Sociale verschillen: mijn aanwijzingen
Vink de uitspraken aan die overeenkomen met je eigen ervaringen en die je als aanwijzingen voor je sociale verschillen zijn genoemd:
● Ik heb vaak het gevoel in een groep genegeerd te worden; de anderen gedragen zich alsof ik niet besta.
● Ik heb moeite om in een groep te passen.
● Men heeft me gezegd dat ik te stil was en meer moest praten.
● Men heeft me verweten dat ik te veel praat.
● Men heeft me gezegd dat ik te veel meningen had.
● Anderen lijken gefrustreerd door mijn gedrag en ik begrijp niet waarom.
● Ik ben arrogant genoemd.
● Men heeft me gezegd dat ik te weinig emotie toonde.
● Ik heb moeite om met anderen op te schieten; ik maak vaak ruzie.
● Men heeft me vaak ongepast gedrag verweten.
● Meerdere keren heeft men me verteld dat ik mensen ongemakkelijk maakte.
● Soms zeg ik op het verkeerde moment het verkeerde.
● Men heeft me aangeraden meer aandacht voor anderen te hebben.
● Ik heb niet zoveel vriendschappen — en ook niet zulke goede vriendschappen — als ik zou willen.
● Ik heb geen liefdespartner, terwijl ik die wel zou willen.
Problemen met oordeelsvorming in een sociale situatie
Personen op het autismespectrum (AS) hebben vaak moeite om sociale informatie te verzamelen en te analyseren, wat hun vermogen beïnvloedt om te beslissen wat ze moeten zeggen of doen. Wanneer er een ongepaste reactie optreedt, noemt men dat een ‘sociale fout’.
Er bestaan veel soorten sociale fouten:
● Slecht omgaan met sociale informatie: een verkeerde interpretatie leidt tot ongepaste beslissingen en onhandig gedrag.
● Niets doen of verlamd raken: in tegenstelling tot een allistisch persoon, die fouten kan maken zonder dat dit zijn ‘identiteitszekerheid’ aantast, blijft de AS-persoon onzeker en heeft hij moeite zijn handelen te laten gelden.
● Onbewust grof zijn: de AS-persoon kan uitspraken doen of gebaren maken die als onbeleefd worden beschouwd zonder de gevolgen ervan te beseffen, waardoor een spiraal van onbegrip en ongemak ontstaat.
Voorbeeld: iemand die verliefde gevoelens heeft en wat terughoudend is, probeert zijn emoties te verbergen. Zijn woorden ontsnappen hem en hij belandt in een uiterst gênante situatie, overspoeld door emoties en gedachten, met maar één verlangen: hard wegrennen.
Welkom in de wereld van de AS-persoon! Vluchten is geen optie: de enige uitweg is begrijpen wat er gebeurt en je weer op je gemak voelen.
Non-verbale communicatie verwerken
Personen op het autismespectrum beschikken vaak over sterke verbale vaardigheden en steunen vooral op gesproken of geschreven woorden. Ze hebben daarentegen meer moeite om non-verbale aanwijzingen te ontcijferen — stemtoon, volume, stembuigingen (hoge en lage tonen) en prosodie (ritme, duur, melodie).
Anderen lezen
Autismeonderzoekers hebben verschillende soorten problemen bij het ‘lezen’ van anderen vastgesteld. Elk van deze dimensies van sociale waarneming is onderzocht:
1. Sociale signalen herkennen en interpreteren
2. Afleiden wat anderen denken
3. Empathie tonen bij sociale signalen
Sociale aanwijzingen missen
Sociale aanwijzingen vallen onder sociale cognitie. Om een sociale situatie te analyseren, is het cruciaal aandacht te besteden aan de algemene context, de woorden, de houding en de gezichtsuitdrukkingen van anderen. Zonder deze informatie is het onmogelijk goede gevolgtrekkingen te maken en relevante oordelen te vormen over hoe te handelen.
Personen op het autismespectrum missen deze aanwijzingen vaak op twee belangrijke manieren:
1. Selectieve blindheid (onoplettendheid) voor signalen: sommigen nemen een bepaald soort aanwijzing niet waar, alsof ze blind zijn voor een ontstemde gezichtsuitdrukking.
2. Het belang onderschatten: anderen merken het signaal op (bijvoorbeeld een geïrriteerde blik), maar houden geen rekening met het belang ervan voor de lopende interactie.
Door deze mechanismen te begrijpen, wordt het mogelijk sociale uitwisselingen beter te leren ontcijferen en hanteren, en zo de angst en fouten die met deze moeilijkheden samenhangen te verminderen.
Gedachten lezen
Proberen te raden wat een ander denkt of voelt, heet ‘gedachten lezen’, of het standpunt van een ander begrijpen. Het gaat niet om helderziendheid of buitenzintuiglijke waarneming; het is gewoon het proces waarbij je een hypothese vormt over wat de ander denkt of voelt door je in zijn plaats te stellen.
Brutaal eerlijk
Personen op het spectrum worden door hun omgeving vaak als ‘brutaal eerlijk’ en zwart-witdenkend gezien, omdat ze hun gedachten uiten zonder de impact van hun woorden in te schatten.
Psychiatrische opmerking
Wanneer ons lichaam adrenaline vrijgeeft, wordt ons denken meer binair: we reageren op gevaar in de stand ‘alles of niets’, met minder nuance en reflectie.
Empathie
Empathie is het vermogen om de emoties van een ander te begrijpen en te delen, ook als die emoties van de onze verschillen.
Advies voor AS-personen
1. Stel je in de plaats van de ander: stel je voor wat hij doormaakt.
2. Bepaal welke emotie hij voelt en waarom.
3. Probeer een deel van die emotie te voelen.
4. Toon je begrip door de ander te zeggen dat je je kunt voorstellen wat hij ervaart.
Opmerking: sommige AS-personen zijn uitstekende acteurs en kunnen emoties zeer intens weergeven.
Verschillen in sociale waarneming
Mijn sociale waarneming
Vink de uitspraken aan die je aanspreken; ze kunnen wijzen op moeilijkheden in de sociale waarneming:
Sociale signalen opmerken
Ik heb moeite om te begrijpen wat er gebeurt wanneer ik me aansluit bij een groep die al druk in gesprek is. Ik heb het gevoel dat anderen dingen waarnemen die ik niet zie. De mensen om me heen lachen, maar ik weet niet altijd waarom. Ik merk niet meteen wanneer iemand mijn aandacht probeert te trekken.
Men heeft me verteld dat blikken boodschappen overbrengen, maar ik heb nooit geweten hoe ik ze moet ontcijferen of gebruiken.
Gedachten lezen
Ik weet vaak niet waarom mensen boos op me worden. Ik raak in verwarring wanneer anderen niet duidelijk zeggen wat ze denken; ik heb er een hekel aan dat men verwacht dat ik hun gedachten raad. Ik vind het moeilijk te bevatten dat anderen anders kunnen denken dan ik. Soms begrijp ik niet wat er van me wordt verwacht.
Empathie tonen
Men heeft me vaak verweten ongevoelig of onverschillig te zijn. Het raakt me diep wanneer iemand anders lijdt. Soms besef ik te laat dat iemand mijn hulp nodig had. Wanneer iemand die me dierbaar is een probleem heeft, wil ik helpen, maar ik weet niet hoe. Ik weet niet hoe ik mijn excuses moet aanbieden wanneer iemand iets ernstigs overkomt. Wanneer een dierbare overstuur is, trek ik me vaak terug omdat ik me overweldigd voel.