sociale waarneming

Mijn sociale waarneming

Vink de uitspraken aan die je aanspreken; ze kunnen wijzen op moeilijkheden in de sociale waarneming:

Sociale signalen opmerken

Ik heb moeite om te begrijpen wat er gebeurt wanneer ik me aansluit bij een groep die al druk in gesprek is. Ik heb het gevoel dat anderen dingen waarnemen die ik niet zie. De mensen om me heen lachen, maar ik weet niet altijd waarom. Ik merk niet meteen wanneer iemand mijn aandacht probeert te trekken.

Men heeft me verteld dat blikken boodschappen overbrengen, maar ik heb nooit geweten hoe ik ze moet ontcijferen of gebruiken.

Gedachten lezen

Ik weet vaak niet waarom mensen boos op me worden. Ik raak in verwarring wanneer anderen niet duidelijk zeggen wat ze denken; ik heb er een hekel aan dat men verwacht dat ik hun gedachten raad. Ik vind het moeilijk te bevatten dat anderen anders kunnen denken dan ik. Soms begrijp ik niet wat er van me wordt verwacht.

Empathie tonen

Men heeft me vaak verweten ongevoelig of onverschillig te zijn. Het raakt me diep wanneer iemand anders lijdt. Soms besef ik te laat dat iemand mijn hulp nodig had. Wanneer iemand die me dierbaar is een probleem heeft, wil ik helpen, maar ik weet niet hoe. Ik weet niet hoe ik mijn excuses moet aanbieden wanneer iemand iets ernstigs overkomt. Wanneer een dierbare overstuur is, trek ik me vaak terug omdat ik me overweldigd voel.

De betrokkenheid van de AS-persoon

AS-personen tonen een sterk verantwoordelijkheidsgevoel zodra ze aan een taak beginnen, of dat nu een persoonlijk project of een betaalde baan is. Hun inzet is dan opmerkelijk: ze werken onvermoeibaar om hun doel te bereiken en hun betrokkenheid op het werk is vaak ongeëvenaard.

Sociale verschillen: sterke kanten

● Authenticiteit: ze uiten zich meestal zonder filter, met een ontwapenende eerlijkheid.

● Actieve empathie: ze voelen de nood van anderen intens en ervaren de behoefte die te verlichten.

● Een scherp verantwoordelijkheidsgevoel: deze empathie zet hen ertoe aan de ontvangen emotionele informatie te verwerken en zich in te zetten om het probleem op te lossen.

Deze bijzonderheden kunnen sociale interacties soms bemoeilijken, omdat autistische personen emoties anders waarnemen en erop reageren dan allistische personen.

Een bijzondere hersenwerking

Het autistische brein onderscheidt zich op vier belangrijke gebieden:

1. Manieren van denken (logisch, systemisch, soms sterk gefocust)

2. Sociale interacties (waarneming en verwerking van sociale informatie)

3. Emotieregulatie (intensiteit en interpretatie van emoties)

4. Zintuiglijke en motorische waarnemingen

(hoogsensitiviteit, ondergevoeligheid, behoefte aan beweging)

Deze kenmerken zijn zowel sterke kanten — die tot grote creativiteit en volharding kunnen leiden — als kwetsbaarheden, vooral bij zintuiglijke en emotionele overbelasting.

Naar een wetenschappelijk begrip van emoties

Onderzoekers onderscheiden emoties duidelijk van gedachten en benoemen vier basisemoties:

1. Vreugde: veel energie en een aangenaam gevoel.

2. Verdriet: minder energie en een onaangenaam gevoel.

3. Woede: veel energie en een onaangenaam gevoel.

4. Angst: veel energie en een onaangenaam gevoel.

Elke emotie vervult een vitale functie voor onze overleving: een behoefte aan aandacht signaleren, het lichaam voorbereiden om te reageren en ons naar een bepaalde situatie toe of ervan af leiden.

Bewustzijn en zelfbeheersing

Je bewust worden van je emoties is een onmisbare stap naar zelfbeheersing. Naast de primaire emoties dragen onze ziel en onze geest subtielere energieën over, die fundamenteel zijn voor elke innerlijke transformatie. De energieën van angst, woede en verlangen hebben echter de neiging te kristalliseren: zolang we niet leren ze vrij te laten, lopen we het risico gevangen te blijven in belemmerende patronen.

Intensiteit en regulatie van emoties bij de AS-persoon

Emoties zijn vaak bijzonder intens voor de autistische persoon. De interpretatie van deze gevoelens kan verwarrend zijn en de ‘vertering’ ervan — de tijd die nodig is om ermee om te gaan — kan lang duren. De onmiddellijke uiting wordt vaak in het geheugen bewaard om later in een veilige ruimte te worden verwerkt.

Rollen en functies van emoties

● Afstotende emoties (bijvoorbeeld angst): ze zetten aan tot vluchten of het vermijden van gevaar.

● Aantrekkende emoties: ze motiveren ons om te handelen, lief te hebben of positieve energie te investeren.

● Centrerende emoties: ze vormen onze identiteit, onze innerlijke wereld en ons ‘thuis’.

● Beschermende emoties (defensieve woede): ze vormen een verdedigende kracht tegenover een bedreiging.

Primaire emoties signaleren dat een aspect van onze omgeving of ervaring onze aandacht vraagt, zetten lichamelijke voorbereidingen op actie in gang en vervagen zodra de situatie voorbij is.

Naar passende emotieregulatie

Voor de AS-persoon bestaat de eerste stap uit het benoemen van elke emotie en die een precieze plaats geven. Voordat hij zijn gevoelens kan delen, heeft hij vaak innerlijk werk aan aanvaarding nodig, in een sfeer van vertrouwen. Bij emotionele overbelasting kan hij zich willen terugtrekken of vluchten; als vluchten onmogelijk is, kan er een emotionele uitbarsting ontstaan. Deze signalen leren herkennen en kalmeringsstrategieën toepassen is essentieel voor duurzaam welzijn.

Vreugde, verdriet, angst en woede zijn vier fundamentele emoties.

Ons vermogen tot nadenken stelt ons in staat deze emoties op duizend manieren te ervaren en te onthouden: we kunnen gedachten en gevoelens mengen, en onze taal biedt ons een rijke woordenschat om het hele spectrum van menselijke ervaringen te beschrijven.

Wanneer gedachten en emoties naast elkaar bestaan, kunnen ze samensmelten tot één ervaring, die men zou kunnen vergelijken met een ‘cocktail van gedachten en emoties’. Denken aan een bepaalde emotie kan zelfs een andere oproepen, een zogenoemde secundaire emotie.

De mens is een ware emotionele denker geworden. Moderne media benutten deze mentale functie om onze gevoelsreacties op te roepen en te manipuleren; ze bespelen ons zoals men de toetsen van een synthesizer bespeelt.

Zoals we hebben gezien, zijn emoties een vorm van energie, licht of zwaar; onze geest stuurt de uiting ervan. Ze stellen ons in staat anderen te raken en te ontroeren.

De AS-persoon (te gevoelig) kan deze emotionele aanvallen moeilijk verdragen. Soms verandert de mens in een emotiekanon, waartegen je je als hoogsensitief persoon moeilijk kunt beschermen.

Persoonlijkheidsstoornissen en bewustzijnsontwikkeling

Veel ontwikkelingsstoornissen vinden hun oorsprong in het gedrag van referentiefiguren. Onder de persoonlijkheidsstoornissen vinden we bijvoorbeeld: onverschilligheid tegenover de buitenwereld, egocentrisme, wreedheid of obsessie.

Wat bedoelen we met ‘referentiefiguren’?

Referentiefiguren zijn de voorbeelden waarop we onszelf opbouwen — zowel qua persoonlijkheid als qua identiteit. Dat hoeven niet de ouders te zijn, die niet altijd voorbeeldig zijn; grootouders, ooms of tantes kunnen deze rol evengoed spelen. Als een referentiefiguur een bron van ontregeling wordt — door een scheiding, verslaving, agressie, financiële problemen enzovoort — kan dat bij het kind of de adolescent een echte schok veroorzaken.

Psychologische onevenwichtigheid van referentiefiguren

De AS-persoon (het zich ontwikkelende individu) maakt dan vaak momenten van instabiliteit door. Op zoek naar een identiteit staat hij voortdurend onder psychologische druk door de toestand van zijn referentiefiguren. De ouders, die deze situatie moeten hanteren, kunnen zelf uit balans raken, waardoor een zichzelf voortzettende kringloop van oorzaken en gevolgen ontstaat.

Tegenover deze moeilijkheden is het essentieel stand te houden: de psychologische instabiliteit van referentiefiguren schaadt de bewustzijnsontwikkeling ernstig en kan een leven lang gevolgen hebben.

De AS-persoon en de behoefte aan sociale banden

AS-personen proberen vaak koste wat kost banden aan te knopen, maar hun anders bedrade brein interpreteert sociale codes verkeerd. Hun obsessies en intense passies kunnen saai lijken voor hun omgeving.

Oplossing: Bereid vooraf ‘scripts’ of scenario's voor die bij elke context passen, om het wisselen van onderwerp te vergemakkelijken en de communicatie te verrijken.

Metafoor

‘Een eend zonder veren kan niet vliegen.’

Misofonie

Misofonie — het niet verdragen van bepaalde geluiden of onaangename uitspraken — is volgens Dr K een associatiestoornis.

Uitlokkende geluiden, opgeslagen in samenhang met irritatie, onbehagen of angst, kunnen uitgroeien tot blijvende persoonlijkheidsstoornissen. Dit leidt tot:

● Vermijdingsgedrag

● Woede-uitbarstingen om de spanning te verlichten

● Een verhoogd risico op depressie

Tot op heden biedt de psychiatrie geen doeltreffende behandeling.

Medicijnen en iatrogene schade

Veel letsels en stoornissen worden veroorzaakt door verkeerd medicijngebruik: weinig therapeuten testen ze op zichzelf. Dr K merkt op dat weinig psychiaters de lichamelijke aspecten van behandelingen beheersen, net zoals veel artsen de psychologische dimensie niet kennen.

Ethiek van gedragstherapieën

ABA (Applied Behavior Analysis) verliest zijn ethiek zodra de therapeut te weinig empathie toont voor de pijn van de persoon. Deze methode mag geen africhting worden.

Werkelijk luisteren

‘Leren luisteren naar wat ons werkelijk wordt gezegd, is noodzakelijk.’

— Piero Ferrucci

We denken vaak dat we luisteren zonder dat werkelijk te doen. Therapeuten zouden zowel de lichamelijke als de psychologische kant van de problematiek moeten beheersen om fijngevoeliger te kunnen luisteren (Dr K).

Respect voor persoonlijke ruimte

De ruimte van een persoon binnendringen, en zeker die van iemand met een beperking, getuigt van een gebrek aan ethiek. Zo is over iemand in een rolstoel heen buigen een inbreuk op diens intimiteit. Dit handelen is onwaardig en moet worden verboden.

De AS-volwassene erkennen

Het is essentieel AS-personen als intellectueel volwassen mensen te beschouwen. Hen behandelen als kinderen is diep beschamend en kleinerend. Het is een vorm van validisme.

Kritiek op ABA (methode)

Vergeleken met hondentraining beloont ABA met applaus of snoepjes wanneer het gewenste gedrag is bereikt. Deze benadering zonder empathie reduceert de mens tot louter proefpersoon.

Validisme / Ableism (Engelse term)

Discriminatie van personen met een beperking, ‘validisme’ of ‘ableïsme’ genoemd, berust op een onderdrukkend waardestelsel dat de zogenaamd ‘valide’ (of ‘allistische’) persoon, dus iemand zonder beperking, tot sociale norm maakt. Dit uit zich in stereotypen, vooroordelen of ongunstige behandeling van mensen die leven met aandoeningen zoals autisme, hoogsensitiviteit, dyslexie, dyspraxie of het syndroom van Gilles de la Tourette. Mensen met een beperking worden zo als waardeloos beschouwd, naar de achtergrond gedrongen of zelfs blootgesteld aan de wens hen uit te sluiten, of zelfs te elimineren.

De onmiddellijke verbinding met andere personen op het spectrum is een van de kenmerken van de AS-persoon.

Een ander goed advies is toneelspelen. Dat helpt sterk bij het ontwikkelen van sociale vaardigheden.

AS zijn is geen probleem, maar een werkelijke waarde.

De rol van de therapeut is vermogens te herstellen en moeilijkheden te compenseren, om het functioneren in de samenleving te vergemakkelijken.

Over ADHD

Bij aandachtstekortstoornissen met hyperactiviteit geeft Dr K de voorkeur aan het structureren van de omgeving van de betrokken persoon. Het doel is niet hem te dwingen acht uur achtereen te blijven zitten, maar hem de sleutels te geven om in het dagelijks leven te functioneren.

Geen enkel medicijn ‘herstelt’ deze stoornissen: men leert ermee omgaan. Voor zover mogelijk past men de omgeving en de werkmethoden aan.

‘Medicijnen zijn tijdelijke krukken die altijd gevolgen hebben.’

Onze levenswijze en de inrichting van de samenleving zijn niet voor iedereen ontworpen; in veel gevallen liggen ze aan de oorsprong van onbehagen en ontregeling.

Je aanpassen in plaats van jezelf te veranderen.

Ben je meer dan een diagnose (AS of een andere)? Een individu met een ziel en een geest, dat voortdurend evolueert?

Parasympathische activering (ademhalingsoefening)

Om een emotionele instorting (meltdown) te voorkomen:

1. Adem diep in en adem vervolgens 9 keer snel uit.

2. Neem een pauze om te ontspannen.

3. Herhaal het snelle uitademen 15 keer en ontspan daarna opnieuw.

4. Adem ten slotte 20 keer snel uit.

Deze gecontroleerde hyperventilatie ontlast het autonome zenuwstelsel onmiddellijk van stress. Blijf na de oefening 60 seconden stil zitten.

Opmerking van Dr K over het herkennen van autisme

‘Als je zoveel moeite hebt met taken die voor anderen zo eenvoudig lijken, is het goed je af te vragen of je misschien op het autismespectrum zit.’

Ik denk dat er nog veel andere belangrijke vragen te onderzoeken zijn. De medische wereld, psychologen en psychiaters beschikken nog over te weinig informatie en leven vooral niet de AS-ervaring. Bij mij is dat anders: ik ben AS en treed op als referentiefiguur.

— JP

Prosopagnosie is een stoornis in het herkennen van gezichten. Deze term, in 1947 gevormd door de Duitse arts Joachim Bodamer, steunt op twee Griekse wortels die ‘gezicht’ en ‘niet weten’ betekenen: hoewel de naam recent is, waren moeilijkheden bij het herkennen van een gezicht al eerder gedocumenteerd.

‘Als je het gezicht niet ziet, zie je het hart niet.’

Voor de AS-persoon kost het waarnemen van een gezicht en het ontcijferen van een uitdrukking veel energie. Het gaat niet om een onvermogen: vaak kiest de AS-persoon ervoor deze inspanning te beperken om energie voor andere activiteiten te bewaren.

De eeuwigheid wordt een deel van onszelf.

Transcendentale spirituele evolutie verheft ons tot dan toe beperkte en vergankelijke bewustzijn tot een eeuwige waarneming. Dit bijzondere bewustzijn wordt volledig in het huidige moment beleefd.

Het beperkte bewustzijn probeert daarentegen een kort leven te verlengen en bij te stellen: het projecteert zich krachtig in de toekomst, steunend op het verleden. Het eeuwige bewustzijn vult ons daarentegen geleidelijk, als een verblindend en warm licht, en verdrijft wat vergankelijk en pijnlijk is en wat we achter ons moeten laten.

Geleidelijk ontdekt het beperkte bewustzijn de kwetsbaarheid van zijn bestaan terwijl het vecht om slechts één ogenblik te verlengen. De geest is echter niet aan de tijd onderworpen: hij kent al het volledige scenario van ons leven — verleden, toekomst en eeuwig heden — terwijl het lichaam in zijn waarneming begrensd blijft.

Wanneer de Geest het bewustzijn begint binnen te dringen, verandert alles: de waarde van dingen, onze prioriteiten en onze doelen veranderen. Om de eeuwigheid te bereiken, moeten we ons hart tot het einde volgen.

De weg van transcendentie is voor de AS-persoon een remedie en een oplossing om op elk moment zijn plaats in het leven te vinden en een einde te maken aan de voortdurende eenzaamheid.

Crescendo en hart

In de muziek duidt crescendo op een toename in intensiteit die begint bij het ‘crescendopunt’. Dat punt markeert het ontstaan van het uitzonderlijke: een klank, een beweging, een trilling, een ritme dat vanaf het eerste ogenblik ontvlamt. Het is het hart zelf van de beweging, ons eigen hart, dat dan alle grenzen en barrières overstijgt. Het begin is rustig, bijna stil, waarna deze trilling geleidelijk aanzwelt tot ze krachtig wordt.

Het hart werkt als een atoomcentrale, een reservoir van biofotonen die krachtige golven kunnen opwekken en uitstralen. Het moet gevoed worden met licht en schoonheid om het uitzenden van deze energie van transformatie en genezing voor te bereiden.

Een heldere blik

Een heldere blik staat voor helderheid en onschuld, waarvan niets de zuiverheid of glans verstoort. We kiezen ervoor ons innerlijke oog te openen, zodat de Ziel door onze blik heen ziet, zich verheugt over wat ze waarneemt en haar vreugde verspreidt. Een heldere blik is onmisbaar om te tekenen en Kunst in al haar vormen te scheppen.

Moge de ziel liefde en mededogen uitdrukken door transparantie, wanneer ons denken en onze emoties geen obstakel meer vormen.

Adenosine:

Adenosine, de afname van dopamine, een negatief neveneffect van afleiding.

Voorkom de toekomstige afname van dopamine!

Momenten van motivatie

De nacht kan de motivatie vergroten (die is gratis en komt vrij in de vorm van dopamine). Je krijgt bijvoorbeeld 's nachts een idee — ‘ik ga een boek schrijven’. De volgende dag moet je aan het werk: dat vraagt energie, maar de motivatie is dan sterker.

Een eenvoudige activiteit doen, zoals een videogame spelen, lijkt gemakkelijk en de motivatie kan exponentieel worden.

Gedachten onder de douche zijn bijzonder interessant, omdat de afwezigheid van afleiding de concentratie bevordert.

Bij afleiding — smartphone, gadgets, apps — stort de motivatie in en verdwijnt de dopamine.

Wanneer kan motivatie groeien?

In rustige situaties, zoals in bed, onder de douche of tijdens een wandeling in de natuur, kan motivatie groeien. Deze momenten brengen een veranderde bewustzijnstoestand teweeg die motivatie en productief werken bevordert.

Elke bron van afleiding kost veel dopamine. De ophoping van adenosine verlaagt je dopaminegehalte: je verlaat dan de ‘dopaminetrein’ en belandt in een kringloop van vermoeidheid en demotivatie.

Meditatie brengt een toestand tot stand waarin het verbruik van dopamine op een evenwichtige manier samengaat met dat van adenosine. Je geest wordt vrij om te denken, te creëren en zich te openbaren. Hij kan dan diepe ideeën verkennen en zijn verbeelding de vrije loop laten.

Fysieke verankering en lichamelijk evenwicht, zonder overmatig energieverbruik, stellen de geest in staat zich te bevrijden: de gedachten stromen en vervolgens verschijnt de motivatie.

Leren om adenosinepieken en dopaminedalingen te vermijden, biedt je werkelijk mentale ruimte, een moment om jezelf terug te vinden.

‘Gebruik tijdens het eerste uur van de dag geen enkele technologie.’

Gedragsverandering ontstaat uit begrip, observatie en ervaring; ze komt niet simpelweg tot stand door informatie uit te wisselen.

Wanneer je afhankelijk bent van spelletjes en gadgets, observeer jezelf dan: genoeg van die afhankelijkheid! Zodra je materiële succes berust op je dopaminekapitaal — via het dopaminerge circuit van de nucleus accumbens — stel je jezelf bloot aan mislukking.

Het is gemakkelijk om in slaap te vallen als je moe bent, maar wakker, aandachtig en gemotiveerd blijven is veel verrijkender.

De nucleus accumbens is een hersengebied dat centraal staat in het beloningscircuit en de mechanismen van drugsverslaving. Het is een bilaterale structuur, aanwezig in zowel de rechter- als de linkerhersenhelft.

Deze kernen, ook ‘nucleus accumbens septi’ genoemd (letterlijk ‘kern die tegen het septum aanligt’), bestaan uit neuronale celgroepen in het rostrale deel van de voorhersenen. Ze spelen een grote rol in het beloningssysteem, verslaving (gewenning en afhankelijkheid), en bij het ontstaan van lachen, genot, angst en het placebo-effect.

Elke hersenhelft heeft een eigen nucleus accumbens, gelegen op het raakpunt van de punt van de nucleus caudatus en het voorste deel van het putamen, net buiten de globus pallidus. Samen met het tuberculum olfactorium vormt hij het ventrale striatum, een van de onderdelen van de basale ganglia.

Binnen de nucleus accumbens worden twee deelgebieden onderscheiden: de ‘kern’ (of ‘core’), die overeenkomt met het dorsale deel, en de ‘schil’ (of ‘shell’), die overeenkomt met het ventrale deel. Deze twee gebieden verschillen zowel in vorm als in functie.

De nucleus accumbens speelt een essentiële rol in de regulatie van dopamine in de hersenen. Bij personen met AD(H)D functioneert een van beide kernen (of zelfs allebei) op een atypische manier, wat leidt tot een onregelmatige verdeling van dopamine.

Wanneer een impuls je naar afhankelijkheid drijft — of het nu gaat om een spel, een gewoonte of een andere fixatie — is het als een slang die je betovert: hij grijpt je, knijpt je samen, zet je onder druk, vecht tegen je wil en dwingt je toe te geven aan wat je niet meer wilt doen. Dat is de greep van de behoefte aan dopamine, het bewijs van de macht van verslaving.

De oplossing begint met het onderbreken van deze druk gedurende minstens een uur. Neem een douche, ga wandelen, maak je los van alles om de mentale spanning te verlichten: denk niet aan een lange takenlijst, richt je uitsluitend op het komende uur. Vraag jezelf af: ‘Wat ga ik in het komende uur doen?’ ‘Wat is de beste volgende stap?’

Stel jezelf deze vraag steeds opnieuw: ‘Wat is de meest passende volgende handeling?’

Open de deur, loop naar het station, neem de trein te voet of met de fiets. In die beweging laat je de afhankelijkheid en de mentale druk achter je. Alleen al naar buiten gaan is soms genoeg om die innerlijke stem, die je naar verslaving drijft, tot zwijgen te brengen. Het is niet ingewikkeld en zodra je de beste handeling hebt gekozen, zet je die door.

Dit is jouw vorm van meditatie: blijf jezelf afvragen wat de volgende stap is, wat je het beste kunt doen, steunend op je vermogens en je wil. Muziek kan je ook helpen uit deze spiraal te stappen en je onder te dompelen in een rustiger gemoedstoestand.

Om los te komen van de ‘dopaminetrein’, verander je van omgeving, ook binnen je werk- of speelomgeving. Schakel over op ‘werkmodus’: neem afstand van alles wat afhankelijkheid of afleiding creëert — Twitter, TikTok, Instagram en andere sociale netwerken — en richt een sobere werkplek in. Gebruik je motivatie om duidelijke grenzen te stellen. Maak schoon, kook, ruim op en organiseer je huis: een geordende plek helpt de kringloop van dopamineverslaving te doorbreken.

Het collectieve onbewuste, archetypen en synchroniciteit:

Deze beroemde ‘betekenisvolle toevalligheden’ tekenen Jungs gedachtegoed, dat zowel weids als vertakt is. Hij onderscheidt een eeuwige, onveranderlijke wereld en een vergankelijke wereld die aan de tijd is onderworpen, en verkent alle horizonten van de menselijke ziel met een cirkelvormig, vertakkend denken.

Aanvankelijk gericht op pathologieën, maakte Jung zich al snel los van dat ene perspectief om ieders vermogen te onderzoeken om te groeien, zichzelf te verbeteren en een echte dialoog tussen het bewuste en het onbewuste tot stand te brengen, in de zoektocht naar de heelheid van het wezen. Als grondlegger van wat men later persoonlijke ontwikkeling en positieve psychologie zou noemen, ziet hij het onbewuste niet als een eenvoudige verzamelplaats van stoornissen, maar als een enorme kist met vergrendelde deuren, die ieder van ons in zich draagt.

In dit collectieve onbewuste ligt de geschiedenis van de mensheid besloten, verweven met archetypen, symbolen, mythen en dromen. Jungiaanse analyse is een ontmoeting van aangezicht tot aangezicht — of liever met een verborgen gezicht — bedoeld om naar boven te brengen wat verdrongen is; ze zet de met Freud begonnen dialoog voort, maar onderscheidt zich er ook fundamenteel van.

De psyche bestaat uit drie niveaus:

1. Het bewuste Ik, de zetel van onze onmiddellijke identiteit.

2. Het persoonlijke onbewuste, een reservoir van onze vergeten of verdrongen individuele ervaringen.

3. Het collectieve onbewuste, een symbolische wereld waarin universele archetypen en mythen circuleren.

Voorbij het Ik strekt zich het Zelf uit, het principe van eenheid en totaliteit van de persoonlijkheid, dat al deze dimensies integreert. Het individu, gevormd door zijn conditioneringen, moet op weg gaan naar zijn eigenheid om het Zelf te verwezenlijken: het verachtelijke in zichzelf wegnemen en het bewonderenswaardige integreren.

Synchroniciteit duidt op gebeurtenissen die schijnbaar losstaan van elkaar, maar verbonden zijn door een betekenis buiten de wetten van ruimte en tijd, en die zich soms op spectaculaire wijze in de fysieke wereld manifesteren. Net als Viktor Frankl erkent Jung dat de mens een vitale behoefte aan betekenis heeft; die behoefte kan echter ontsporen onder invloed van projecties en illusies.

Ten slotte zijn onze beperkingen slechts mentale grenzen die we onszelf opleggen: om werkelijke vrijheid te bereiken, moeten we eerst leren ze te herkennen en ze vervolgens te overstijgen, of zelfs op te heffen.

De snaren van je eigen hart bespelen.

We kunnen niet volledig onszelf zijn zonder de som van onze ervaringen en wat ons hart herbergt. Door authentieke expressie stroomt het leven niet alleen voorbij, maar welt het op als een ware vloed.

Door onze eigen gevoelige snaren te laten trillen, raken we anderen met de muziek van ons bestaan.

Voorbij elk etiket ben ik ervan overtuigd dat we zo zijn ontworpen: om volledig te zijn wie we zijn, te omarmen wat we zijn en, terwijl we evolueren, ons bewustzijn naar een hogere horizon te verheffen, ten goede van iedereen.

— Terry Hampton, Playing My Heartstrings

Hyperlexie

Hyperlexie uit zich in vroege leesvaardigheden die opmerkelijk ver boven het begripsniveau liggen en zonder formeel onderwijs zijn verworven, en in een sterke aantrekkingskracht tot alles wat geschreven is. In de meeste gevallen gaat ze gepaard met autismespectrumstoornissen.

Uitstelgedrag en autisme

Bij autistische personen kan uitstelgedrag verschillende oorzaken hebben: gebrek aan zelfvertrouwen, een laag zelfbeeld, concentratieproblemen, faalangst of perfectionisme. De gevolgen kunnen zwaar zijn en soms tot angst en depressie leiden.

Dit verschijnsel nestelt zich vaak als een vicieuze cirkel: we stuiten op blokkades, ondergaan de druk van de voorbijgaande tijd en de angst en depressie nemen toe. Dan gaan we op zoek naar een vonk, naar energie die ons weer in beweging kan brengen.

Om deze cirkel te doorbreken, moeten we onszelf verrassen: een kleine, eenvoudige handeling uitvoeren, vooroverbuigen zonder ons evenwicht te verliezen, één stap zetten en dan nog een. Een plezierige activiteit kiezen, ons geestelijk in een spel laten onderdompelen en plezier ervaren. Het doel is niet langer eindeloos na te denken, maar te handelen, steeds opnieuw.

De sleutel ligt in persoonlijke herprogrammering.

● Het perfectionisme verzachten: ‘Ik hoef niet perfect te zijn.’

● Het plezier terugvinden: ‘Ik mag plezier hebben met mijn eigen moeilijkheden. Fouten maken is niet zo erg.’

● De tijdsschaal verschuiven: ‘Ook al heb ik weinig tijd, ik bekijk mijn werk binnen een ander tijdsbesef: een minuut kan een uur worden, een dag een week. Ik heb alle tijd die nodig is.’

Zo bestaat er geen onoverkomelijke urgentie meer: ik doe mijn best en dat is genoeg.

Testament en belofte

Ik begon mijn bestaan geknield, als een nog gesloten knop die klaar is om zich voor het leven te openen. En wanneer het laatste ogenblik van mijn reis aanbreekt, zal ik weer knielen, nederig tegenover het mysterie van het bestaan, om slechts één woord te fluisteren: dankjewel. Dan zal mijn wezen opstijgen en terugkeren naar zijn geheime verblijfplaats, ergens in het hart van de sterren. Ik zal mijn vleugels van licht terugvinden, die ik tijdens deze hele tocht zo heb gemist, en uiteindelijk zal ik me bij mijn sterrenzusters voegen in de oneindige hemelse helderheid. JP

Nunchi

Nunchi is een fascinerend begrip uit de Koreaanse cultuur. Het houdt in dat je, zoals veel autistische personen doen, aandachtig observeert om de sociale codes en de dynamiek van een groep te begrijpen. Om in de sociale wereld te overleven, analyseren deze personen elke interactie en proberen ze zich eraan aan te passen. Het is een langzaam proces, vaak bezaaid met twijfels, dat hen voorzichtig maakt en zich soms uit in een verarmde sociale expressie, zonder spontaniteit.

Ik kom uit een familielijn van vier generaties op het autismespectrum. Soms kunnen onze reacties, gestuurd door onze passies, ons ontglippen. De cultuur van nunchi aannemen zou ons sterk kunnen helpen beter om te gaan met dagelijkse interacties.

Hartelijk dank aan Euny Hong!

Regels van nunchi

(Oorsprong: het oude Griekenland, de stoïcijnse beweging)

● ‘Je hebt twee oren en één mond: luister twee keer zoveel als je spreekt.’

● Nunchi is noch empathie, noch sympathie; het gaat er eenvoudigweg om waar te nemen wat er in de geest en het hart van anderen gebeurt, zonder noodzakelijk hun emoties te voelen.

● Je hoeft je niet in de plaats van anderen te stellen, want dan loop je het risico je identiteit te verliezen en jezelf kwetsbaar te maken. Het doel is de ander te begrijpen zonder jezelf uit te wissen.

● In Korea wordt empathie vaak vanuit gender bekeken: vrouwen worden als empathischer beschouwd dan mannen. Dat is geen universele waarheid, maar eerder een betwistbare culturele gewoonte.

Reflectie

De waarheid die ik in dit boek wil delen, is dat de meeste autistische of AS-personen onopgemerkt blijven: ze onderscheiden zich niet door een spectaculair teken, maar eenvoudigweg door een iets sterkere intensiteit en passie op veel gebieden. De zeldzame gevallen die men meteen opmerkt, hebben als referentie gediend om een klinische norm in de DSM-5 vast te leggen.

Ik ben ervan overtuigd dat de ‘neurotypische’ wetenschap voorlopig niet in staat is de rijkdom van het autismespectrum te vatten, omdat ze niet over vergelijkbare vermogens beschikt. Het autismespectrum vertegenwoordigt een genetische evolutie van de mensheid, die op de proef wordt gesteld in een wereld die door en voor allistische personen is bedacht.

Deze wereld heeft al millennia lang vrouwen niet naar hun werkelijke waarde weten te schatten; ze blijft elk verschil uitsluiten: de culturen en uiterlijke kenmerken van zwarte vrouwen, witte vrouwen of personen van Aziatische afkomst worden vaak afgewezen, terwijl de waarden van het hart worden genegeerd. Bovenal is het een primitieve, egocentrische, bijna dierlijke wereld die op haar zelfvernietiging afstevent, waarin de verschillende buitenzintuiglijke kwaliteiten worden bespot.

In zo'n context kiezen autistische personen zoals wij er vaak voor in de schaduw te leven, eenvoudigweg om te overleven. JP.

Denk niet wit, denk niet zwart, denk niet zwart-wit, denk zonder angst in de kleur van je hart.’ Frank Boeijen +JP.

Eenzaamheid

Eenzaamheid wordt diep gevoeld door de AS-persoon: degene die anders denkt, de wereld anders waarneemt, wiens scherpe bewustzijn onbedoeld de verborgen trekken van anderen ontcijfert en die in een verwarrend universum leeft. Ze vergezelt elke dag de betrokken persoon. De ‘verlatene’ verloochent zichzelf herhaaldelijk, laat ingewikkelde relaties en situaties achter zich en raakt geïsoleerd en alleen.

Eenzaamheid betekent ook alleen staan tegenover een taak, een werk of een opdracht die je dag na dag overspoelt en beangstigt. Je kunt er met niemand over praten: er is geen luisterend oor en geen warme steun. Je voelt je verlaten, geïsoleerd, een vreemdeling die door de wereld wordt afgewezen.

Ik heb mijn broer in deze toestand zien wegzakken: door onze ouders verlaten, raakte hij verslaafd aan drugs en sloot hij zich geleidelijk op in zijn eenzaamheid.

Een van de doelen van de psychiatrie is het verborgen verhaal achter elk individu te ontdekken. Waarom is hij daar beland? Hoe kan het evenwicht tussen psyche en biochemie worden hersteld? Medicijnen zijn slechts een tijdelijke kruk: echte gedragsverandering vraagt langdurige inzet en tijd, minstens drie maanden, vaak veel langer.

De herstructurering van het psychische ‘voertuig’ vindt op verschillende niveaus plaats om het volgende terug te vinden:

● innerlijke schoonheid,

● flexibiliteit,

● een gevoel van veiligheid,

● het vermogen om weer op te veren.

Reflectie van de therapeute

Ik luister met mijn ziel, aandachtig en fijngevoelig, naar de signalen en uitingen van mijn cliënt en ik streef ernaar de ander te geven wat hij nodig heeft om vooruit te komen. Ik ben onvolmaakt en ik kan fouten maken, maar ik geef altijd het beste van mezelf.

Verantwoordelijkheden van de therapeut

Therapie moet oplossingen en methoden bieden om psychologische en, indien nodig, fysiologische moeilijkheden op te lossen. Ze is gericht op het ontwikkelen van autonomie, zelfmanagement en coaching bij de wisselvalligheden van alledag, met antwoorden die zowel onmiddellijk als blijvend zijn. De therapeute begeleidt haar cliënt ook in de zoektocht naar betekenis.

De bestaansreden van de therapeut

Het leven is geen rechte lijn, maar een opeenvolging van gebeurtenissen: een wervelwind van verrassingen en veranderingen. Als we niet leren onze cliënt aanpassing, flexibiliteit en autonomie bij te brengen, uit zijn innerlijke hulpbronnen te putten, zijn veerkracht te ontwikkelen en vrede te vinden, hebben noch de therapeute noch de therapie een bestaansreden.

Vragenlijsten voor autistische personen en therapeuten

Adviezen van Valérie Gaus

1. Vragen die een autistisch persoon zichzelf stelt

● Welke vragen kan ik stellen (of vermijden) bij een eerste ontmoeting?

● Welke onderwerpen moet ik uitsluiten?

● Welk gedrag moet ik in een groep vermijden?

● Hoeveel vragen kan ik gepast tegelijk stellen?

● Wanneer is het gepast (of ongepast) een gesprek te beginnen?

● Welke fouten moet ik in een algemeen gesprek vermijden?

● Welke activiteiten zou ik kunnen ondernemen om vrienden te maken?

● Ben ik werkelijk klaar om dit allemaal aan te gaan?

Opmerking: deze opeenvolging van criteria kan voor de AS-persoon verlammend worden en ons beletten te handelen.

2. Doelen voor het gesprek met een autistisch persoon

1. Voorbereiding

○ Verzamel nauwkeurige informatie over je cliënt: voorgeschiedenis, symptomen, problematiek.

2. Verbinding maken

○ Creëer vanaf de eerste ogenblikken een oprechte band.

3. De communicatie observeren

○ Herken zo vroeg mogelijk zijn verbale en non-verbale bijzonderheden.

4. De persoonlijke ruimte respecteren

○ Raak zijn handen, schouder of hoofd niet aan zonder dat je daar uitdrukkelijk toe bent uitgenodigd.

5. Je taalgebruik aanpassen

○ Houd rekening met zijn stijl: vaak zeer welbespraakt, soms zeer letterlijk.

○ Kies je woorden zorgvuldig om elk misverstand te voorkomen.

3. Het einde van de sessie vergemakkelijken

Autistische personen (AS) hebben vaak moeite om het einde van een uitwisseling aan te voelen:

● Ze kunnen blijven praten en blijven zitten, zelfs wanneer de therapeut opstaat.

● Kondig het einde van de sessie 5 tot 15 minuten van tevoren aan om een abrupte overgang te voorkomen, bijvoorbeeld:

‘We hebben nog vijf minuten tot het einde van de sessie.’ ‘Laten we ons klaarmaken om af te ronden.’

Duidelijke grenzen stellen helpt de therapeut ook om eventueel ongewoon gedrag te accepteren, doordat het de angst van de patiënt tijdens de eerste sessies vermindert.

4. Grenzen van intakegesprekken

● Geen actief aanleren van sociale vaardigheden of corrigerende feedback, behalve bij zelfbeschadiging of destructief gedrag.

● Forceer geen oogcontact: veel autistische patiënten maken geen oogcontact en hen daartoe dwingen werkt averechts.

● Toon geen gezag of sociale statuskenmerken (ouders, therapeuten, naasten): de allistische cultuur kan een bron van druk en onbegrip zijn.

Daar sta je, ondergedompeld in een nieuwe cultuur, na jaren van conditionering volgens codes die niet bij je passen. Het is een uitdaging, maar geen onbekend terrein: met steun en welwillendheid is het heel goed mogelijk je weg te vinden. JP.

Betere concentratie

Tijdens het gesprek voelen sommige patiënten de behoefte voorwerpen vast te houden of ergens aan te friemelen terwijl ze praten; dit gedrag wordt niet alleen getolereerd, maar kan hen ook helpen geconcentreerd te blijven. Anderen staan gerust op om de kamer te verkennen, de planken te bekijken of de afbeeldingen aan de muren te bestuderen. Ook dit gedrag is volkomen aanvaardbaar en belemmert de sessie op geen enkele manier.

Aanwijzingen zoals ‘Doe dit niet, doe dat niet ’ of ‘Zo moet je het doen’ werken daarentegen averechts bij een autistisch persoon.

De autoritaire houding loslaten

Voor wie een autistisch persoon wil begeleiden en ondersteunen, is één punt essentieel: word je bewust van je neiging om je wil of standpunt op te leggen en de les te lezen. Deze houding snel loslaten — die vaak als traumatiserend en ontregelend wordt ervaren — vormt een beslissende stap naar passende begeleiding. Dit betekent niet dat je geen meningen meer mag hebben; integendeel, die zijn nodig om een constructieve uitwisseling op te bouwen.

De echte vraag die je jezelf moet stellen is: ‘Heeft de autistische persoon mij in zijn wereld toegelaten?’ Als dat zo is, zal hij je kunnen waarnemen en met je kunnen communiceren; anders blijf je voor hem onzichtbaar, wat zijn stress onnodig verhoogt.

Belangrijk: niet aanraken.

Raak een AS-persoon nooit aan: niet zijn handen, schouder, hoofd of rug. Gebruik geen gebaren die typisch zijn voor allistische personen om hem complimenten te geven en leg hem niets op, noch verbaal noch lichamelijk. Vermijd lovende gebaren, want je kent zijn werkelijke niveau van intelligentie en begrip niet.

Veel video's over de ABA-methode tonen achtereenvolgens fouten zoals ongepaste aanrakingen, het opleggen van ideeën, lichamelijke dwang of druk op de armen.

Het gaat niet om het africhten van een hond (‘Dog Training’) en je verwent een AS-kind niet met snoepjes of industrieel junkfood. Dit kind is bijzonder gevoelig; je zou zijn stofwisseling kunnen verstoren. Er wordt zelfs een specifiek voedingspatroon aanbevolen.

Bron: Paige Layle

Sociale cognitie

Sommige personen krijgen om specifieke redenen toegang tot de ‘wereld van de AS-persoon’: ze worden dan waarneembaar voor het systeem, waarbij hun gezichtsuitdrukkingen en andere kenmerken worden geïdentificeerd, samengevoegd en opgeslagen.

Anderen slagen daar echter niet in: er is geen plaats, geen urgentie en geen reden om hen te integreren. Het gaat strikt genomen niet om een beperking, maar om een selectie van informatie die als prioritair wordt beschouwd. Het is ook een kwestie van intimiteit: de gegevens die een individu overbrengt kunnen zo intens en persoonlijk zijn dat er noch ruimte noch hulpbronnen zijn om ze te ontcijferen.

Hoeveel informatie kan één persoon voor de AS-persoon overbrengen? En hoeveel kan een hele groep dragen?

Een teveel aan informatie wordt een beperking: het is geen teken van cognitief disfunctioneren, maar van een beschermingsmechanisme.

De ziel en het zelf (de geest) drukken zich uit via de persoon en zijn ‘voertuig’: een lichaam van dierlijke oorsprong met een eigen autonomie. De zogenoemde ‘AS-interface’ is op haar beurt anders ontworpen en wordt anders aangestuurd, maar vanuit het standpunt van de ziel of de geest blijft de expressie dezelfde. Wanneer een interface verstoord of gewoon anders functioneert, betekent dat niet dat de ziel of de geest ontbreekt. Deze kwestie betreft zowel autistische als allistische personen, en hoe men deze interface ziet, verschilt naargelang het model van het autismespectrum.

Welzijn – integratie – harmonie

Integratie betekent elementen op een functionele manier samenbrengen om harmonie in ons leven te creëren. Het is een essentieel begrip, zowel in onze sociale interacties als in onze reflectie op onze innerlijke wereld.

Wie is Daniel Siegel?

Neuropsychiater en onderzoeker Daniel Siegel begon zijn loopbaan in de biochemie, voordat hij zijn avonden ging besteden aan een hulplijn voor suïcidale personen. Die ervaring liet hem zien dat extreme pijn en isolatie iemand ertoe kunnen brengen te overwegen een einde aan zijn leven te maken. Voor Siegel is dit kritieke punt het precieze tegenovergestelde van welzijn. Hij begreep dat de manier waarop we onze emoties reguleren een echt kantelpunt tussen leven en dood kan vormen.

Integratie en biochemie

In een cel orkestreren enzymen verschillende elementen om het evenwicht te bewaren dat nodig is voor groei, voortplanting, ontwikkeling en aanpassing. Ditzelfde principe van interactiviteit werkt in onze menselijke relaties: wanneer we ieders verschillen respecteren, ontstaan mededogen, vitaliteit en uiteindelijk een gevoel van welzijn. Men kan deze cellulaire harmonie vergelijken met de loop van een rivier waarvan beide oevers zich evenwijdig ontwikkelen: zonder integratie ontstaat chaos (een bekend model in de wiskunde).

Verbanden tussen trauma en rigiditeit

In de psychotherapie manifesteert trauma zich vaak als psychische rigiditeit of als een stortvloed van ongeordende beelden, emoties en gedachten. Op dezelfde manier illustreert bij bipolaire stoornissen de afwisseling tussen depressie en een manische fase het onvermogen om deze twee polen te reguleren en te integreren. Volgens de DSM-5 komen bijna alle psychiatrische stoornissen voort uit een dynamiek van chaos of rigiditeit.

De rol van integratie in welzijn

Dan rijst de vraag: is welzijn het resultaat van geslaagde integratie, en zijn psychische stoornissen het gevolg van een onvermogen tot integratie, dat tot chaos of rigiditeit leidt? Psychische stoornissen, of ze nu een genetische oorsprong hebben, met toxinen samenhangen of door verstoringen in de omgeving worden veroorzaakt (zonder direct trauma), zoals schizofrenie, bipolaire stoornis of autisme, zijn allemaal voorbeelden van slecht verbonden hersengebieden.

Neuroplasticiteit en verandering

Het goede nieuws is dat neuroplasticiteit laat zien dat we de hersenen een leven lang kunnen hervormen. Zo kunnen we bewust ‘stromen’ van energie en informatie creëren waar we onze aandacht op richten.

Door bijvoorbeeld de rechter- en linkerhersenhelft te onderscheiden en te verbinden, wekken we energie, creativiteit en vitaliteit op.

Mindfulness en creativiteit

Mindfulness is een vorm van meditatieve integratie die ons opent voor ‘mindsight’, oftewel innerlijk zien. Door deze beoefening te ontwikkelen, versterken we de neuronale verbindingen en laten we creativiteit ontstaan. Denk terug aan die momenten waarop je verstard, gesloten of in de greep van emotionele chaos was: hoeveel zou je leven veranderd zijn als je op die momenten bewust het idee van integratie had ingebracht?

Naar een opening van het hart

Leren leren betekent ook leren ideeën te integreren en barrières op te heffen die een open geest belemmeren. Ons hart, een ware fotonische centrale, voedt verandering en wekt nieuwe stromen van integratief denken en creatieve inspiratie op. Door onze welwillende intenties op een positief doel te richten, creëren we tastbare kanalen tussen het hart en de hersenen.

Conclusie

Door integratie als houding aan te nemen, zet je de hele wetenschap van de hersenen en het welzijn in voor je vitaliteit. Je maakt je bestaan niet alleen dynamischer: je stimuleert ook mededogen, vriendelijkheid en creativiteit om je heen. Dat is de essentie van het werk van Daniel Siegel gedurende de afgelopen vijftien jaar, hier verrijkt met de bijdragen van JP.

In de boeddhistische leringen van Yongey Mingyur Rimpoche vinden we een reeks meditatie- en ademhalingsoefeningen die bijzonder heilzaam zijn voor AS-personen.

Deze oefeningen helpen de hersenen in evenwicht te brengen op het niveau van de verdeling van neurotransmitters en endocriene klieren.

Dit betreft hoogsensitiviteit, autisme, dyslexie, dyspraxie, het syndroom van Gilles de la Tourette, bipolariteit en ADHD (aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit).

Jeffrey Schwartz, neuropsychiater aan UCLA, stelt: ‘U bent meer dan uw brein.’

Bij obsessieve-compulsieve stoornissen (OCS) draaien de hersencircuits in kringetjes: de prefrontale cortex, een echte ‘versnellingspook’, blijft verbonden met de structuur van onze gewoonten, die zich in het ‘gewoontecentrum’ bevindt. Automatisch gedrag, noodzakelijk voor ons functioneren, kan echter obsessief worden. De orbitofrontale cortex — de zetel van de besluitvorming — kan op zijn beurt blokkeren, als een vastgelopen mechanisme.

Een van de oplossingen bestaat uit therapeutische training om emoties en gedachten anders te interpreteren: deze obsessieve signalen herbenoemen en herkaderen, en vervolgens tegen jezelf zeggen: ‘Dit is niet nodig; het is een foutieve boodschap van mijn hersenen, ik kan die veranderen.’ Bij OCS volstaat gedragstherapie alleen niet: echte training is onmisbaar om opnieuw te leren je emoties, gedachten en gedrag te heroverwegen. Deze training ontleent veel aan methoden voor het trainen van dieren, maar we zijn meer dan alleen een brein: een dier kan niet verklaren: ‘Dit ben ik niet, ik ben niet deze gevoelens of deze gedachten.’ Juist op dat moment vinden we het aangrijpingspunt: we begrijpen het mechanisme en kunnen ervoor kiezen niet te reageren op de volgende gevoelens of gedachten.

De Wijze Pleitbezorger: je ware Zelf ontdekken

Een persoon kan niet worden gereduceerd tot alleen de mechanismen van zijn hersenen.

Het innerlijke zelf manifesteert zich als een welwillende vertellende stem die je door beproevingen leidt en je aandacht op het positieve richt.

De Wijze Pleitbezorger is de vrucht van het antwoord van Jeffrey Schwartz na veertig jaar onderzoek naar mindfulness. Hij treedt op als een onpartijdige toeschouwer: veel meer dan een eenvoudig geweten is hij een liefdevolle innerlijke gids, een intiem verhaal en het perspectief van een waarnemer.

Om je talloze moeilijkheden te overwinnen, moet de Wijze Pleitbezorger een relatie aangaan met je ware Zelf en ermee communiceren.

Disidentificatie en onthechting

Ik ben niet mijn lichaam, mijn emoties, mijn gedachten of mijn angsten. In de neurowetenschappen beoefent men vaak ‘zelfobservatie’ op een afstandelijke manier: door emotionele toestanden afzonderlijk te bekijken van de reacties die eruit voortkomen, lukt het de controle over de situatie terug te krijgen.

Het doel is niet een automaat te worden, maar je te bevrijden van bepaalde emoties, gedachten, lichamelijke gewaarwordingen of afhankelijkheden, zodat je er niet langer de slaaf van bent. Het gaat erom te breken met automatische en obsessieve reacties.

De AS-persoon neemt een intrinsiek onthechte en gedesidentificeerde houding aan: niets ligt vast, alles hangt af van wie we zijn en van de context waarin we ons bevinden. De AS-persoon steunt niet op een vaststaande identiteit en stelt impulsieve reacties meestal uit tot later.

Afstand nemen versterkt onze zelfbeheersing: we zijn niet langer overgeleverd aan onze impulsen en emoties en kunnen leren onze psyche te hanteren in plaats van er het slachtoffer van te blijven.

Daniel Siegel van de Universiteit van Californië in Los Angeles (UCLA) introduceerde het begrip ‘mindsight’ (letterlijk ‘zicht van de geest’), oftewel het vermogen om je eigen emoties en mentale processen helder waar te nemen. Hij bouwt het op rond drie principes: openheid, observatie en objectiviteit.

● Openheid: je innerlijke wereld ontvangen zoals die is, zonder haar te vervormen.

● Observatie: vanuit een onthecht perspectief onze vluchtige emotionele en mentale reacties vaststellen, zonder ons ermee te identificeren of toe te geven aan automatismen.

● Objectiviteit: beseffen dat onze gedachten en emoties ons niet definiëren.

Bij de autistische persoon (AS) functioneren bepaalde hersengebieden die betrokken zijn bij tijdbeheer, identiteitsvorming, ruimtelijke oriëntatie en communicatie anders dan bij een allistisch persoon. Anders dan het ‘integratiecentrum’ van allistische personen ontwikkelt de AS-persoon alternatieve manieren van verwerking.

Volgens Siegel wortelt ‘mindsight’ in de prefrontale cortex, op afstand van het limbische brein: het maakt rustige observatie mogelijk, vrij van impulsen en angst. Bij de AS-persoon kan deze vorm van ‘zicht van de geest’ op een trance lijken; ze manifesteert zich vaak in buitenzintuiglijke vaardigheden en grote intellectuele fijnzinnigheid.

Sommige onderzoekers, zoals Jeffrey Schwartz van UCLA, beschouwen innerlijke onthechting als een krachtig middel tot genezing: onze emotionele toestanden benoemen vermindert hun greep. Schwartz stelt een protocol in vier stappen voor:

1. Herbenoemen: elke emotionele of mentale toestand duidelijk identificeren en benoemen.

2. Herkaderen: afstand nemen door te bevestigen: ‘Dit ben ik niet, het zijn mijn hersenen die deze paniek veroorzaken.’

3. Heroriënteren: je aandacht bewust op een andere activiteit richten: sport, schrijven, muziek…

4. Herwaarderen: in gesprek gaan met je ‘innerlijke coach’ en een wijzer en ruimer perspectief op de situatie aannemen.

Deze methoden, beproefd in het dagelijks leven, maken onlosmakelijk deel uit van onze ervaring: door hun neurologische bijzonderheden moeten mensen met AS ze vaak toepassen om beter te functioneren en te overleven in een wereld die is afgestemd op allistische mensen.

Siegel en Schwartz zijn het eens over het belang van disidentificatie: je gedachten en emoties observeren zonder ermee samen te vallen, als eerste stap naar psychosynthese — dat wil zeggen de harmonieuze integratie van al onze aspecten. Als we ons identificeren met ziekte, pijn of leeftijd, beperken we onze mogelijkheden; door afstand te nemen ontdekken we dat we veel meer zijn dan de voorbijgaande toestanden van ons lichaam of onze geest, en dat welzijn, groei, werk en relaties nieuwe perspectieven krijgen.

Voor iemand met AS vraagt leren loslaten een bijzondere inspanning: een uitzonderlijk geheugen, vastgezette ideeën en specifieke waarnemingen maken de oefening langer en moeizamer. Diepgaand werk is nodig om onjuiste overtuigingen af te bouwen en innerlijke obstakels weg te nemen. Bij overweldigende angst bijvoorbeeld sluit identificatie met de angst ons op in een nauwe emotionele wereld: erkennen dat die angst niet bij ons hoort, dat ons Zelf onveranderlijk blijft, maakt het mogelijk de innerlijke ruimte terug te winnen die we nodig hebben om anders te leven dan als een lijdend lichaam.

Zorg ervoor dat de relatie met je kind met AS berust op oprechte liefde.

Een kind met AS moet niet alleen zijn innerlijke emoties hanteren, maar ook de emoties die samenhangen met zijn omgeving — de relaties met vader en moeder, broers en zussen, enzovoort. Zorg dat jullie band gebaseerd is op oprechte genegenheid, niet op overweldigende emoties. Neem enige afstand in je reacties: dat is fundamenteel voor je kind én voor jezelf, want veel moeilijke relaties met een kind met AS ontstaan door emotionele overspoeling en leiden uiteindelijk tot een breuk.

Volgens mij heeft Freud de moeder-kinddynamiek bij autisme verkeerd geïnterpreteerd. Op energetisch vlak kan de moeder meer overweldigend overkomen: ze is vaak sterk verbonden met en gevoelig voor de emoties van het kind met AS. Maar woede en frustratie, die intenser worden waargenomen, brengen onvermijdelijk een verdedigingssysteem op gang.

Bevrijd je van traditionele patronen van ouderschap en word liever een begeleider of begeleidster; dat doet niets af aan de liefde voor je kind. Zelf beschouw ik alle kinderen ter wereld als mijn kinderen: ik voel me verantwoordelijk voor hun welzijn, ook al zijn mijn mogelijkheden om hen te ondersteunen beperkt.

Enkele overwegingen, geïnspireerd door de Italiaanse psychotherapeut Piero Ferrucci, over onze overweldigende verlangens.

Onthechting — en vooral onthechting van onze verlangens — wordt in veel spirituele tradities aanbevolen. Toch is een verlangen verdringen of onderdrukken vrijwel onmogelijk: verlangen is een intrinsieke kracht die zich niet laat verslaan. Het is zelfs een teken van vitaliteit wanneer onze verlangens zich krachtig laten gelden. Maar ze kunnen snel buitensporig worden, ons onverwacht overspoelen en ons tot uitersten drijven.

We raken dan verstrikt in een roes: hongerig naar bevrediging, onrustig, ongeduldig en vaak wanhopig in een wereld waarin onze behoeften soms louter denkbeeldig zijn. We kunnen deze impulsen niet uitroeien, maar wel afstand nemen: door onze verlangens helder te observeren, verliezen ze een deel van hun greep. Zo leren we onderscheid maken tussen een voorbijgaand verlangen en een werkelijke noodzaak.

Van jongs af aan grenzen stellen.

Het is cruciaal om van jongs af aan grenzen te stellen, want zodra ongewenst gedrag is ingesleten, is het te laat om het nog diepgaand te veranderen. Iemand met ‘AS’ vertoont soms grenzeloos gedrag en heeft zijn ouders echt nodig als voorbeeld: de regels moeten expliciet worden gemaakt en er moet worden uitgelegd hoe ze toe te passen. Al vanaf de kindertijd moeten deze kaders duidelijk worden neergezet, anders raken verkeerde gewoonten verankerd en worden ze nagebootst.

Er zijn ook sprekende voorbeelden van invloedrijke AS-persoonlijkheden zonder voldoende grenzen: Elon Musk mengt zich in de wereldpolitiek en verkiezingen; Mark Zuckerberg (Meta) krijgt regelmatig kritiek vanwege misbruik van persoonsgegevens en op neurowetenschap gebaseerde beïnvloedingstechnieken op sociale netwerken. Bill Gates (Microsoft) wordt ervan beschuldigd zich ideeën toe te eigenen, bedrijfsspionage te gebruiken en een verpletterende commerciële strategie te hanteren. Op hun eigen terreinen hebben hun verlangens naar macht en winst vaak schadelijke gevolgen voor de samenleving gehad.

Deze voorbeelden tonen een gebrek aan bewustzijn van de gevolgen van bepaalde handelingen. In een tijd waarin men al zijn verlangens vervuld wil zien, liefst zonder uitstel, ontbreekt vaak de nodige afstand en wordt morele blindheid zichtbaar.

Vrijheid en AS

Om vrijheid te bereiken, moeten we ons eerst bewust worden van onze gevangenis. We verlangen allemaal naar vrijheid, ongeacht onze leeftijd. Iemand met AS, een onafhankelijke denker, vecht voortdurend voor zijn vrijheid. Die wordt vaak belemmerd door zowel lichamelijke als psychosociale obstakels. De muur van angst is immens, de onverenigbaarheid met de samenleving overweldigend, en de fysiologische uitdagingen vragen op ieder moment discipline.

Dit zijn enkele belemmeringen van vrijheid. De beste manier om ons ervan te bevrijden, is eerst onze innerlijke gevangenis voor ons te zien: ons één voor één losmaken van de emotionele tralies, angsten en sociale vooroordelen. Ons bewust worden van deze ketens, onze wil inzetten om ons geleidelijk te bevrijden, ons verankeren in ons centrum van welzijn en innerlijke rust, ons identificeren met onze ziel… dat is de weg om één te worden met onszelf en onze eigen kerker te verlaten.

Onze ideeën maken onlosmakelijk deel uit van onze identiteit. Als ik me volledig identificeer met mijn overtuigingen, zal ik voortdurend vrezen dat iemand bewijst dat ze onjuist of tegenstrijdig zijn, en eindeloos in discussie gaan met iedereen die ze ter discussie stelt. Zelfs als mijn ideeën achterhaald, onvolledig of door de feiten tegengesproken zijn, zal ik eraan vasthouden en ze blijven verdedigen — want mijn verbondenheid met de groep, of zelfs mijn bestaan, hangt ervan af!

Voor iemand met AS ligt dat anders: hij of zij verdedigt ideeën met passie, maar verwart ze niet met de eigen identiteit. Afstand nemen van onze gedachten kan enorm helpen. Als we ons voor 100% identificeren met onze overtuigingen, dreigen die te verstarren. Vooropgezette ideeën en oude denkgewoonten loslaten kan daarentegen onze verbeelding stimuleren en onze horizon verbreden. Kunnen disidentificeren verruimt onze blik, maakt ons vrijer en dynamischer, en bevrijdt ons van de tirannie van één enkele manier van denken.

Zo keren we terug naar het draaipunt van ons wezen, dat onveranderlijke deel in ieder van ons: het ‘ik’, aanwezig gedurende ons hele leven. Of het nu gaat om vreugde of verdriet, jeugd of ouderdom, succes of mislukking: datzelfde ‘ik’ blijft bestaan. Deze vitale kern ontdekken is essentieel, want daar ligt onze innerlijke kracht.

In tegenstelling tot een allistisch persoon heeft iemand met AS geen vaste identiteit, maar hij of zij kan wel dit centrum van innerlijke kracht vinden. Hij probeert niet aan de buitenkant een sterke identiteit op te bouwen, behalve misschien als hij graag als acteur of actrice optreedt — en er zijn uitstekende acteurs met AS.

Er is niets mis mee om alles wat het leven biedt intens te beleven, zolang we ons ervan bewust blijven dat er meer bestaat. Vind je centrum! Dat centrum is ook de beste remedie tegen stress.

We kunnen stress op twee manieren beïnvloeden:

1. Van binnenuit: als ik gespannen ben, leer ik me ontspannen; als ik buiten adem ben, leer ik diep ademhalen; als mijn gedachten me kwellen, vervang ik ze door rustgevende gedachten.

2. Door afstand te nemen: ik zie dat ik niet mijn stress ben en keer terug naar dat deel van mij waar vrede heerst.

Het ‘centrum’ is die plek van rust, ver van angsten en onrust. Op zondag beoefenen we disidentificatie — maar niet iemand met AS! Voor hem is iedere dag een zoektocht naar eenheid met het Zelf en de Ziel, vanuit een oprecht verlangen van het hart. Iemand met AS neemt geen vrij: op ieder moment jaagt hij harmonie en welzijn na.

Waarom heeft iemand met AS moeite om zijn emoties en gedachten te hanteren? Omdat zijn prefrontale cortex — die grote beheerder van informatie — zich langzamer ontwikkelt en meer tijd en stimulering dan gemiddeld nodig heeft om te rijpen.

Hier komen sommige ouders in beeld, geleid door echte ‘intelligente liefde’: vanaf de vroege kindertijd begeleiden zij hun kind actief. Deze persoonlijke investering — het opofferen van tijd en energie, prioriteit geven en de intentie om het goed te doen — werpt duizendvoudig vruchten af.

Deze begeleiding neemt verschillende vormen aan:

● Verbinding: ingaan op de uitnodiging van het kind en zijn wereld betreden;

● Stimulering: mogelijkheden aanbieden zonder ze op te leggen;

● Zintuiglijke ontplooiing: het kind laten kennismaken met muziek, zang en klankspelletjes.

Leren werken met ‘het brein in de hand’ helpt ons onze reacties beter te reguleren en afstand te nemen van de overweldigende processen van onze geest. Interpersoonlijke neurobiologie omvat alle wetenschappen van hersenen en lichaam: ze herinnert ons eraan dat technologie een hulpmiddel in onze dienst moet blijven, en niet andersom. Het zijn vooral relaties die onze groei stimuleren en het leren bevorderen!

De hersenstam, een oude structuur die al in de baarmoeder gevormd is, houdt ons wakker en alert; hij zet verdedigingsreacties in gang — vechten, vluchten, bevriezen — of soms een totale instorting, zoals vaak gebeurt bij mensen die overbelast raken.

Het limbische gebied, eveneens al vóór de geboorte aanwezig, werkt samen met de hersenstam om onze emoties op te wekken en herinneringen vast te leggen. Het stelt ons ook in staat verbondenheid met anderen te voelen.

De cortex ontwikkelt zich daarentegen door onze ervaringen. Het achterste deel brengt de buitenwereld in kaart, terwijl de frontale cortex reflectie en besluitvorming mogelijk maakt. De onderzijde van deze cortex is betrokken bij het hanteren en oproepen van onze emoties. Daar ontstaat zelfbewustzijn: het vermogen onze gedachten en gevoelens te observeren en de informatiestroom in onszelf bij te sturen, inclusief de manier waarop we communiceren.

In het hart van de prefrontale cortex, vlak naast het limbische gebied en rechtstreeks verbonden met de hersenstam, verwerkt het centrale deel emotionele informatie heel snel. Hier zien we hoe dicht de drie grote systemen anatomisch bij elkaar liggen: cortex, limbisch systeem en hersenstam — vandaar het beeld van het brein in de hand.

De frontale cortex kan zelfs de emoties van anderen waarnemen: blozen is daar een voorbeeld van. Dit vermogen is een van de sleutels tot relaties. Bij een autismespectrumstoornis gaat het niet zozeer om het opmerken van informatie als wel om het verwerken ervan binnen een bepaalde context. Het is mogelijk dat autistische mensen een veelheid aan signalen waarnemen, maar moeite hebben om ze te ordenen en te interpreteren.

Onze relaties met anderen

Het frontale deel van de hersenen integreert informatie uit ons hart, uit iedere hoek van ons lichaam en uit de hersenen zelf, en voegt daar informatie uit onze interacties aan toe. Wanneer je denkt aan een persoon of aan de kwaliteit van jullie relatie — communicatie, aandacht, verbondenheid — spreek je aan wat de ‘integratieve relatie’ wordt genoemd.

Aandachtige, verbonden relaties onderhouden versterkt de ‘integratieve vezels’ van je hersenen: de neurale verbindingen die je veerkrachtiger maken bij tegenslag. Deze integratieve stimulering stelt je in staat te denken aan het algemeen belang — ook aan de toekomst van de planeet — je intuïtie te ontwikkelen, je verleden, heden en toekomst te plaatsen en je met anderen te verbinden.

Dit alles ontstaat door innerlijke reflectie te ontwikkelen en te leren onze emoties op te roepen en te hanteren. Ondersteunende relaties, zoals die van ouders en leerkrachten, spelen een doorslaggevende rol in deze ontwikkeling; ze maken reflectie, relatie en veerkracht (resilience) — de drie ‘R’en — tot de fundamenten van een frontale cortex die voortdurend actief is en volop rijpt, ook bij het kind.

Ouders zijn bovenal de eerste opvoeders van hun kinderen: het duurt drie tot vier jaar voordat de circuits voor vriendelijkheid en welwillendheid stevig verankerd zijn. In de wetenschap beschikken we nog niet over een operationele definitie van de geest; daarom is het essentieel om je relatie met je kind te gebruiken om zijn geest te herkaderen en te versterken, zodat hij zich harmonieus aan zijn omgeving kan aanpassen.

Begrijpen hoe de hersenen werken, maakt het mogelijk ze te veranderen: je bent niet je hersenen, je bent zoveel meer! Een sterke band opbouwen met je kind is verreweg het belangrijkste onderdeel van ouderschap. Leer eerst verbinding te maken; pas wanneer die band er is, kunnen jullie samen redeneren.

De geest is niet te herleiden tot hersenactiviteit: dankzij je intentie kun je je culturele ontwikkeling stimuleren. Mindfulness is een methode voor neurale integratie; de relaties tussen geest en hersenen worden stap voor stap opgebouwd.

Wat is zelfregulatie? Het is het vermogen om gevoelens, gedachten en emoties hanteerbaar te maken. Reflectie, relatie en veerkracht vormen de basis van sociale intelligentie. Kinderen kunnen leren hun emoties te benoemen om ze beter te beheersen: dat vermogen helpt hen vervolgens anderen te begrijpen.

Door eerst welwillendheid en mededogen te ontwikkelen voor zichzelf, leggen ze de basis om die ook tegenover anderen te tonen. Als we anderen helpen, maken we dopamine aan en voelen we vreugde: wil je gelukkiger zijn, denk dan aan anderen.

Wanneer je kind innerlijke onrust doormaakt en emoties en gedachten rondtollen, verval dan niet in autoritair gedrag door te bevelen dat het ‘stil moet zijn’ of ‘moet stoppen met schreeuwen’. Probeer niet meteen te redeneren; kies eerst voor zorgzaam contact: leg je hand, zichtbaar, op zijn arm of schouder, met de oprechte bedoeling hem gerust te stellen. Zodra hij tot rust is gekomen, kunnen jullie praten en samen redeneren.

Respecteer daarbij altijd zijn ruimte: raak een kind nooit aan zonder daartoe te zijn uitgenodigd. Jouw rol is dit kind te begeleiden bij het structureren en begrijpen van zijn wereld, in een sfeer van openheid en rust. Zodra deze benadering je tweede natuur is geworden, heb je ruimschoots een medaille verdiend!

Een eenvoudige ademhalingsoefening

Ga comfortabel zitten, sluit je ogen en adem diep in door je neus, zonder te forceren. Als je gedachten afdwalen, breng je aandacht dan zachtjes terug naar je ademhaling. Wees je volledig bewust van iedere in- en uitademing. ‘In het dagelijks leven is welzijn maar een paar ademhalingen verwijderd!’

Ergotherapie en zintuiglijke stimulering

Ergotherapie richt zich op het aanspreken en reguleren van de verschillende zintuigen om een passende verwerking in de hersenen te bevorderen. Gedurende de dag worden ‘zintuiglijke programma’s’ aangeboden om:

● Je gevoeliger of minder gevoelig te maken voor geluiden en texturen

● Je reacties op verschillende situaties in evenwicht te brengen

● Je ademhaling te beheersen en je fijne motoriek te verfijnen

● Je geleidelijk aan auditieve prikkels te laten wennen. Het doel is zelfstandiger te worden en de intense reacties op verstorende indrukken beter te hanteren.

Muziektherapie

Muziektherapie gebruikt muziek om emoties te uiten en te verkennen. Je raakt vertrouwd met:

● Ritmes

● Klankkleuren en geluiden

● Melodieën, om je emotionele taal en je vermogen om via klank te communiceren te ontwikkelen.

Diëtetiek

Om de bloedsuiker in balans te brengen en het welzijn te bevorderen:

● Verminder tarwe, geraffineerde koolhydraten en caseïne

● Beperk fruit aan het einde van de dag, en lactose

● Geef de voorkeur aan groenten (liefst biologisch) en hoogwaardige eiwitten

● Vermijd snoep en industrieel bereide voedingsmiddelen

● Bereid je maaltijden zo mogelijk zelf. Een evenwichtige ‘voedingsdriehoek’ van groenten – eiwitten – zetmeelrijke producten is een vereenvoudigde manier om grip te houden op je voeding (zie het hoofdstuk ‘Voedingsproblemen’ voor meer informatie).

Logopedie

Met logopedie kun je werken aan:

● Uitspraak en articulatie

● Klankproductie

● Verbale uitdrukking en communicatie

Een benadering via primitieve reflexen

Primitieve reflexen zijn automatische bewegingen die al in de baarmoeder aanwezig zijn en nog maanden na de geboorte actief blijven. Ze ontwikkelen zich in drie fasen:

1. Ontstaan

2. Activering

3. Integratie

Als deze ontwikkeling wordt verstoord, kan dat leiden tot houdings-, leer- of gedragsproblemen. Met specifieke technieken kunnen deze reflexen tegenwoordig worden gestimuleerd of geïntegreerd, wat bijdraagt aan het opnieuw in balans brengen van de hersenen, de opbouw van neurale verbindingen en het herstel van de hersenmatrix.

Fragment van de website van Caroline Llonch, gecertificeerd IMP-begeleider en opgeleid in RMT (Rhythmic Movement Training).

Brain Gym® — letterlijk ‘hersengymnastiek’ — bestaat uit 26 eenvoudige, precieze en speelse basisbewegingen, bedoeld om leren en presteren op alle gebieden te optimaliseren. Dit programma komt voort uit de educatieve kinesiologie® en steunt op het nauwe verband tussen lichaamsbewegingen en hersenfuncties die betrokken zijn bij neuroontwikkeling, leren en waarneming. Door beweging te combineren met luisteren naar het lichaam, biedt het iedereen de mogelijkheid zijn potentieel te verkennen en volledig te ontwikkelen.

— Fragment van de website van Caroline Llonch, gecertificeerd begeleider in educatieve kinesiologie® en Brain Gym®-instructeur

Innerlijke rust hervinden

Om tot rust te komen, je zenuwstelsel te ontlasten en je batterijen op te laden, zijn verschillende benaderingen mogelijk: meditatie, yoga, mindfulness, lichaamsbeweging, muziek. Kunstzinnige expressie — of het nu beeldende kunst, tekenen of muziek maken is — bevordert een weldadig alleen-zijn in je eigen bubbel, net als aandachtig luisteren naar een melodie. Videogames bieden weliswaar tijdelijk een toevluchtsoord, maar kunnen op de lange termijn afhankelijkheid en averechts werkende resultaten veroorzaken. Het ene (kunst) blijkt dus opbouwend, terwijl het andere (videoschermen) eerder destructief en verslavend werkt.

Sport, wandelen, dansen en zingen blijven essentiële pijlers om spanning los te laten. Een paar yoga- of tai-chi-oefeningen zijn soms genoeg om een dag te veranderen: leren de zenuwen te ontladen, de batterijen op te laden en de geest te verlichten van overmatige indrukken, om je beter aan verschillende momenten en situaties aan te passen.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

Wanneer een autistisch persoon zich in zijn integriteit bedreigd voelt en niet in staat is een situatie aan te kunnen, kan een extreme paniekreactie ontstaan, of zelfs een algeheel disfunctioneren van het lichaam (catastrofereactie). CGT maakt het mogelijk onaangepaste denk- en reactiepatronen te analyseren en vervolgens nieuwe mentale en gedragsstrategieën te leren om crises beter te hanteren.

Hier volgt een voorstel voor een herschrijving in verzorgd Frans, met behoud van de betekenis van de tekst:

Trefwoorden in de wereld van het autismespectrum:

● verwerkingssnelheid en herkenning van emoties

● aanknopingspunten voor communicatie

● sociale interferentie

● empathie

● lezen en begrijpen van non-verbale lichaams- en gezichtstaal

● ‘voorboodschappen’ en ‘voorafgaande definiëring’ van beschikbare informatie

● verbale boodschappen die onder de radar blijven

● omgaan met expressie

● disfunctionele cognitie en begrip

● taalkundige flexibiliteit die nodig is om aan sociale eisen te voldoen

● verwachtingen

● emotieregulatie

● beheersing van innerlijke waarnemingen

Allistisch denken en de organisatie van het schoolsysteem liggen vaak aan de basis van crises.

‘Ik leg je mijn wil op, zodat je precies wordt wat ik wens.’

Een opgelegd kader veroorzaakt crises, spanning, uitputting en depressie. Een vrij gekozen activiteit wekt daarentegen aandacht en zin op, moedigt de actieve betrokkenheid van het kind aan, biedt onmiddellijke feedback (waardoor voortdurende bijsturing mogelijk is) en leidt door herhaling tot werkelijk leren.

Cognitieve wetenschap volgens Céline Alvarez

De vier hefbomen voor leren en de ontwikkeling van het kind (ook het kind met ‘AS’)

1. Aandacht

Het is vooral de wens om de aandacht op een taak te richten die het leerproces op gang brengt.

2. Actieve betrokkenheid

De zin om concreet mee te doen stelt het kind in staat de aangeboden uitdaging rechtstreeks aan te gaan.

3. Onmiddellijke feedback

Bij elke handeling doet het brein een voorspelling; als die afwijkt van de waargenomen werkelijkheid, ontstaat een foutsignaal dat meteen wordt gecorrigeerd. Deze opeenvolging van hypothesen, ontdekte fouten en correcties vormt het mechanisme van het leren zelf.

4. Consolidatie

Zodra het kind aandachtig en betrokken is en feedback heeft gekregen, moet het de oefening herhalen om het geleerde te verankeren en bewegingen te automatiseren. Automatismen verminderen de cognitieve belasting en de bewuste inspanning.

Opmerking JP: bij het autistische kind zijn automatismen weinig ontwikkeld, en de voortdurende inzet van zijn mentale hulpbronnen kan erg vermoeiend zijn.

De niet-opgelegde activiteit

Het kind vrij zijn activiteit laten kiezen leidt vanzelf tot herhaling, consolidatie en vooruitgang.

De zelfstandigheid van het ‘hoogbegaafde’ kind

Hoogbegaafde kinderen, die vaak in hun handelingsvrijheid worden aangemoedigd, profiteren van een nog snellere ontwikkeling.

Belangrijkste doel

De executieve vaardigheden en de zelfstandigheid van het kind ontwikkelen.

Lichamelijke en neurale cycli begrijpen, evenals de stofwisseling en de gevolgen van een verstoring van het evenwicht bij een autistisch kind, is als het observeren van de bewegingen van de zon, sterren, planeten, maan en getijden: het vraagt tijd en een lange observatieperiode.

Het autistische kind zoekt eerst innerlijk evenwicht voordat het sociaal reageert. Het verwerkt elk stukje informatie afzonderlijk, zonder automatismen: iedere gebeurtenis, gewaarwording en elk gegeven vraagt nieuwe neurale verbindingen om in een context te worden geplaatst. Eerst de informatie verwerken, daarna passend reageren.

Zijn manier van functioneren is anders: eerder visueel, spreekt het een eigen taal. Het heeft geen zin het te willen ‘normaliseren’: ieder gebaar heeft betekenis. Allistische (neurotypische) mensen beschouwen hun brein als de norm en elke afwijking als een probleem, terwijl een autistisch persoon zijn atypische functioneren ziet als zijn manier van zijn.

Bij de verwerking van informatie uit de omgeving zien we vaak:

● Grote stiptheid bij de autistische persoon, terwijl de allistische persoon meer ‘met de stroom meegaat’.

● Een visuele voorkeur: het onzichtbare ontgaat hem vaak.

● Moeite met het in realtime verwerken van informatie en met het hanteren van emoties.

● Problemen met neurale, cognitieve en psychologische synchronisatie, die zich kunnen uiten in over- of onderverbinding van de hersenen.

Terwijl het allistische brein deze processen automatisch regelt, moet het autistische kind de ontvangst en verwerking van elk gegeven bijna handmatig ‘besturen’. Neuroontwikkeling is juist dit leren verwerken en ordenen van informatie, waardoor de verwerkingstijd geleidelijk afneemt.

Emotionele triggers zijn vaak anders dan bij neurotypische mensen, en de autistische persoon kan snel in een ‘overlevingsstand’ terechtkomen, met het risico op uitputting. Zijn ‘autistische bubbel’ is geen vorm van emotionele terugtrekking of sociaal isolement, maar de tijd die nodig is om ontvangen informatie te verwerken: als die te talrijk of ingewikkeld wordt, is het alsof de stroom uitvalt.

Neuroontwikkelingsgerichte begeleiding wil hem leren toekomstige situaties en informatie te voorzien en te hanteren. Zelfs een eenvoudig label kan zijn concentratie en verwerking verstoren.

Voor de zintuiglijke verwerking:

● Iedere prikkel moet zichtbaar zijn om de informatieverwerking te vergemakkelijken. Het brein maakt eerst visueel contact met de gebeurtenis voordat het het bijbehorende gevoel ervaart.

● Het autistische kind houdt vaak een voorwerp vast om zich beter in de ruimte te oriënteren: dat voorwerp wordt onmisbaar voor het evenwicht van zijn hersenen. ‘Laat het alstublieft bij hem!’

Tot slot zijn zogenoemde ‘autistische’ bewegingen een manier om een innerlijke verstoring van het evenwicht te corrigeren met prikkels van buitenaf. Door die prikkels te begrijpen en bij te sturen, kunnen we overmatige bewegingen beperken en het kind meer welzijn bieden.

De angstige persoonlijkheid

Angst is een van de belangrijkste dimensies van het spectrum van ‘AS’-stoornissen. Daarom lijkt het mij essentieel te steunen op het werk van degenen die doeltreffende oplossingen hebben aangereikt om dit onbehagen te verlichten. Mensen binnen het AS-spectrum voelen vaak diepe angst, soms verborgen voor anderen… en zelfs voor zichzelf. Deze innerlijke spanning kan zich ook uiten in psychosomatische klachten: astma-aanvallen, chronische darm- of maagpijn, enzovoort.

Wanneer we onze angsten stap voor stap onder ogen zien, groeien ons vertrouwen en onze moed. We ‘genezen’ angst niet in strikte zin, maar leren haar te temmen om ondanks haar verder te gaan.

Waarom ontstaat angst en waar komt zij vandaan?

● Beschermende functie

Angst bereidt ons voor om op gevaar te reageren.

● Cognitieve en fysiologische wortels

1. Mentaal: onze geest loopt vooruit op de toekomst, bedenkt negatieve scenario’s en raakt in een lus.

2. Lichamelijk: we maken hormonen aan (adrenaline, cortisol) die onze aandacht alert houden, soms ten koste van ons welzijn.

De rol van adrenaline

Bij stress maakt het lichaam adrenaline vrij om ons sneller te laten reageren, met ‘alles-of-niets’-denken. Deze binaire blik (gevaar = ja of nee) kan angst versterken: óf alles is goed, óf alles is verkeerd. Zo kunnen we ten onrechte denken dat ‘die mensen me uitlachen’ zodra een blik net iets te lang blijft hangen.

De rol van cortisol

Cortisol verhindert op zijn beurt dat we ontspannen en slapen, en houdt ons in een toestand van verhoogde waakzaamheid.

Hoe ontstaat de angstlus?

1. Een eerste gedachte (bezorgdheid, vooruitlopen op een probleem)

2. Andere gedachten volgen om het gevaar in te schatten

3. Het piekeren begint: we draaien in kringetjes in ons hoofd

4. Het emotionele klimaat wordt zwaarder, de angst groeit

Deze negatieve gedachten kunnen ons verlammen: we maken ons niet alleen zorgen over wat er zou kunnen gebeuren, maar lopen ook vooruit op wat anderen over ons zouden kunnen denken.

Welke wegen kunnen helpen om ons ervan te bevrijden?

● Een zeker sociaal ongemak accepteren

Om uit de ‘gevangenis’ van angst te komen, moeten we ons soms losmaken van het oordeel van anderen. Jezelf durven zijn, ook als dat ongemakkelijk is, geeft echte vleugjes vrijheid.

● Mediteren

Door ons terug te brengen naar het huidige moment vertraagt meditatie de stroom van toekomstgerichte gedachten.

● Een brede benadering kiezen

○ Ontspanningsoefeningen en ademhalingstechnieken (fysiologisch)

○ Cognitieve therapieën om irrationele gedachten te herkennen en te ontkrachten (psychologisch)

○ Inzicht in de hersenmechanismen van angst (neurowetenschappelijk)

‘Angst is ons natuurlijke vermogen om toekomstige gevolgen te voorzien, zodat we ons kunnen aanpassen en beschermen.’

Enkele sleutels tot begrip

● Het egocentrisme van angst

Ze ontleent haar kracht aan onze onzekerheden en ons identiteitsgevoel.

● Onverdraagzaamheid tegenover onzekerheid

Hoe minder we het onverwachte willen accepteren, hoe meer de angst toeneemt.

Referenties en verdere lectuur

● Dr K. (Alok Kanojia), Boston, juni 2021

● Tyrer, P. (1999). Angst: een multidisciplinaire beschouwing.

● Krugers H.J., Karst H. & Joëls M. (2012). ‘Interacties tussen noradrenaline en corticosteroïden in de hersenen: van elektrische activiteit tot cognitieve prestaties’.

Gedachtelussen

Gedachtelussen, of mentaal piekeren, zijn onproductieve aaneenschakelingen van ideeën. Onze hersenen denken graag en onze geest wil nooit stoppen, ook niet als we er uiteindelijk door gekweld worden. Waarom voelt dat als mentale marteling? Omdat de geest actief wil blijven: hij ontvlucht verveling koste wat kost en voedt zich met deze herhaalde gedachten. Angst, die ons voor gevaar zou moeten waarschuwen, wordt dan extra brandstof voor rampscenario’s die nooit plaatsvinden. Hoe meer we proberen deze lussen te stoppen, hoe sterker we ze maken. Alleen bewustwording van dit mechanisme, gevolgd door een moment van rust zonder strijd, kan de spiraal uiteindelijk doorbreken. Want dit gepieker draait steeds om dezelfde onzekerheden: door deze terugkerende thema’s te herkennen, verminderen we geleidelijk hun greep.

De geest terugbrengen naar het heden

Angst ontstaat vaak doordat we ons verplaatsen in een toekomst die als bedreigend wordt ervaren. Ons ‘angstige ik’ stapelt trauma’s uit het verleden op en verwacht een vijandige wereld. Iedereen draagt littekens en onzekerheden met zich mee die eerst erkend moeten worden om ze te kunnen verwerken.

Om uit het ego te stappen en terug te keren naar een rustiger ‘zelf’, kunnen we inspiratie putten uit het begrip **ahaṃkāra*¹: het duidt het ego aan, dat gevoel van individualiteit dat verbonden is met onze angsten en trots.

¹ Ahaṃkāra (Sanskriet, अहंकार): het begrip van het ego als obstakel voor innerlijke vrijheid.

De afdrukken van het verleden: samskara’s²

Elke ervaring laat onverwerkte emotionele sporen achter in ons onbewuste, samskara’s genoemd. Wanneer ze opnieuw ontwaken, veroorzaken ze lijden en angst in het heden.

² Saṃskāra: in de Yoga Sūtra’s van Patañjali zijn dit de subtiele mentale afdrukken van onze vroegere handelingen, die onze gedachten (vṛtti’s) bepalen.

De angststoornis begrijpen

● Angst = onzekerheid + gebrek aan vertrouwen

● Psychiatrische criteria: er is sprake van een angststoornis wanneer angst

○ je verhindert bepaalde activiteiten uit te voeren,

○ je ertoe brengt situaties uit angst te vermijden,

○ je persoonlijke leven, werk of school belemmert,

○ zich lichamelijk uit (hartkloppingen, spierspanning, misselijkheid, paniekaanvallen, gedachtelussen).

Wanneer deze symptomen je dagelijks leven en gezondheid aanzienlijk verstoren, wordt de angst ‘klinisch’ en is begeleiding of behandeling gerechtvaardigd.

Oorsprong en vormen van angst

● Temperament en leren: sommige mensen zijn van nature angstiger, en een angstwekkende gezins- of sociale omgeving kan die neiging versterken.

● Trauma’s: het verlies van een dierbare, publieke vernedering of een andere ingrijpende gebeurtenis kan een blijvende afdruk achterlaten.

● Sociale angst: die sluipt geleidelijk binnen en tast op de lange termijn het zelfvertrouwen aan.

De paniekaanval

Een paniekaanval is een korte maar intense angstperiode, gekenmerkt door:

● hevig zweten (vooral in de handpalmen),

● een gevoel van misselijkheid of een brok in de keel,

● een snel oplopende hartslag,

● een verlammende angst.

Verlichting vinden door te ademen

Tijdens een aanval kunnen enkele eenvoudige oefeningen voldoende zijn om de angstspiraal te doorbreken:

● Buikademhaling: adem langzaam in door de neus en laat de buik uitzetten, adem vervolgens rustig uit door de mond.

● Tellen: adem vier tellen in, houd de adem twee tellen vast en adem zes tellen uit.

● Verankering in het moment: concentreer u op de gewaarwordingen (de lucht die in- en uitstroomt, het contact van uw voeten met de grond).

Met oefening helpen deze technieken de geest terug te brengen naar het heden en de rust te hervinden.

—---------

Oplossingen en behandelingen voor angst

1. Voedingsgerichte benaderingen

Bepaalde aanpassingen in de voeding kunnen een betere harmonie in de spijsvertering bevorderen en helpen de biochemie van uw lichaam en geest weer in evenwicht te brengen.

2. Medicijnen

● Selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s)

○ Brengen geleidelijk nieuwe evenwichten in de cellen tot stand

○ Hebben doorgaans 4 tot 8 weken nodig om hun volledige werking te bereiken

○ Worden voor meerdere weken of maanden voorgeschreven

○ Behandelen niet de diepere oorzaak van angst, maar kunnen de stemming stabiliseren

○ Let op wisselwerkingen: met name met alcohol en bepaalde andere psychofarmaca (risico op complicaties)

○ Bij ernstige angst maken zij tijdelijk een terugkeer naar een meer ‘normaal’ mentaal functioneren mogelijk

● Benzodiazepinen

○ Werken zeer snel, binnen enkele uren

○ Een effect vergelijkbaar met een kleine dosis alcohol: kalmerend maar kortdurend

○ Sterk verslavend potentieel: de symptomen keren terug zodra het medicijn uit het lichaam verdwijnt, wat aanzet tot het verhogen van de dosis

○ Alleen nuttig voor het opvangen van acute aanvallen of noodsituaties

Opmerking: geen van deze medicamenteuze behandelingen lost op zichzelf de wortels van angst op. Ze moeten onder medisch toezicht worden gebruikt, in het bijzonder om gevaarlijke wisselwerkingen te voorkomen (bijvoorbeeld SSRI’s + alcohol).

3. Psychotherapieën en meditatie

● Psychotherapie

○ Vraagt tijd en doorzettingsvermogen

○ De eerste effecten verschijnen vaak na 8 weken regelmatig werk

○ Persoonlijke inzet is essentieel: motivatie ontstaat vaak uit het verlangen om uit een impasse te komen

● Meditatie

○ Om effectief te zijn, moet zij serieus en voortdurend worden beoefend

○ Duidelijke voordelen worden doorgaans merkbaar na 8 weken dagelijkse beoefening

4. Gecombineerde strategie

Het gebruik van medicatie (SSRI’s of benzodiazepinen, afhankelijk van de situatie) gedurende 4 tot 8 weken kan ‘ademruimte’ bieden:

● Snelle verlichting van angst of acute symptomen

● De nodige tijd om duurzamere gewoonten op te bouwen (psychotherapie, meditatie, aanpassingen in de voeding)

Sommige mensen, bij wie de hersen- en lichaamsfuncties kwetsbaarder zijn, zullen langdurige medicatie nodig hebben. Het doel blijft de persoon geleidelijk van het lijden te bevrijden, hem uit het trauma te begeleiden en een duurzaam evenwicht te herstellen.

Laten we ons nu richten op psychotherapie. Er worden drie grote benaderingen onderscheiden:

1. Psychodynamische therapie

Dit is de klassieke vorm van gesprekstherapie. De therapeut luistert vooral en grijpt weinig in. Het doel is uw verleden en persoonlijke geschiedenis te onderzoeken. Dit langdurige werk geeft toegang tot diepere aspecten van uw persoonlijkheid. Omdat deze benadering op veel theorieën berust, blijft zij complex om te onderzoeken en kan zij nogal vaag overkomen.

2. Cognitieve gedragstherapie (CGT), Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een kortdurende methode die helpt negatieve gedachten en onaangepast gedrag geleidelijk te vervangen door ideeën en reacties die beter aansluiten bij de werkelijkheid. Patiënt en therapeut werken nauw samen om drie belangrijke onderdelen te herkennen en te analyseren:

1. De emoties (wat we voelen),

2. De gedachten die met deze emoties samengaan,

3. Het gedrag dat daaruit voortvloeit.

Deze benadering richt zich op de moeilijkheden in het hier en nu en berust op een gedeeld begrip van het probleem. Stap voor stap helpt CGT symptomen te verminderen die het dagelijks leven belemmeren: rituelen en herhaald controleren, stress, vermijdingsgedrag, geremdheid, agressieve reacties, een laag zelfbeeld of iedere andere vorm van psychisch leed.

3. Dialectische gedragstherapie (DGT), of DBT in het Engels, is ontwikkeld door professor Marsha Linehan voor de behandeling van de borderlinepersoonlijkheidsstoornis. Het is een vorm van zogenaamde ‘ cognitieve gedragstherapie van de derde golf’, omdat zij verschillende theoretische benaderingen combineert en een breed scala aan praktische hulpmiddelen biedt om patiënten in het dagelijks leven te helpen.

De kern van DGT is het idee van dialectiek: leren om twee tegengestelde standpunten tegelijkertijd te aanvaarden, om zo een goed evenwicht te vinden tussen extreme houdingen of emoties. Concreet bevordert dit mentale flexibiliteit en openheid, die essentieel zijn om de eigen reacties beter te reguleren.

De behandeling is opgebouwd uit verschillende aanvullende modules (bijvoorbeeld: emotieregulatie, het verdragen van spanning, interpersoonlijke effectiviteit, mindfulness). Deze modules vormen een ‘winnende combinatie’: elk levert specifieke vaardigheden, maar juist hun samenhang maakt effectieve vooruitgang mogelijk.

Onderzoeken laten zien dat DGT zeer effectief is: meer dan 60% van de mensen die dit programma volgen, merkt een snelle en duidelijke verbetering van hun borderlinesymptomen. Zij berust op heldere principes en een ‘therapeutisch contract’ met de patiënt, waaronder de afspraak niet over te gaan tot suïcidaal handelen.

De behandeling verloopt doorgaans in twee grote fasen:

1. Versterking van de zelfbeheersing De patiënt leert problematisch gedrag (impulsiviteit, zelfbeschadiging, woedeaanvallen) herkennen en aanpakken, en neemt geleidelijk weer verantwoordelijkheid voor zijn keuzes en daden.

2. Vermindering van emotioneel lijden Het doel is de intensiteit en frequentie van pijnlijke emoties te verminderen en vervolgens de relaties met zichzelf en met anderen te normaliseren.

Naast de borderlinestoornis heeft DGT haar nut bewezen bij andere aandoeningen: verslavingen, eetstoornissen, aandachtstekortstoornis met of zonder hyperactiviteit (ADHD), en zelfs bepaalde stemmingsstoornissen bij mensen op het autismespectrum.

Ondanks haar betrouwbaarheid en relevantie is DGT in Frankrijk nog weinig ontwikkeld.

De controle- en beschermingscentra van onze hersenen

Amygdala

De amygdala roept snelle angstreacties op en stuurt ons plotselinge waarschuwingssignalen bij onmiddellijk gevaar.

Bedkern van de stria terminalis (BNST)

De BNST werkt als een centrum voor de integratie van emotionele informatie. Hij wordt vaak de ‘uitgebreide amygdala’ genoemd, bevindt zich in het oudste deel van de hersenen en bestaat uit 12 tot 18 deelstructuren. Zijn belangrijkste taak is het bewaken van de emotionele ‘valentie’ (dat wil zeggen of een situatie als positief of negatief wordt ervaren) en ons beschermen tegen mogelijke bedreigingen.

Mediale prefrontale cortex (mPFC)

De mediale prefrontale cortex verwerkt informatie, richt onze aandacht en filtert de gegevens die binnenkomen. Hij kan meer diffuse of langdurige gevaren herkennen en onze emotionele reacties bijsturen.

Het duel tussen mPFC en BNST/amygdala

Angst kan worden gezien als een strijd tussen de mediale prefrontale cortex en het duo BNST-amygdala. Wanneer de mPFC dit ‘duel’ verliest, krijgen de emotionele alarmsignalen de overhand en wordt angst moeilijk te beheersen. Wanneer de mPFC daarentegen wint, lukt het ons onze angsten te reguleren en kalm te blijven: dit wordt soms de ‘blauwe zone’ van emotionele beheersing genoemd.

Ademhalingstechnieken

Wanneer we stilzitten of gestrest zijn, kan verbruikte, zuurstofarme lucht in de keel en longen blijven hangen. Om gezond te blijven, is het essentieel deze lucht regelmatig te verversen.

We spreken van driefasenademhaling, omdat de verse lucht achtereenvolgens drie wegen volgt:

1. Middenrifademhaling (buikademhaling)

○ Adem langzaam in en laat uw buik opbollen als een ballon.

○ Adem uit terwijl u de buik intrekt.

2. Borstademhaling

○ Concentreer u op het uitzetten van de borstkas.

○ Til uw schouders licht op terwijl u inademt.

3. Sleutelbeenademhaling

○ Til ten slotte uw sleutelbeenderen voorzichtig op om de longen verder te vullen.

Het is normaal om tijdens de eerste sessies enige duizeligheid te voelen: dit is een teken dat de zuurstofvoorziening optimaal verloopt.

De paniekstoornis

De paniekstoornis wordt gekenmerkt door perioden van intense angst, die vaak worden ervaren als een naderende ramp.

● Prevalentie: Naar schatting treft zij 2 tot 3% van de bevolking, met tweemaal zoveel vrouwen als mannen.

● Symptomen: hartkloppingen, trillen, een gevoel van verstikking, duizeligheid, opvliegers of koude rillingen, gevoelloosheid, tintelingen en soms depersonalisatie (zich vervreemd voelen van zichzelf) of derealisatie (het gevoel hebben dat de wereld niet echt is).

● Verloop: binnen enkele seconden heeft de persoon het gevoel de controle te verliezen of te sterven. Deze aanvallen kunnen overal optreden — thuis, in een trein, in een vliegtuig, of zonder aanwijsbare reden. Hun frequentie verschilt per persoon.

● Isolement: de angst voor een nieuwe aanval leidt vaak tot het vermijden van bepaalde situaties en het zich terugtrekken.

● Oplossingen: verschillende behandelingen en therapieën zijn effectief, waaronder aanpassingen in de voeding, ademhalingsoefeningen en meditatie.

Meditatie om beter te slapen

Meditatie is een waardevol hulpmiddel om de geest tot rust te brengen en gemakkelijker in slaap te vallen:

1. De geest leren ontspannen: laat uw gedachten voorbijgaan zonder ze te beoordelen.

2. Teruggaan naar het verleden: roep kort belangrijke herinneringen op (emoties, frustraties), erken ze en laat ze vervolgens vervagen.

3. Teloefening: tel terug van 100 naar 1 en pauzeer bij elk tiental vijf seconden. Vertraag geleidelijk uw tempo totdat de slaap intreedt.

Meditatie en bewustzijnstoestanden

We ervaren verschillende niveaus van bewustzijn:

● Waken

● Diepe slaap

● REM-slaap (dromen)

Om van deze toestanden te profiteren:

● Hypnagogie opvangen: dat moment tussen waken en slapen, waarin het bewustzijn net lang genoeg actief blijft om de beelden die verschijnen vast te leggen.

● Lucide dromen: oefen, ook overdag, om de signalen op te merken dat u aan het dromen bent. Met oefening zult u deze aanwijzingen in uw dromen herkennen.

● Bewuste trance: een diepere toestand waarin we contact maken met onze innerlijke wijsheid.

Sociale-angststoornissen

Sociale angst raakt ons gevoel bij de groep te horen. Afwijzing, fysiek of virtueel, kan zeer pijnlijk zijn, vooral in de adolescentie (rond 13 jaar). Met het ouder worden neemt het belang van het oordeel van anderen af en wordt de angst rustiger.

● Zelfobservatie: onderzoek uw gedachten en automatismen zonder oordeel.

● De vicieuze cirkel: hoe meer we bang zijn voor onhandig gedrag, hoe groter de kans dat we het vertonen.

● Buitenproportionele angst: onze angsten zijn vaak overdreven ten opzichte van de werkelijkheid.

● Het leven rond de eigen angsten inrichten: het systematisch vermijden van bepaalde situaties versterkt de angst.

● Sleutel tot het beheersen: onderzoek uw gedachten zorgvuldig en controleer hoe aannemelijk ze zijn. De geest heeft de neiging te veronderstellen dat anderen ons altijd beoordelen, wat zelden het geval is.

Sociale angst begint vroeg en kan onze manier van leven langdurig vormen. Als u deze symptomen bij uzelf herkent, aarzel dan niet om stil te staan bij uw geestelijke gezondheid en een professional te raadplegen.

DEPRESSIE

Een klinische ziekte of slechts een voorbijgaande toestand?

Depressie weerspiegelt vaak een diep gemis in ons leven. Zij kan ons lichaam, onze hersenen en onze geest raken. Hoe werkt zij in op elk van deze dimensies, en wat kunnen we op elk niveau doen?

De belangrijkste vormen van depressie

1. Neurotische depressie tegenover psychotische depressie

○ Neurotisch: minder intens; het contact met de werkelijkheid blijft grotendeels behouden.

○ Psychotisch: een ernstige stoornis waarbij wanen optreden en het contact met de werkelijkheid wordt verbroken.

2. Psychogene depressie tegenover endogene depressie

○ Psychogeen: uitgelokt door psychologische factoren (stress, trauma, innerlijk conflict).

○ Endogeen: toegeschreven aan biologische oorzaken (chemisch onevenwicht), zonder duidelijke emotionele aanleiding.

3. Reactieve depressie tegenover autonome depressie

○ Reactief: ontstaat als reactie op een bepaalde gebeurtenis (verlies, relatiebreuk, mislukking).

○ Autonoom: ontstaat zonder herkenbare oorzaak van buitenaf.

Aanvullende benaderingen

Naast medische zorg (antidepressiva, angstremmers enz.) kan men een holistische, ayurvedische of fytotherapeutische visie aannemen.

● ‘Circulaire’ depressie:

Het gaat strikt genomen niet om een mentale disfunctie, maar om een ‘geestestoestand’ waarin men in kringetjes ronddraait: buitensporige schuldgevoelens, zelfbeschuldiging, vaste denkbeelden… Deze gedachten houden de depressieve stemming in stand en kunnen waanachtig worden (zonder noodzakelijkerwijs tot psychose te leiden).

De gevolgen van depressie

● Voor de hersenen en het lichaam: vermoeidheid, gebrek aan motivatie, verstoringen van slaap en eetlust.

● Voor de geest: een pessimistische kijk op de toekomst, een gevoel van voortdurend lijden.

Zich bevrijden van het lijden gaat via zingeving: een doel vinden, een verantwoordelijkheid opnemen, een duidelijke richting kiezen. In de Indiase traditie wordt Dharma (zijn plicht doen in dienst van anderen) beschouwd als een universeel tegengif tegen lijden.

Medicijnen en afhankelijkheid

Psychotrope behandelingen (neuroleptica, slaapmiddelen, angstremmers) kunnen het dopaminebeloningssysteem uitschakelen: geen inspanning meer, geen plezier meer en verlies van inspiratie. Een langdurige ontwenning, van zes maanden tot meerdere jaren, zonder verslavende stoffen, kan nodig zijn om het evenwicht te herstellen. Plantenextracten (griffonia, sint-janskruid enz.) kunnen deze ontwenning ondersteunen, mits men een levensplan heeft om gemotiveerd te blijven.

Vijf denkmechanismen die depressie voeden

1. Voorwaardelijke zelfliefde

Het gevoel van eigenwaarde hangt af van prestaties: alleen al twijfelen aan de eigen capaciteiten doet het zelfbeeld dalen en roept een gevoel van waardeloosheid op.

2. Verkeerd begrepen wanhoop

De bodem bereiken zou ons moeten beschermen en aansporen om terug op te veren. Maar we zien het vaak als een probleem op zichzelf, terwijl het soms juist een drijfveer is om oplossingen te vinden en de hoop te herontdekken.

3. Voortdurende projecties

Denken dat ‘morgen alles beter zal zijn’ of eindeloos blijven malen over het verleden verspilt kostbare cognitieve energie en sluit ons op in een herhalend patroon.

4. Niet kunnen vergeven

Woede op zichzelf en wrok tegenover anderen scheppen een innerlijke toestand van frustratie en agressie die depressie in de hand werkt.

5. Een oplopende achterstand

Bij een steeds langere takenlijst voelen we ons overweldigd en machteloos. De gedachte de achterstand nooit in te halen verlamt het handelen en stort ons in passiviteit.

Uit de depressie komen: een persoonlijke routekaart opstellen

1. Meditatie en ademhaling: een innerlijk ankerpunt vinden.

2. Zelfkennis: de eigen drijfveren en waarden verkennen en betekenis geven aan het leven.

3. Neurowetenschappen en microbiota: wetenschappelijke kennis en lichaamsgerichte oefeningen combineren om de verbinding tussen hersenen en darmen te versterken.

4. Doelen en levensplan: kleine stappen bepalen en een realistisch, motiverend actieplan opstellen.

Als depressie voortkomt uit een onbevredigend leven (gebrek aan betekenis, blokkades, een verstikkende routine), kan zij eindeloos voortduren. U bent niet ‘ziek’ in de strikte zin, maar functioneert niet goed in verhouding tot uw bestaan. Het is aan u om deze cirkel met uw wil en handelen te doorbreken: de psychiatrie kan symptomen helpen verlichten, maar de echte verandering komt van uzelf.

Nadi Śodhana

(afwisselende neusgatademhaling waarbij telkens één neusgat wordt gesloten) maakt het mogelijk uw energiekanalen te ‘reinigen’ en uw energiesysteem in evenwicht te brengen.

Effecten van de neusgaten

● Linkerneusgat: stimuleert het parasympathische zenuwstelsel, versterkt Yin (het maanaspect) en brengt rust.

● Rechterneusgat: stimuleert het sympathische zenuwstelsel, activeert Yang (het zonaspect) en bereidt voor op actie (vechten of vluchten).

Doel

De lucht volledig tussen beide neusgaten laten circuleren om uw Yin- en Yang-energieën te harmoniseren.

Hoe te oefenen

1. Stand van de rechterhand

○ Leg wijs- en middelvinger op het voorhoofd, tussen de wenkbrauwen.

○ Gebruik de duim om het rechterneusgat af te sluiten en de ringvinger om het linkerneusgat af te sluiten.

2. Ademhalingscyclus

○ Sluit het rechterneusgat (duim) en adem langzaam in door het linkerneusgat.

○ Open het rechterneusgat, sluit het linkerneusgat (ringvinger) en adem uit door het rechterneusgat.

○ Adem in door het rechterneusgat, sluit het opnieuw, open dan het linkerneusgat en adem daardoor uit.

○ Ga met deze wisselwerking door en wissel telkens in- en uitademing via het andere neusgat af.

3. Variatie: voordat u van kant wisselt, kunt u meerdere volledige cycli (inademing + uitademing) via hetzelfde neusgat doen om het gevoel van luchtcirculatie te verdiepen.

4. Afsluiting van de oefening

○ Laat uw handen ontspannen op uw knieën of bovenbenen rusten.

○ Houd uw ogen open, adem diep en word u bewust van de innerlijke rust.

○ Blijf even in deze stilte zitten voordat u uw bezigheden hervat.

Deze eenvoudige oefening, toegankelijk voor iedereen, helpt u de geest te kalmeren, uw vitaliteit te stimuleren en een duurzaam energetisch evenwicht te hervinden.

Bipolaire stoornissen

1. Stemmingslabiliteit en bipolariteit

– Stemmingslabiliteit betekent korte, voorbijgaande stemmingswisselingen. Anders dan bij bipolaire stoornissen duren deze schommelingen kort en vormen ze geen bipolaire aandoening.

2. Kenmerken van bipolaire stoornissen

– Bipolaire stoornissen uiten zich in perioden met een zeer verhoogde stemming (manisch of hypomanisch) en depressieve perioden, die elkaar gedurende meerdere weken of zelfs maanden opvolgen. Het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) geeft nauwkeurige criteria om ze te herkennen.

3. Type I

– Manische episode:

○ Manische perioden kunnen meerdere dagen duren.

○ Sommige patiënten slapen dagenlang heel weinig of helemaal niet, terwijl anderen overmatig slaperig zijn.

○ De symptomen omvatten ononderbroken spreken, ideeën die zonder logisch verband voorbijschieten, afgeleide aandacht en een gevoel van almacht.

○ Zij beginnen aan vele projecten, soms riskante, overtuigd van hun succes.

– Na de manie volgt vaak een langdurige depressieve episode.

4. – Diagnostische moeilijkheden:

bij mensen die drugs of stimulerende middelen gebruiken, kan het voor de behandelaar moeilijk zijn een echte manische episode te onderscheiden van een reactie op het middel.

5. Type II (hypomanie)

– Hypomanische episoden zijn minder intens dan de manische fasen van type I:

○ De energie neemt toe en de slaapbehoefte neemt af (soms tot slechts 2 uur per nacht).

○ Patiënten blijven dagenlang zeer productief, creatief en geconcentreerd.

– Deze ‘boost’ lijkt aantrekkelijk, maar wordt meestal gevolgd door een lange depressie. Dit profiel wordt vaak bij kunstenaars gezien.

6. Cyclothymie

– Hierbij gaat het om snelle stemmingsschommelingen over slechts enkele dagen: een korte depressieve toestand wordt afgewisseld met een periode van verhoogde activiteit, zonder terugkeer naar rust. Deze te snelle veranderingen verhinderen elk evenwicht.

7. Begeleiding en preventie

– Doel: de stemming stabiliseren en depressieve episoden voorkomen.

– Positieve benadering: in gesprek gaan, concrete oplossingen voorstellen en regelmatige routines stimuleren (slaap, activiteit, voeding).

Anhedonie

1. Definitie

– Anhedonie is het verlies van het vermogen om plezier te ervaren. Zij komt vaak voor bij majeure depressie, schizofrenie en andere stoornissen. De term werd in 1896 geïntroduceerd door de Franse psycholoog Théodule Ribot om het psychische equivalent van ongevoeligheid voor pijn te beschrijven.

2. Klinische kenmerken

– Onverschilligheid in sociale relaties

– Afwezigheid van emotie, zelfs tegenover familie of vrienden

– Verlies van voldoening in gebruikelijke activiteiten

3. Medicijnen: een hulpmiddel of een valkuil?

– Psychofarmaca (antidepressiva, concentratiestimulerende middelen, angstremmers) kunnen anhedonie bevorderen door het psychische evenwicht te veranderen. Elke behandeling beïnvloedt de ziel en kan, als zij verkeerd is afgestemd, een vicieuze cirkel van nieuwe stoornissen veroorzaken.

– Medicijnen kunnen snel verlichting geven, maar lossen het probleem op lange termijn niet altijd op.

4. Aanvullende benaderingen

– Meditatie en ademhalingsoefeningen: ze werken langzamer, maar helpen niettemin een duurzaam evenwicht te herstellen.

Opmerking van de auteur: meditatie en bewuste ademhaling bieden vaak een blijvende oplossing, ook al verloopt de weg ernaartoe geleidelijker.