Vrijheid en AS
Om vrijheid te bereiken, moeten we ons eerst bewust worden van onze gevangenis. We verlangen allemaal naar vrijheid, ongeacht onze leeftijd. Iemand met AS, een onafhankelijke denker, vecht voortdurend voor zijn vrijheid. Die wordt vaak belemmerd door zowel lichamelijke als psychosociale obstakels. De muur van angst is immens, de onverenigbaarheid met de samenleving overweldigend, en de fysiologische uitdagingen vragen op ieder moment discipline.
Dit zijn enkele belemmeringen van vrijheid. De beste manier om ons ervan te bevrijden, is eerst onze innerlijke gevangenis voor ons te zien: ons één voor één losmaken van de emotionele tralies, angsten en sociale vooroordelen. Ons bewust worden van deze ketens, onze wil inzetten om ons geleidelijk te bevrijden, ons verankeren in ons centrum van welzijn en innerlijke rust, ons identificeren met onze ziel… dat is de weg om één te worden met onszelf en onze eigen kerker te verlaten.
Onze ideeën maken onlosmakelijk deel uit van onze identiteit. Als ik me volledig identificeer met mijn overtuigingen, zal ik voortdurend vrezen dat iemand bewijst dat ze onjuist of tegenstrijdig zijn, en eindeloos in discussie gaan met iedereen die ze ter discussie stelt. Zelfs als mijn ideeën achterhaald, onvolledig of door de feiten tegengesproken zijn, zal ik eraan vasthouden en ze blijven verdedigen — want mijn verbondenheid met de groep, of zelfs mijn bestaan, hangt ervan af!
Voor iemand met AS ligt dat anders: hij of zij verdedigt ideeën met passie, maar verwart ze niet met de eigen identiteit. Afstand nemen van onze gedachten kan enorm helpen. Als we ons voor 100% identificeren met onze overtuigingen, dreigen die te verstarren. Vooropgezette ideeën en oude denkgewoonten loslaten kan daarentegen onze verbeelding stimuleren en onze horizon verbreden. Kunnen disidentificeren verruimt onze blik, maakt ons vrijer en dynamischer, en bevrijdt ons van de tirannie van één enkele manier van denken.
Zo keren we terug naar het draaipunt van ons wezen, dat onveranderlijke deel in ieder van ons: het ‘ik’, aanwezig gedurende ons hele leven. Of het nu gaat om vreugde of verdriet, jeugd of ouderdom, succes of mislukking: datzelfde ‘ik’ blijft bestaan. Deze vitale kern ontdekken is essentieel, want daar ligt onze innerlijke kracht.
In tegenstelling tot een allistisch persoon heeft iemand met AS geen vaste identiteit, maar hij of zij kan wel dit centrum van innerlijke kracht vinden. Hij probeert niet aan de buitenkant een sterke identiteit op te bouwen, behalve misschien als hij graag als acteur of actrice optreedt — en er zijn uitstekende acteurs met AS.
Er is niets mis mee om alles wat het leven biedt intens te beleven, zolang we ons ervan bewust blijven dat er meer bestaat. Vind je centrum! Dat centrum is ook de beste remedie tegen stress.
We kunnen stress op twee manieren beïnvloeden:
1. Van binnenuit: als ik gespannen ben, leer ik me ontspannen; als ik buiten adem ben, leer ik diep ademhalen; als mijn gedachten me kwellen, vervang ik ze door rustgevende gedachten.
2. Door afstand te nemen: ik zie dat ik niet mijn stress ben en keer terug naar dat deel van mij waar vrede heerst.
Het ‘centrum’ is die plek van rust, ver van angsten en onrust. Op zondag beoefenen we disidentificatie — maar niet iemand met AS! Voor hem is iedere dag een zoektocht naar eenheid met het Zelf en de Ziel, vanuit een oprecht verlangen van het hart. Iemand met AS neemt geen vrij: op ieder moment jaagt hij harmonie en welzijn na.
Waarom heeft iemand met AS moeite om zijn emoties en gedachten te hanteren? Omdat zijn prefrontale cortex — die grote beheerder van informatie — zich langzamer ontwikkelt en meer tijd en stimulering dan gemiddeld nodig heeft om te rijpen.
Hier komen sommige ouders in beeld, geleid door echte ‘intelligente liefde’: vanaf de vroege kindertijd begeleiden zij hun kind actief. Deze persoonlijke investering — het opofferen van tijd en energie, prioriteit geven en de intentie om het goed te doen — werpt duizendvoudig vruchten af.
Deze begeleiding neemt verschillende vormen aan:
● Verbinding: ingaan op de uitnodiging van het kind en zijn wereld betreden;
● Stimulering: mogelijkheden aanbieden zonder ze op te leggen;
● Zintuiglijke ontplooiing: het kind laten kennismaken met muziek, zang en klankspelletjes.
Leren werken met ‘het brein in de hand’ helpt ons onze reacties beter te reguleren en afstand te nemen van de overweldigende processen van onze geest. Interpersoonlijke neurobiologie omvat alle wetenschappen van hersenen en lichaam: ze herinnert ons eraan dat technologie een hulpmiddel in onze dienst moet blijven, en niet andersom. Het zijn vooral relaties die onze groei stimuleren en het leren bevorderen!
De hersenstam, een oude structuur die al in de baarmoeder gevormd is, houdt ons wakker en alert; hij zet verdedigingsreacties in gang — vechten, vluchten, bevriezen — of soms een totale instorting, zoals vaak gebeurt bij mensen die overbelast raken.
Het limbische gebied, eveneens al vóór de geboorte aanwezig, werkt samen met de hersenstam om onze emoties op te wekken en herinneringen vast te leggen. Het stelt ons ook in staat verbondenheid met anderen te voelen.
De cortex ontwikkelt zich daarentegen door onze ervaringen. Het achterste deel brengt de buitenwereld in kaart, terwijl de frontale cortex reflectie en besluitvorming mogelijk maakt. De onderzijde van deze cortex is betrokken bij het hanteren en oproepen van onze emoties. Daar ontstaat zelfbewustzijn: het vermogen onze gedachten en gevoelens te observeren en de informatiestroom in onszelf bij te sturen, inclusief de manier waarop we communiceren.
In het hart van de prefrontale cortex, vlak naast het limbische gebied en rechtstreeks verbonden met de hersenstam, verwerkt het centrale deel emotionele informatie heel snel. Hier zien we hoe dicht de drie grote systemen anatomisch bij elkaar liggen: cortex, limbisch systeem en hersenstam — vandaar het beeld van het brein in de hand.
De frontale cortex kan zelfs de emoties van anderen waarnemen: blozen is daar een voorbeeld van. Dit vermogen is een van de sleutels tot relaties. Bij een autismespectrumstoornis gaat het niet zozeer om het opmerken van informatie als wel om het verwerken ervan binnen een bepaalde context. Het is mogelijk dat autistische mensen een veelheid aan signalen waarnemen, maar moeite hebben om ze te ordenen en te interpreteren.
Onze relaties met anderen
Het frontale deel van de hersenen integreert informatie uit ons hart, uit iedere hoek van ons lichaam en uit de hersenen zelf, en voegt daar informatie uit onze interacties aan toe. Wanneer je denkt aan een persoon of aan de kwaliteit van jullie relatie — communicatie, aandacht, verbondenheid — spreek je aan wat de ‘integratieve relatie’ wordt genoemd.
Aandachtige, verbonden relaties onderhouden versterkt de ‘integratieve vezels’ van je hersenen: de neurale verbindingen die je veerkrachtiger maken bij tegenslag. Deze integratieve stimulering stelt je in staat te denken aan het algemeen belang — ook aan de toekomst van de planeet — je intuïtie te ontwikkelen, je verleden, heden en toekomst te plaatsen en je met anderen te verbinden.
Dit alles ontstaat door innerlijke reflectie te ontwikkelen en te leren onze emoties op te roepen en te hanteren. Ondersteunende relaties, zoals die van ouders en leerkrachten, spelen een doorslaggevende rol in deze ontwikkeling; ze maken reflectie, relatie en veerkracht (resilience) — de drie ‘R’en — tot de fundamenten van een frontale cortex die voortdurend actief is en volop rijpt, ook bij het kind.
Ouders zijn bovenal de eerste opvoeders van hun kinderen: het duurt drie tot vier jaar voordat de circuits voor vriendelijkheid en welwillendheid stevig verankerd zijn. In de wetenschap beschikken we nog niet over een operationele definitie van de geest; daarom is het essentieel om je relatie met je kind te gebruiken om zijn geest te herkaderen en te versterken, zodat hij zich harmonieus aan zijn omgeving kan aanpassen.
Begrijpen hoe de hersenen werken, maakt het mogelijk ze te veranderen: je bent niet je hersenen, je bent zoveel meer! Een sterke band opbouwen met je kind is verreweg het belangrijkste onderdeel van ouderschap. Leer eerst verbinding te maken; pas wanneer die band er is, kunnen jullie samen redeneren.
De geest is niet te herleiden tot hersenactiviteit: dankzij je intentie kun je je culturele ontwikkeling stimuleren. Mindfulness is een methode voor neurale integratie; de relaties tussen geest en hersenen worden stap voor stap opgebouwd.
Wat is zelfregulatie? Het is het vermogen om gevoelens, gedachten en emoties hanteerbaar te maken. Reflectie, relatie en veerkracht vormen de basis van sociale intelligentie. Kinderen kunnen leren hun emoties te benoemen om ze beter te beheersen: dat vermogen helpt hen vervolgens anderen te begrijpen.
Door eerst welwillendheid en mededogen te ontwikkelen voor zichzelf, leggen ze de basis om die ook tegenover anderen te tonen. Als we anderen helpen, maken we dopamine aan en voelen we vreugde: wil je gelukkiger zijn, denk dan aan anderen.
Wanneer je kind innerlijke onrust doormaakt en emoties en gedachten rondtollen, verval dan niet in autoritair gedrag door te bevelen dat het ‘stil moet zijn’ of ‘moet stoppen met schreeuwen’. Probeer niet meteen te redeneren; kies eerst voor zorgzaam contact: leg je hand, zichtbaar, op zijn arm of schouder, met de oprechte bedoeling hem gerust te stellen. Zodra hij tot rust is gekomen, kunnen jullie praten en samen redeneren.
Respecteer daarbij altijd zijn ruimte: raak een kind nooit aan zonder daartoe te zijn uitgenodigd. Jouw rol is dit kind te begeleiden bij het structureren en begrijpen van zijn wereld, in een sfeer van openheid en rust. Zodra deze benadering je tweede natuur is geworden, heb je ruimschoots een medaille verdiend!
Een eenvoudige ademhalingsoefening
Ga comfortabel zitten, sluit je ogen en adem diep in door je neus, zonder te forceren. Als je gedachten afdwalen, breng je aandacht dan zachtjes terug naar je ademhaling. Wees je volledig bewust van iedere in- en uitademing. ‘In het dagelijks leven is welzijn maar een paar ademhalingen verwijderd!’
Ergotherapie en zintuiglijke stimulering
Ergotherapie richt zich op het aanspreken en reguleren van de verschillende zintuigen om een passende verwerking in de hersenen te bevorderen. Gedurende de dag worden ‘zintuiglijke programma’s’ aangeboden om:
● Je gevoeliger of minder gevoelig te maken voor geluiden en texturen
● Je reacties op verschillende situaties in evenwicht te brengen
● Je ademhaling te beheersen en je fijne motoriek te verfijnen
● Je geleidelijk aan auditieve prikkels te laten wennen. Het doel is zelfstandiger te worden en de intense reacties op verstorende indrukken beter te hanteren.
Muziektherapie
Muziektherapie gebruikt muziek om emoties te uiten en te verkennen. Je raakt vertrouwd met:
● Ritmes
● Klankkleuren en geluiden
● Melodieën, om je emotionele taal en je vermogen om via klank te communiceren te ontwikkelen.
Diëtetiek
Om de bloedsuiker in balans te brengen en het welzijn te bevorderen:
● Verminder tarwe, geraffineerde koolhydraten en caseïne
● Beperk fruit aan het einde van de dag, en lactose
● Geef de voorkeur aan groenten (liefst biologisch) en hoogwaardige eiwitten
● Vermijd snoep en industrieel bereide voedingsmiddelen
● Bereid je maaltijden zo mogelijk zelf. Een evenwichtige ‘voedingsdriehoek’ van groenten – eiwitten – zetmeelrijke producten is een vereenvoudigde manier om grip te houden op je voeding (zie het hoofdstuk ‘Voedingsproblemen’ voor meer informatie).
Logopedie
Met logopedie kun je werken aan:
● Uitspraak en articulatie
● Klankproductie
● Verbale uitdrukking en communicatie
Een benadering via primitieve reflexen
Primitieve reflexen zijn automatische bewegingen die al in de baarmoeder aanwezig zijn en nog maanden na de geboorte actief blijven. Ze ontwikkelen zich in drie fasen:
1. Ontstaan
2. Activering
3. Integratie
Als deze ontwikkeling wordt verstoord, kan dat leiden tot houdings-, leer- of gedragsproblemen. Met specifieke technieken kunnen deze reflexen tegenwoordig worden gestimuleerd of geïntegreerd, wat bijdraagt aan het opnieuw in balans brengen van de hersenen, de opbouw van neurale verbindingen en het herstel van de hersenmatrix.
Fragment van de website van Caroline Llonch, gecertificeerd IMP-begeleider en opgeleid in RMT (Rhythmic Movement Training).
Brain Gym® — letterlijk ‘hersengymnastiek’ — bestaat uit 26 eenvoudige, precieze en speelse basisbewegingen, bedoeld om leren en presteren op alle gebieden te optimaliseren. Dit programma komt voort uit de educatieve kinesiologie® en steunt op het nauwe verband tussen lichaamsbewegingen en hersenfuncties die betrokken zijn bij neuroontwikkeling, leren en waarneming. Door beweging te combineren met luisteren naar het lichaam, biedt het iedereen de mogelijkheid zijn potentieel te verkennen en volledig te ontwikkelen.
— Fragment van de website van Caroline Llonch, gecertificeerd begeleider in educatieve kinesiologie® en Brain Gym®-instructeur
Innerlijke rust hervinden
Om tot rust te komen, je zenuwstelsel te ontlasten en je batterijen op te laden, zijn verschillende benaderingen mogelijk: meditatie, yoga, mindfulness, lichaamsbeweging, muziek. Kunstzinnige expressie — of het nu beeldende kunst, tekenen of muziek maken is — bevordert een weldadig alleen-zijn in je eigen bubbel, net als aandachtig luisteren naar een melodie. Videogames bieden weliswaar tijdelijk een toevluchtsoord, maar kunnen op de lange termijn afhankelijkheid en averechts werkende resultaten veroorzaken. Het ene (kunst) blijkt dus opbouwend, terwijl het andere (videoschermen) eerder destructief en verslavend werkt.
Sport, wandelen, dansen en zingen blijven essentiële pijlers om spanning los te laten. Een paar yoga- of tai-chi-oefeningen zijn soms genoeg om een dag te veranderen: leren de zenuwen te ontladen, de batterijen op te laden en de geest te verlichten van overmatige indrukken, om je beter aan verschillende momenten en situaties aan te passen.
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Wanneer een autistisch persoon zich in zijn integriteit bedreigd voelt en niet in staat is een situatie aan te kunnen, kan een extreme paniekreactie ontstaan, of zelfs een algeheel disfunctioneren van het lichaam (catastrofereactie). CGT maakt het mogelijk onaangepaste denk- en reactiepatronen te analyseren en vervolgens nieuwe mentale en gedragsstrategieën te leren om crises beter te hanteren.
Hier volgt een voorstel voor een herschrijving in verzorgd Frans, met behoud van de betekenis van de tekst:
Trefwoorden in de wereld van het autismespectrum:
● verwerkingssnelheid en herkenning van emoties
● aanknopingspunten voor communicatie
● sociale interferentie
● empathie
● lezen en begrijpen van non-verbale lichaams- en gezichtstaal
● ‘voorboodschappen’ en ‘voorafgaande definiëring’ van beschikbare informatie
● verbale boodschappen die onder de radar blijven
● omgaan met expressie
● disfunctionele cognitie en begrip
● taalkundige flexibiliteit die nodig is om aan sociale eisen te voldoen
● verwachtingen
● emotieregulatie
● beheersing van innerlijke waarnemingen
Allistisch denken en de organisatie van het schoolsysteem liggen vaak aan de basis van crises.
‘Ik leg je mijn wil op, zodat je precies wordt wat ik wens.’
Een opgelegd kader veroorzaakt crises, spanning, uitputting en depressie. Een vrij gekozen activiteit wekt daarentegen aandacht en zin op, moedigt de actieve betrokkenheid van het kind aan, biedt onmiddellijke feedback (waardoor voortdurende bijsturing mogelijk is) en leidt door herhaling tot werkelijk leren.