Referentiefiguren, de fundamenten van de kindertijd
Elke vorm van disharmonie zet het kind ertoe aan beschermende reflexen te ontwikkelen die het verder verwijderen van zijn oorspronkelijke, volmaakte en harmonieuze model. Naast dit basismodel bestaat een aangepaste en vervormde versie: agressies en micro-agressies brengen door hun opeenstapeling het neurobiologische systeem van dit kleine, gevoelige wezen heel gemakkelijk uit evenwicht.
De referentiefiguren — vooral de ouders — nemen dan een cruciale plaats in: zij zijn de pijlers van een stabiel en constant beschermend veld. Door met hen een gezinsmicrokosmos te vormen, vindt elk lid zijn juiste plaats en helpt het het algemene evenwicht te bewaren. Deze referentiefiguren dienen ons als voorbeeld om te worden wie we zijn.
De hersenen, het lichaam en de emoties van het kind vragen om intensieve en kostbare begeleiding. Het volstaat te denken aan bepaalde werkelijkheden van onze huidige samenleving, vaak verre van ideaal, om te beseffen hoe sterk ze het prenatale en postnatale evenwicht kunnen verstoren.
Het is de taak van de therapeut terug te gaan naar de oorsprong van deze onevenwichtigheden. Bij bedreigingen en verstoringen past de stofwisseling van het kind zich aan om het gevaar het hoofd te bieden, en vormt zijn psyche zich om het ergste te voorkomen.
Aan de ene kant is er de genetische basis die samenhangt met het autistische spectrum; aan de andere kant een omgeving en een samenleving die soms gek en giftig zijn geworden voor een hoogsensitief kind. Is het verwonderlijk dat dit blijvende gevolgen heeft?
Toch blijft een weg van therapeutisch herstel mogelijk. Die is lang en moeizaam, maar wordt haalbaar dankzij inzet en passende methoden. Met de juiste informatie en geschikte begeleiding kun je werkelijk vooruitkomen.
Geen gids voor goede praktijken.
Ik geef het toe: ik heb zelf veel fouten gemaakt door gebrek aan goede informatie en begeleiding. Geen enkel handboek beschrijft de juiste handelingen en timing, afgestemd op elke leeftijd en situatie, terwijl die essentieel zijn. Ook al heb ik vandaag de indruk dat mijn uitleg precies is, de werkelijkheid is heel anders: ik heb deze ervaring opgedaan door te doen en rechtstreeks waar te nemen.
Mijn vrouw herinnert me er regelmatig aan: ‘Hoe kun je deze principes aan anderen onderwijzen als je je eigen zoon niet van zijn videospelletjesscherm hebt kunnen loskrijgen?’ Een waarschuwing die me eraan herinnert dat de weg naar evenwicht voortdurend werk blijft.
Hier volgt een voorstel voor een herschrijving in verzorgd Frans, met behoud van de oorspronkelijke betekenis:
Wat we waarnemen is niet de wereld zoals die is, maar een model van de wereld dat door onze hersenen is opgebouwd.
— Corine Sombrun, over de werking van de hersenen
De hersenen van autistische mensen bouwen voorstellingen op die niet altijd met de werkelijkheid overeenkomen. Deze constructies hebben tot doel een positief effect teweeg te brengen. De hersenen analyseren graag en stellen zich een universum voor op basis van een combinatie van algoritmen, beelden en begrippen. Zodra die synthese is gemaakt, kunnen ze het geheel onthouden.
Afhankelijk van de stabiliteit van deze hersenwerking kunnen de synthese en de conclusies volledig onjuist zijn. Dat geldt voor ieder van ons. Bovendien zijn we beïnvloedbaar door ideeën van buitenaf. Bij sommige autistische mensen kan deze neiging zulke begrippen heel ver voeren, ook al zoeken velen naar een absolute, zwarte of witte waarheid tot in de kleinste details.
Binnen het autistische spectrum zien we grote verschillen tussen mensen met zeer analytische, bijna wetenschappelijke hersenen en mensen wier creatieve geest zeer gedetailleerde beelden kan projecteren of zelfs een glimp van de toekomst kan opvangen. Het ontwikkelen van intuïtie wordt dan een belangrijke troef.
Wat we moeten onthouden, is dat de biochemische werking van de autistische hersenen uitzonderlijke vermogens kan bieden, maar ook bijzonder beperkende stoornissen kan veroorzaken. In alle gevallen is het essentieel snel het eigen referentiekader terug te vinden en op een praktische, kalmerende manier uit deze ‘buitengewone’ toestand te komen. Carl Jung noemde dit ‘je referentiepunt vinden’.
Ten slotte is trance — een toestand van grote ontvankelijkheid van de hersenen — voor de meeste autistische mensen eveneens gemakkelijk toegankelijk.