DEPRESSIE
Een klinische ziekte of slechts een voorbijgaande toestand?
Depressie weerspiegelt vaak een diep gemis in ons leven. Zij kan ons lichaam, onze hersenen en onze geest raken. Hoe werkt zij in op elk van deze dimensies, en wat kunnen we op elk niveau doen?
De belangrijkste vormen van depressie
1. Neurotische depressie tegenover psychotische depressie
○ Neurotisch: minder intens; het contact met de werkelijkheid blijft grotendeels behouden.
○ Psychotisch: een ernstige stoornis waarbij wanen optreden en het contact met de werkelijkheid wordt verbroken.
2. Psychogene depressie tegenover endogene depressie
○ Psychogeen: uitgelokt door psychologische factoren (stress, trauma, innerlijk conflict).
○ Endogeen: toegeschreven aan biologische oorzaken (chemisch onevenwicht), zonder duidelijke emotionele aanleiding.
3. Reactieve depressie tegenover autonome depressie
○ Reactief: ontstaat als reactie op een bepaalde gebeurtenis (verlies, relatiebreuk, mislukking).
○ Autonoom: ontstaat zonder herkenbare oorzaak van buitenaf.
Aanvullende benaderingen
Naast medische zorg (antidepressiva, angstremmers enz.) kan men een holistische, ayurvedische of fytotherapeutische visie aannemen.
● ‘Circulaire’ depressie:
Het gaat strikt genomen niet om een mentale disfunctie, maar om een ‘geestestoestand’ waarin men in kringetjes ronddraait: buitensporige schuldgevoelens, zelfbeschuldiging, vaste denkbeelden… Deze gedachten houden de depressieve stemming in stand en kunnen waanachtig worden (zonder noodzakelijkerwijs tot psychose te leiden).
De gevolgen van depressie
● Voor de hersenen en het lichaam: vermoeidheid, gebrek aan motivatie, verstoringen van slaap en eetlust.
● Voor de geest: een pessimistische kijk op de toekomst, een gevoel van voortdurend lijden.
Zich bevrijden van het lijden gaat via zingeving: een doel vinden, een verantwoordelijkheid opnemen, een duidelijke richting kiezen. In de Indiase traditie wordt Dharma (zijn plicht doen in dienst van anderen) beschouwd als een universeel tegengif tegen lijden.
Medicijnen en afhankelijkheid
Psychotrope behandelingen (neuroleptica, slaapmiddelen, angstremmers) kunnen het dopaminebeloningssysteem uitschakelen: geen inspanning meer, geen plezier meer en verlies van inspiratie. Een langdurige ontwenning, van zes maanden tot meerdere jaren, zonder verslavende stoffen, kan nodig zijn om het evenwicht te herstellen. Plantenextracten (griffonia, sint-janskruid enz.) kunnen deze ontwenning ondersteunen, mits men een levensplan heeft om gemotiveerd te blijven.
Vijf denkmechanismen die depressie voeden
1. Voorwaardelijke zelfliefde
Het gevoel van eigenwaarde hangt af van prestaties: alleen al twijfelen aan de eigen capaciteiten doet het zelfbeeld dalen en roept een gevoel van waardeloosheid op.
2. Verkeerd begrepen wanhoop
De bodem bereiken zou ons moeten beschermen en aansporen om terug op te veren. Maar we zien het vaak als een probleem op zichzelf, terwijl het soms juist een drijfveer is om oplossingen te vinden en de hoop te herontdekken.
3. Voortdurende projecties
Denken dat ‘morgen alles beter zal zijn’ of eindeloos blijven malen over het verleden verspilt kostbare cognitieve energie en sluit ons op in een herhalend patroon.
4. Niet kunnen vergeven
Woede op zichzelf en wrok tegenover anderen scheppen een innerlijke toestand van frustratie en agressie die depressie in de hand werkt.
5. Een oplopende achterstand
Bij een steeds langere takenlijst voelen we ons overweldigd en machteloos. De gedachte de achterstand nooit in te halen verlamt het handelen en stort ons in passiviteit.
Uit de depressie komen: een persoonlijke routekaart opstellen
1. Meditatie en ademhaling: een innerlijk ankerpunt vinden.
2. Zelfkennis: de eigen drijfveren en waarden verkennen en betekenis geven aan het leven.
3. Neurowetenschappen en microbiota: wetenschappelijke kennis en lichaamsgerichte oefeningen combineren om de verbinding tussen hersenen en darmen te versterken.
4. Doelen en levensplan: kleine stappen bepalen en een realistisch, motiverend actieplan opstellen.
Als depressie voortkomt uit een onbevredigend leven (gebrek aan betekenis, blokkades, een verstikkende routine), kan zij eindeloos voortduren. U bent niet ‘ziek’ in de strikte zin, maar functioneert niet goed in verhouding tot uw bestaan. Het is aan u om deze cirkel met uw wil en handelen te doorbreken: de psychiatrie kan symptomen helpen verlichten, maar de echte verandering komt van uzelf.