De angstige persoonlijkheid
Angst is een van de belangrijkste dimensies van het spectrum van ‘AS’-stoornissen. Daarom lijkt het mij essentieel te steunen op het werk van degenen die doeltreffende oplossingen hebben aangereikt om dit onbehagen te verlichten. Mensen binnen het AS-spectrum voelen vaak diepe angst, soms verborgen voor anderen… en zelfs voor zichzelf. Deze innerlijke spanning kan zich ook uiten in psychosomatische klachten: astma-aanvallen, chronische darm- of maagpijn, enzovoort.
Wanneer we onze angsten stap voor stap onder ogen zien, groeien ons vertrouwen en onze moed. We ‘genezen’ angst niet in strikte zin, maar leren haar te temmen om ondanks haar verder te gaan.
Waarom ontstaat angst en waar komt zij vandaan?
● Beschermende functie
Angst bereidt ons voor om op gevaar te reageren.
● Cognitieve en fysiologische wortels
1. Mentaal: onze geest loopt vooruit op de toekomst, bedenkt negatieve scenario’s en raakt in een lus.
2. Lichamelijk: we maken hormonen aan (adrenaline, cortisol) die onze aandacht alert houden, soms ten koste van ons welzijn.
De rol van adrenaline
Bij stress maakt het lichaam adrenaline vrij om ons sneller te laten reageren, met ‘alles-of-niets’-denken. Deze binaire blik (gevaar = ja of nee) kan angst versterken: óf alles is goed, óf alles is verkeerd. Zo kunnen we ten onrechte denken dat ‘die mensen me uitlachen’ zodra een blik net iets te lang blijft hangen.
De rol van cortisol
Cortisol verhindert op zijn beurt dat we ontspannen en slapen, en houdt ons in een toestand van verhoogde waakzaamheid.
Hoe ontstaat de angstlus?
1. Een eerste gedachte (bezorgdheid, vooruitlopen op een probleem)
2. Andere gedachten volgen om het gevaar in te schatten
3. Het piekeren begint: we draaien in kringetjes in ons hoofd
4. Het emotionele klimaat wordt zwaarder, de angst groeit
Deze negatieve gedachten kunnen ons verlammen: we maken ons niet alleen zorgen over wat er zou kunnen gebeuren, maar lopen ook vooruit op wat anderen over ons zouden kunnen denken.
Welke wegen kunnen helpen om ons ervan te bevrijden?
● Een zeker sociaal ongemak accepteren
Om uit de ‘gevangenis’ van angst te komen, moeten we ons soms losmaken van het oordeel van anderen. Jezelf durven zijn, ook als dat ongemakkelijk is, geeft echte vleugjes vrijheid.
● Mediteren
Door ons terug te brengen naar het huidige moment vertraagt meditatie de stroom van toekomstgerichte gedachten.
● Een brede benadering kiezen
○ Ontspanningsoefeningen en ademhalingstechnieken (fysiologisch)
○ Cognitieve therapieën om irrationele gedachten te herkennen en te ontkrachten (psychologisch)
○ Inzicht in de hersenmechanismen van angst (neurowetenschappelijk)
‘Angst is ons natuurlijke vermogen om toekomstige gevolgen te voorzien, zodat we ons kunnen aanpassen en beschermen.’
Enkele sleutels tot begrip
● Het egocentrisme van angst
Ze ontleent haar kracht aan onze onzekerheden en ons identiteitsgevoel.
● Onverdraagzaamheid tegenover onzekerheid
Hoe minder we het onverwachte willen accepteren, hoe meer de angst toeneemt.
Referenties en verdere lectuur
● Dr K. (Alok Kanojia), Boston, juni 2021
● Tyrer, P. (1999). Angst: een multidisciplinaire beschouwing.
● Krugers H.J., Karst H. & Joëls M. (2012). ‘Interacties tussen noradrenaline en corticosteroïden in de hersenen: van elektrische activiteit tot cognitieve prestaties’.