Vragenlijsten voor autistische personen en therapeuten
Adviezen van Valérie Gaus
1. Vragen die een autistisch persoon zichzelf stelt
● Welke vragen kan ik stellen (of vermijden) bij een eerste ontmoeting?
● Welke onderwerpen moet ik uitsluiten?
● Welk gedrag moet ik in een groep vermijden?
● Hoeveel vragen kan ik gepast tegelijk stellen?
● Wanneer is het gepast (of ongepast) een gesprek te beginnen?
● Welke fouten moet ik in een algemeen gesprek vermijden?
● Welke activiteiten zou ik kunnen ondernemen om vrienden te maken?
● Ben ik werkelijk klaar om dit allemaal aan te gaan?
Opmerking: deze opeenvolging van criteria kan voor de AS-persoon verlammend worden en ons beletten te handelen.
2. Doelen voor het gesprek met een autistisch persoon
1. Voorbereiding
○ Verzamel nauwkeurige informatie over je cliënt: voorgeschiedenis, symptomen, problematiek.
2. Verbinding maken
○ Creëer vanaf de eerste ogenblikken een oprechte band.
3. De communicatie observeren
○ Herken zo vroeg mogelijk zijn verbale en non-verbale bijzonderheden.
4. De persoonlijke ruimte respecteren
○ Raak zijn handen, schouder of hoofd niet aan zonder dat je daar uitdrukkelijk toe bent uitgenodigd.
5. Je taalgebruik aanpassen
○ Houd rekening met zijn stijl: vaak zeer welbespraakt, soms zeer letterlijk.
○ Kies je woorden zorgvuldig om elk misverstand te voorkomen.
3. Het einde van de sessie vergemakkelijken
Autistische personen (AS) hebben vaak moeite om het einde van een uitwisseling aan te voelen:
● Ze kunnen blijven praten en blijven zitten, zelfs wanneer de therapeut opstaat.
● Kondig het einde van de sessie 5 tot 15 minuten van tevoren aan om een abrupte overgang te voorkomen, bijvoorbeeld:
‘We hebben nog vijf minuten tot het einde van de sessie.’ ‘Laten we ons klaarmaken om af te ronden.’
Duidelijke grenzen stellen helpt de therapeut ook om eventueel ongewoon gedrag te accepteren, doordat het de angst van de patiënt tijdens de eerste sessies vermindert.
4. Grenzen van intakegesprekken
● Geen actief aanleren van sociale vaardigheden of corrigerende feedback, behalve bij zelfbeschadiging of destructief gedrag.
● Forceer geen oogcontact: veel autistische patiënten maken geen oogcontact en hen daartoe dwingen werkt averechts.
● Toon geen gezag of sociale statuskenmerken (ouders, therapeuten, naasten): de allistische cultuur kan een bron van druk en onbegrip zijn.
Daar sta je, ondergedompeld in een nieuwe cultuur, na jaren van conditionering volgens codes die niet bij je passen. Het is een uitdaging, maar geen onbekend terrein: met steun en welwillendheid is het heel goed mogelijk je weg te vinden. JP.